“FISHING EXPEDITION O PAGHAHANAP NG KATOTOHANAN?” DRAMATIKONG SAGUPAAN SA KAMARA—VICE PRESIDENT WALA, MGA EBIDENSYA PINAGTATALUNAN!

Sa isang eksenang tila hinugot mula sa isang political thriller, nagliyab ang bulwagan ng House of Representatives of the Philippines matapos sumiklab ang matinding argumento sa gitna ng isang kontrobersyal na pagdinig ng House Committee on Justice. Sa sentro ng tensyon: ang kawalan ng bise presidente, ang paglalatag ng mga dokumento, at ang tanong na bumabalot sa buong proseso—ito ba ay isang lehitimong imbestigasyon, o isa lamang umanong “fishing expedition”?

Nagsimula ang lahat sa isang simpleng tanong na agad nagtakda ng tono ng buong pagdinig: “May we know if the vice president is present today?” Isang malamig ngunit mabigat na sagot ang umalingawngaw sa silid—hindi raw dumalo ang bise presidente. Sa isang iglap, ang kawalan niya ay naging presensya—isang puwang na lalo pang nagpalalim sa misteryo at tensyon ng araw.

Habang nagpapatuloy ang pagdinig, isa-isang inilatag ang mga argumento ng magkabilang panig. Isang kampo ang mariing nagsasabing ang mga dokumentong ginagamit—lalo na ang Statement of Assets, Liabilities, and Net Worth (SALN)—ay hindi naman umano kasama sa orihinal na reklamo. Para sa kanila, ito ay malinaw na indikasyon na ang komite ay naghahanap pa lamang ng ebidensya, imbes na suriin ang mga konkretong paratang na mayroon na sanang sapat na basehan.

“Fishing expedition.” Ito ang salitang paulit-ulit na ibinato sa komite—isang mabigat na akusasyon na tila naglalagay sa buong proseso sa alanganin. Sa mundo ng batas, ang ganitong termino ay may malalim na implikasyon. Ibig sabihin, ang isang imbestigasyon ay isinasagawa hindi dahil may matibay nang ebidensya, kundi dahil umaasa pa lamang na may makukuhang patunay sa gitna ng paghahalukay.

Ngunit hindi ito pinalampas ng kabilang panig. Agad nilang iginiit na ang kapangyarihan ng komite na maglabas ng subpoena at mangalap ng dokumento ay malinaw na nakasaad sa mga patakaran ng impeachment. Para sa kanila, hindi ito pang-aabuso ng kapangyarihan kundi bahagi ng mandato upang tukuyin kung may sapat na basehan ang mga paratang.

Sa gitna ng mainit na diskusyon, umalingawngaw ang pangalan ng Commission on Audit. Ayon sa mga pahayag, may mga notice of disallowance na umaabot sa daan-daang milyong piso—partikular ang halagang ₱375 milyon na may kaugnayan sa confidential funds. Ang mga dokumentong ito, ayon sa komite, ay hindi basta-basta haka-haka kundi opisyal na rekord mula sa isang independent constitutional body.

Ngunit muli, bumalik ang argumento sa proseso. Paano raw makakapagtanggol ang isang inaakusahan kung ang mga espesipikong ebidensya ay hindi pa naipapakita sa simula pa lamang? Nasaan ang due process kung ang detalye ng mga alegasyon ay tila unti-unting inilalabas habang tumatakbo ang imbestigasyon?

Sa puntong ito, ang diskusyon ay hindi na lamang tungkol sa mga numero o dokumento—ito ay naging labanan ng prinsipyo. Sa isang banda, ang pangangailangan na alamin ang katotohanan. Sa kabilang banda, ang obligasyon na igalang ang karapatan ng bawat indibidwal sa patas na proseso.

May mga mambabatas na nagpahayag ng pagkadismaya sa pagtatangkang hadlangan ang kapangyarihan ng komite. Para sa kanila, ang pagdinig ay hindi dapat maging entablado lamang ng mga salita—ito ay dapat maging lugar kung saan ang ebidensya ang nangingibabaw. “Hindi tayo narito para makinig lang,” giit ng isa. “Narito tayo para makita ang katotohanan.”

Ngunit ang kabilang panig ay nanindigan: ang katotohanan ay hindi dapat hinahanap sa pamamagitan ng paghuhula. Kailangan itong ilatag nang malinaw, suportado ng konkretong ebidensya mula pa lamang sa simula. Kung hindi, ang buong proseso ay maaaring magmukhang isang pagtatangka na bumuo ng kaso habang ito ay isinasagawa—isang bagay na maaaring magdulot ng pagdududa sa integridad ng imbestigasyon.

Habang umiinit ang palitan ng salita, hindi rin nawala ang usapin ng papel ng Office of the Ombudsman. May mga nagsasabing ang pagpapatawag dito sa gitna ng isang ongoing investigation ay maaaring maglagay sa alanganin sa pagiging independent nito. Sa isang sistema kung saan ang checks and balances ay mahalaga, ang ganitong usapin ay hindi maaaring balewalain.

Ngunit sa kabila ng lahat ng ito, isang bagay ang malinaw: ang proseso ay nagpapatuloy. Ang komite ay patuloy na naglalabas ng subpoena, patuloy na tumatanggap ng ebidensya, at patuloy na sinusuri kung may sapat na basehan upang umusad ang kaso.

Sa huli, ang tanong na bumabalot sa buong bansa ay nananatiling bukas: ito ba ay isang makatarungang paghahanap ng katotohanan, o isang proseso na puno ng butas at alinlangan? Ang sagot ay hindi madaling makuha—lalo na sa gitna ng ingay ng pulitika at emosyon ng publiko.

Habang ang mga mata ng bayan ay nakatutok sa bawat pagdinig, bawat pahayag, at bawat dokumentong inilalabas, isang mas malaking isyu ang unti-unting lumilitaw—ang tiwala. Tiwala sa mga institusyon. Tiwala sa proseso. At higit sa lahat, tiwala na ang katotohanan, gaano man ito katagal lumabas, ay mananaig.

Ngunit sa ngayon, ang drama ay patuloy. Ang mga argumento ay lalong tumitindi. At ang bawat araw ng pagdinig ay nagdadagdag ng panibagong kabanata sa isang kwentong hindi lamang tungkol sa politika—kundi tungkol sa hustisya, kapangyarihan, at ang walang katapusang paghahanap ng katotohanan sa isang mundong puno ng ingay at duda.