Enzorecto: Ang Pagharap sa Katotohanan at Misteryo sa Pagkawala ni Harry Roque sa ICC

Mga kabunyog, kababayan, halina’t pakinggan ang isang kwento na puno ng intriga, kontrobersiya, at palaisipan—isang kwento na hindi lamang tungkol sa batas, kundi sa politika, sa kapangyarihan, at sa mga lihim sa likod ng mga opisyal ng ating bansa. Ang headline? “Enzorecto: Kalaban ang katiwalian at kasinungalingan, kakampe sa katotohanan at kabutihan.” Ngunit sa gitna ng kaganapang ito, may isang pangalan na laging pumapagitna sa tanong ng misteryo—si Harry Roque.

Hindi ba napansin ninyo, mga kababayan, ang confirmation of charges hearing ni dating Pangulong Rodrigo Duterte? Apat na araw ito: Pebrero 23, 24, nag-break ng 25, at nag-resume ng 26 at 27. Ang kaganapang ito ay binantayan hindi lamang ng media sa Pilipinas kundi pati na rin ng international media. Ito ang pinakamahalagang yugto sa pagkakakulong ni Duterte sa ICC. Dito tatalakayin ang mga alegasyon ng crimes against humanity, at dito rin ilalatag ang matibay na ebidensya ng prosecution at testimonya ng mga biktima.

Sa kabila ng napaka-importanteng kaganapang ito, may isang kapansin-pansin na kawalan: wala si Harry Roque. Oo, tama ang narinig ninyo. Ang dating Presidential spokesperson at accredited lawyer sa ICC ay hindi dumalo sa hearing. Bakit? Ano ang dahilan ng kanyang kawalan? Ito ang palaisipan na pinag-uusapan ng marami.

Base sa mga obserbasyon, si Roque ay nasa Europe, partikular sa Austria. Nakapunta rin siya sa Slovak Republic, at may mga litrato at video na nagpapatunay dito. Ibig sabihin, hindi naman siya totally restricted sa pagbiyahe sa ibang bansa. Ngunit sa kaganapang pinakamahalaga sa ICC, sa confirmation of charges hearing ni Duterte—isang hearing na dapat ay pinangungunahan at sinubaybayan ng kanyang mga legal na representante—wala siya.

Ngayon, mga kabunyog, marahil dalawa ang posibleng paliwanag. Una, posibleng may restriction ang Dutch government sa kanya dahil sa kanyang political asylum application. Hindi siya nabigyan ng asylum sa Netherlands, kaya ipinasa siya sa Austria. Mayroon bang kondisyon na hindi siya pwedeng bumalik sa Netherlands? Kung oo, iyon ang posibleng dahilan kung bakit hindi siya nakarating sa ICC sa The Hague.

Pangalawa, baka sinadya niyang huwag pumunta. Oo, baka ayaw niyang makabangga sa mga abogado mula sa administrasyon ni Duterte na naroroon. Sila? Sila ay sina Panelo, Aldia, Attorney Dulay, Attorney Fredlim, Attorney Celvest Tribillo, at Martin Delgra—anim na abogado na dating miyembro ng gobyerno ni Duterte, at malapit sa kanya. Baka alam ni Roque na magkakaroon ng tensyon o open conflict sa pagitan nila, kaya mas pinili niyang huwag makisali sa personal na pagtutunggalian.

Hindi natin alam, mga kabunyog, ang tunay na dahilan. Hindi nagpapaliwanag si Roque. Walang pahayag, walang official na paliwanag. Ngunit ang malinaw: sa pinakaimportanteng legal na kaganapan ni Duterte sa ICC, siya ay wala. Wala. At sa mata ng publiko, ito ay nagdulot ng maraming kuro-kuro, haka-haka, at intriga.

Ang mga tanong ay patuloy na lumalabas: bawal ba siya ng Dutch government? Sinadya ba niyang huwag pumunta? May tension ba sa pagitan niya at ng mga abogado na naroroon, tulad ni Panelo? Maraming tanong, walang kasagutan. Ang isa lamang malinaw: ang misteryo ng pagkawala ni Roque ay bahagi na ng kasaysayan ng ICC hearing ni Duterte.

Ngunit hindi lang ito tungkol sa kawalan ni Roque. Ang hearing mismo ay puno ng drama at tensyon. Matibay ang presentasyon ng prosecution, at malinaw ang testimonya ng mga biktima. Ang depensa ni Duterte, sa pamumuno ni Koffman, ay sinubukang kontrahin ang mga ebidensya, ngunit mahina ang mga argumento at wala silang testigo na makakapagsuporta sa kanilang panig. Sa ganitong sitwasyon, ang kawalan ni Roque ay lalong nagpapakita ng kahinaan ng depensa.

Tingnan natin, mga kababayan, ang simbolismo ng kanyang kawalan. Ang bawat abogado, accredited sa ICC, ay may tungkulin sa kaganapang ito. Ang presensya ay hindi lamang representasyon ng depensa, kundi pagpapakita ng commitment sa batas at sa kliyente. Ngunit si Roque, sa kanyang pagliban, nagbukas ng pinto sa intriga, sa haka-haka, at sa mga palaisipan. Ano ang ibig sabihin nito para sa publiko? Para sa DDS supporters? Para sa administrasyong Duterte?

Ang misteryo ng kanyang pagkawala ay isang aral din: sa politika at batas, hindi sapat ang titulong abogado o ang kredensyal. May mga pagkakataon na ang desisyon ng isang indibidwal—magpakita man o hindi—ay may epekto sa kinalabasan ng legal na laban. Ang ICC, sa kanyang pananaw, ay nakatuon sa ebidensya, testimonya, at batas. Ang drama, ang politika, at ang personal na tensyon ay hindi pinapansin.

Ngunit ang tanong ay mananatili: paano kung may mas malalim na dahilan si Roque? May lihim ba siyang iniwasan? May plano ba siyang hindi ipahayag? O sadyang pinili niyang manatiling malayo sa intriga ng kapangyarihan sa loob ng hearing? Ito ang patuloy na palaisipan na bumabalot sa buong proseso.

At sa kabila ng lahat, may isang katotohanan: ang ICC hearing ay nagpatuloy, ang ebidensya ay inilatag, at ang proseso ay tuloy-tuloy. Ang kawalan ni Roque, gaano man ito kahalaga sa opinyon ng publiko, ay hindi nakahadlang sa hustisya. Ngunit sa mata ng mga kabunyog, kababayan, ito ay simbolo ng intriga, misteryo, at kontrobersiya na walang madaling kasagutan.

Sa bagong Pilipinas, mga kababayan, ang bunyog—ang pagkakaisa sa paghahanap ng katotohanan—ay mas mahalaga kaysa sa drama ng isa o dalawang tao. Sa harap ng katiwalian, kasinungalingan, at intriga, ang katotohanan at kabutihan ang kakampi. Ang pagkawala ni Roque sa ICC ay isang palaisipan, ngunit ang hustisya ay tuloy-tuloy at hindi nagtatangi.

Mga kabunyog, bunyog! Kapag buklod ay may pag-asa. Long Luzon, Visayas, Mindanao, isa ang pananaw. Sa bagong Pilipinas, ang bunyog ay isisigaw—bunyog, bunyog, bunyog! Sa kabila ng misteryo, sa kabila ng intriga, ang katotohanan ay mananatiling panalo.