“Ayuda o Abala? Ang Laban ng Gobyerno at mga Pilipino sa Gitna ng Krisis ng Presyo”

Sa bawat sulok ng bansa, mula sa abalang kalsada ng Metro Manila hanggang sa mga liblib na baryo ng Visayas at Mindanao, ramdam na ramdam ang bigat ng krisis sa presyo ng langis, pagkain, at gamot. Isang simpleng Php5,000 subsidy para sa mga tricycle drivers — tila isang maliit na ilaw sa gitna ng dilim — ngunit sa likod ng numerong iyon, tanong ng bawat Pilipino: sapat ba ito o panandalian lamang?

Maraming sektor ang apektado. Tricycle drivers, PUJ, TNVs, minimum wage earners, pati mga magsasaka at OFW na babalik sa bansa — lahat ay nakatingin sa pamahalaan para sa agarang tulong. Ngunit ang tunay na tanong: target ba talaga ang ayuda, o baka ang ilan lamang ang makikinabang habang ang karamihan ay naiwan sa dilim?

Ang Php5,000 para sa tricycle drivers ay simula pa lamang. Maganda ito, oo, ngunit pansamantala lamang. Ang mga transport workers, kapag binigyan ng ganitong halaga, hindi laging para sa langis gagastusin. Tumaas din ang presyo ng bigas, ng gamot, at ng iba pang pangunahing pangangailangan. Ibig sabihin, madali itong ma-divert sa ibang gastusin — at hindi na tumutugon sa orihinal na layunin: proteksyon sa kanilang kita at kabuhayan.

Ang tanong ngayon ay: mayroon bang sustainable emergency package? Halimbawa, para sa mga babalik na OFW, maaari bang ilabas agad ang kanilang pera sa SSS para magamit sa pangangailangan sa unang linggo? Para sa minimum wage earners, mas higit sa Php5,000 ang kakailanganin para hindi matalo ng inflation ang kanilang kita. Ang medium-term plan, gaya ng excise stock suspension, ay may 5 hanggang 20-araw na delay bago maramdaman ang epekto. Sa ganitong paraan, kahit may batas na pumasa, ang epekto ay “too little, too late.”

Dagdag pa rito, paano ang supply ng pagkain at essential goods? Kung magpatuloy ang krisis ng dalawang linggo at ang ating reserve ay sapat lamang para sa dalawang linggo rin, mabubulok ang mga pananim, mawawala ang mga produkto sa palengke, at mas hihirapan ang pamumuhay ng ordinaryong Pilipino. Ang tanong: handa ba ang gobyerno para sa ganitong scenario?

Maraming pinagpipilian ang pamahalaan: repurpose ang intelligence at confidential funds, gamitin ang discretionary funds, o maglabas ng special appropriation sa Kongreso. Sa teorya, meron namang Php4.5 bilyong confidential fund sa Office of the President na maaaring gamitin kaagad para sa immediate relief. Ngunit sa praktika, mahirap ang proseso. Ang pinakapayak at mabilis na solusyon ay ang paggamit ng mga existing assistance packages at i-release agad sa mga pinaka-vulnerable: mga transport workers na nagdadala ng pagkain at essential services.

Ngunit may tanong pa rin: targeted ba talaga ang ayuda? Noong nakaraang crisis, tulad ng epekto ng Ukraine war sa presyo ng langis, maraming delay at hindi updated ang listahan ng beneficiaries. Maraming tricycle drivers at minimum wage earners ang hindi agad nakatanggap dahil sa kulang na sistema ng implementasyon. Nangyari iyon dati, bakit hindi natuto?

Sa kasalukuyan, kahit may listahan na, may inaasahang system leakages. Ngunit mas mahalaga na mabilis at natamaan lahat ng kailangang tumanggap, kaysa siguraduhin na walang mapupunta sa hindi nararapat. Ang pangunahing layunin: ensure ang pagpapatuloy ng essential services at agarang relief sa mga pinaka-vulnerable habang pinaghahandaan ang medium-term solutions.

Ang messaging o komunikasyon ng gobyerno ay kasinghalaga rin. Mahalaga na ang Pangulo mismo ang magsalita, ipakita na may plano, at malinaw ang timetable ng ayuda. Hindi sapat ang generic assurance na “wag kayong mag-alala.” Kailangan ng konkretong impormasyon: sino ang makikinabang, paano, at kailan. Ang klarong komunikasyon ay nagbibigay ng kumpiyansa at katiyakan sa mga Pilipino na hindi sila pababayaan sa gitna ng krisis.

Ngunit may mga kritisismo. Ang ayuda sa Php5,000 ay pansamantala lamang; tatagal ba ang benepisyo, o tatanggal agad sa mga bulsa ng mga nakatanggap? Ang fuel subsidies ay makikinabang ba sa lahat o mas pabor sa middle at upper class? Ayon kay Winnie Monsod, may posibilidad na mas yaman ang makikinabang sa excise stocks. Ngunit sa gitna ng “imperfect choices,” pipiliin ng gobyerno ang “least imperfect option” — ang paraan na kahit hindi perpekto, ay may agarang epekto.

May iba pang suhestiyon: higit na makatulong kung may subsidies hindi lang sa gasolina o cash aid, kundi pati sa pagkain, gamot, at iba pang pangunahing pangangailangan. Maaari ring i-consider ang short-term measures tulad ng paggamit ng discretionary o confidential funds sa panahon ng emergency. Para sa medium-term, dapat may malinaw na planong supply chain, para hindi maubos ang stock, hindi masira ang produksyon, at manatiling available ang essential goods sa merkado.

Isa sa pinakamalaking panganib ay ang supply shortage. Kapag nagkulang ang supply, hindi lang presyo ang tataas, kundi mawawalan ng access ang ordinaryong tao. Dito pumapasok ang priority ng gobyerno: immediate relief at seguridad ng supply. Ang dalawang ito ang dapat pinagtutunan ng pansin bago ang lahat.

Sa huli, ang Pilipinas ay nasa krisis na may maraming moving parts. Hindi lang presyo ng langis ang isyu; pati pagkain, gamot, at iba pang pangangailangan ay apektado. Ang sistema ng ayuda ay kailangang mabilis, targeted, at sapat. Ang komunikasyon ay kailangang malinaw at direkta. At higit sa lahat, ang gobyerno ay dapat handa hindi lang sa pansamantala kundi sa sustainable solutions, para sa kabuhayan at kaligtasan ng bawat Pilipino.

Ang laban na ito ay hindi biro. Sa bawat litro ng langis na tumaas, sa bawat kilo ng bigas na nagmahal, ramdam ng tao ang bigat ng krisis. At sa gitna ng lahat ng ito, nananatiling tanong: sapat na ba ang mga hakbang ng gobyerno, o tuloy-tuloy lamang ang pabigat sa balikat ng mamamayan? Sa bawat araw na lumilipas, sa bawat subsidy na ipinapamahagi, sinusubok ang kakayahan ng gobyerno at ang tibay ng Pilipino. Ang sagot ay hindi lamang nakasalalay sa numero, batas, o plano — kundi sa tunay na aksyon at sa malasakit sa bawat Pilipinong naghihirap sa harap ng krisis.

Sa wakas, isang malinaw na katotohanan ang lumilitaw: ang krisis ay hindi lamang tungkol sa presyo ng langis o cash assistance. Ito ay tungkol sa paghahanda, plano, at aksyon. Ito ay tungkol sa kung paano mabibigyan ng dignidad, proteksyon, at pagkakataon ang bawat Pilipino upang makaraos sa mga hamon ng buhay. Ang tunay na sukatan ng tagumpay ng pamahalaan sa krisis na ito ay hindi ang dami ng numero sa papel, kundi ang dami ng tao na nakaramdam ng tunay na tulong sa kanilang pang-araw-araw na buhay.