Duterte at ang ICC: Drama, Kalusugan, at Legal na Hamon sa Mata ng Publiko

Wala nang paligoy-ligoy pa. Diretso sa punto. Maiksi lang ang komentaryo, pero diretsong-desente. Maraming kuro-kuro, may tiwali, may totoo. Dito sa puntong ito, puntong diretso tayo—punto sa drama ni Duterte sa kalusugan at sa ICC.

Oh mga kabunyog, pag-usapan natin ito nang diretso. Nagda-drama si Duterte. Oo, nagda-drama. Sumulat siya sa judges ng ICC Pre-Trial Chamber. Maiksi lang ang sulat, pero ang buod, malinaw: hindi siya a-attend sa hearing sa February 23, 24, 26, at 27. Hindi daw physical, hindi man lang video conferencing. Wala. Last time, noong unang hearing, online siya. Ngayon? Hindi.

Paliwanag niya: “I am old, tired, and frail.” Matanda na daw, pagod, mahina. At hindi niya daw maalala ang mangyayari sa legal proceedings—within minutes, nakakalimutan niya. Kaya sabi niya, “I do not wish to attend legal proceedings that I will forget within minutes.” Wow, imagine niyo yan, kabunyog. Within minutes lang daw, ibig sabihin, pag umatend siya, pagkatapos ng ilang minuto, limot na rin.

Malala na raw ang kanyang kalagayan. Hiniling ni dating Pangulong Rodrigo Duterte na huwag nang dumalo sa confirmation of charges sa ICC. Sinabi niya, ayaw rin niyang sundan ang proceedings sa labas ng korte. Hindi niya kinikilala ang jurisdiction ng ICC sa kaniya bilang Pilipino na pwersahang dinala roon. Kasinungalingan raw ang alegasyong pinamunuan niya ang extrajudicial killings.

“Matanda, pagod, at mahina na ako,” sabi niya. Kaya sana, igalang ng ICC ang kanyang katahimikan sa detention center. Nilinaw ng ICC: hindi ito paglilitis, kundi pre-trial hearing. Aalamin kung may sapat na ebidensya para gawin ang trial.

Grabe, kabunyog, namang drama yan. Tama nga ang obserbasyon ni Senadora Layla de Lima. Nakagawa pa siya ng sulat sa ICC. Nakagawa. Paano mo masasabi na malala na ang kalagayan niya kung nakasulat pa siya, nakapagpaliwanag, at nakapirma?

Ganito kasi, kabunyog. Hindi pwede i-wave ang appearance. Kailangan ang accused mismo ang sumulat. Hindi pwedeng abogado lang. Ito ang rule ng ICC. Ang sumulat mismo ang required. Hindi pwedeng ipasa sa abogado.

Ngunit may problem: sabi nila, hindi raw kayang sumulat ni Duterte. Cognitive problem daw. Sira na ang pag-iisip niya. Pero paano siya makakasulat kung ganon? Eh sumulat naman siya. Ang ginawa ni Koffman, abogado niya, habang kaya pa ng isip ni Duterte, nirecord ang sulat. Pagkatapos pumirma, limot na naman. Kumbaga, pinapakita ng kampo ni Duterte: malala na ang sitwasyon. Kaya daw hindi na siya a-attend.

Sabi pa ni Duterte, “I do not wish to attend legal proceedings that I will forget within minutes.”

Wow, kabunyog. Imagine niyo ang drama. Ang sabi ng ICC: “It is just a request from the defense for now. It will be for the ICC judges to decide.” Hindi automatic. Hindi automatic na papayagan siya. Dapat tingnan muna ng pre-trial judges. Gusto nila makita si Duterte.

Sa prosecution naman ng ICC, malinaw: hindi dapat payagan si Duterte na huwag mag-attend. Walang reasonable na dahilan. Matibay pa si Duterte, fit na fit, kaya dapat umattend sa confirmation of charges hearing.

Kofman, ang abogado niya, nag-explain ng malala daw ang sitwasyon. Pero ICC: hindi pa ito tinatanggap. Mag-aaralan pa ng judges. Hindi pa automatic.

Huwag kayong malito. Hindi pa rejected, hindi rin automatic approved. Ang susuriin ay kung pagbibigyan siya na hindi umattend kahit video conferencing. Hindi pwedeng abogado lang ang pumasok. Dapat si Duterte mismo.

Ang drama, kabunyog, ay nasa detalye ng kalusugan, kalakasan, at cognitive ability niya. Sinasabi ng kampo: malala na. Sinasabi ng ICC: hindi pa sigurado. Mag-aabangan tayo.

Imagine, hearing sa ICC sa February 23, 24, 26, 27. Tuwing 5 ng hapon. Abangan sa mga channels. Ilalive stream. Mga kabunyog, kababayan, ito ang scenario: matanda, pagod, mahina, sinasabing malala ang kalagayan, pero nakasulat pa, nakapirma pa, at nagbibigay pa rin ng paliwanag.

Hindi basta drama lang. May legal complexity. May pre-trial procedure. May judicial discretion. Hindi automatic na hindi siya mag-a-attend. Hindi rin automatic na papayagan siya. Judges pa rin ang magde-decide.

Sa bawat linya, sa bawat salita, ramdam ang tensyon. Ang debate sa kalusugan ni Duterte, sa cognitive ability, sa jurisdiction ng ICC, sa legal proceedings—lahat ay nagko-collide sa mata ng publiko.

Ang punto, kabunyog: drama ito, legal complexity ito, at political spectacle din. Ang pangyayari, puno ng emotion, mystery, at uncertainty. May request si Duterte, pero ICC ang may desisyon. May sulat siya, pero judges ang may huling salita.

Kabunyog, ito ang reality: kahit na sinasabi ni Duterte na “I will forget within minutes,” may procedure na kailangang sundin. May judges na kailangang magdesisyon. May prosecution na nagbabantay. May abogadong kumakatawan. May publiko na nanonood.

Sa huli, ang drama ng kalusugan ni Duterte sa ICC ay simbolo ng mas malawak na tema: katotohanan vs. perception, legal procedure vs. public narrative, authority vs. accountability.

Kabunyog, mga kababayan, magandang araw. Bunyog. Halikan na kasama kaama. Kapag buklod, may pag-asa. Luzon, Visayas, Mindanao—isa ang pananaw. Sa bagong Pilipinas, ang bunyog ay isisigaw: bunyog, bunyog, bunyog.