“HATOL NG MUNDO: ICC PINAGTIBAY ANG HURISDIKSYON SA KASO NI DUTERTE—SIMULA NA BA NG PANIBAGONG KABANATA NG HUSTISYA?”

Sa isang makasaysayang umaga na tinutukan ng buong mundo, bumukas ang sesyon ng International Criminal Court—isang hukuman na matagal nang kinatatakutan at inaabangan sa mga kasong may kinalaman sa pinakamabibigat na krimen laban sa sangkatauhan. Tahimik ang silid, ngunit ramdam ang bigat ng sandali. Sa pagbanggit ng kasong “The Prosecutor versus Rodrigo Duterte,” tila huminto ang oras—isang dating pangulo ng Pilipinas, ngayon ay nasa sentro ng isang pandaigdigang usapin ng hustisya.

Ngunit ang mas lalong ikinagulat ng marami: hindi naroroon si Duterte sa mismong courtroom. Ayon sa tala, kusang-loob niyang isinuko ang kanyang karapatang dumalo sa pagdinig—isang hakbang na agad nagbunsod ng samu’t saring interpretasyon. Takot ba ito? Estratehiya? O simpleng pagsunod sa payo ng kanyang legal team? Sa likod ng kanyang pagkawala, naroon ang kanyang depensa—isang hanay ng mga kilalang abogado na handang ipaglaban ang kanyang panig sa harap ng mundo.

Sa pamumuno ng presiding judge na si Judge Ibáñez Carranza, isa-isang binuksan ang mahahalagang punto ng apela—mga argumentong inihain ng kampo ni Duterte upang kuwestyunin ang hurisdiksyon ng ICC. Sa kanilang paninindigan, iginiit ng depensa na wala nang kapangyarihan ang ICC sa Pilipinas matapos itong kumalas sa Rome Statute. Ngunit ang tanong na bumabalot sa lahat: maaari bang takasan ng isang bansa ang pananagutan sa pamamagitan lamang ng pag-alis sa isang kasunduan?

Dito pumasok ang masalimuot ngunit napakahalagang interpretasyon ng batas. Ayon sa desisyon ng Appeals Chamber, ang usapin ay hindi lamang kung kailan umalis ang Pilipinas sa Rome Statute, kundi kung kailan nagsimula ang imbestigasyon. Sa kanilang pagsusuri, malinaw nilang sinabi: ang mga krimen na sinasabing naganap habang miyembro pa ang Pilipinas ng ICC ay nananatiling saklaw ng hurisdiksyon nito. Isang pahayag na tila sumira sa pangunahing depensa ng kampo ni Duterte.

Ang desisyong ito ay hindi basta-basta. Ito ay bunga ng masusing pagsusuri sa mga probisyon ng Rome Statute, partikular ang Article 127—ang bahagi na tumatalakay sa pag-withdraw ng isang estado. Sa interpretasyon ng hukuman, ang pag-alis ng isang bansa ay hindi nangangahulugang awtomatikong nawawala ang pananagutan nito sa mga kasong sinimulan bago ang pag-withdraw. Sa madaling salita: hindi maaaring takasan ang hustisya sa pamamagitan lamang ng pagtalikod sa isang kasunduan.

Ngunit hindi naging madali ang desisyong ito. Sa katunayan, may isang hukom na bahagyang tumutol—isang dissenting opinion na nagsasabing ang preliminary examination ay hindi sapat upang ituring na “under consideration” ang isang kaso. Para sa kanya, dapat ay may pormal na imbestigasyon bago masabing may hurisdiksyon ang ICC. Isang argumento na nagbibigay-liwanag sa lalim at komplikasyon ng kasong ito.

Sa kabila nito, nanaig ang mayorya. Sa kanilang pinal na hatol, malinaw: pinagtibay ang desisyon ng Pre-Trial Chamber. Ibig sabihin, magpapatuloy ang kaso laban kay Duterte. At kasabay nito, tuluyang nawalan ng saysay ang hiling ng depensa na agarang palayain siya.

Para sa ilan, ito ay tagumpay ng hustisya. Para sa iba, ito ay isang mapanganib na presedent na maaaring gamitin laban sa soberanya ng mga bansa. Ngunit anuman ang pananaw, isang bagay ang hindi maikakaila—ang desisyong ito ay may malalim na implikasyon, hindi lamang sa Pilipinas kundi sa buong mundo.

Sa loob ng bansa, agad itong naging mitsa ng matinding diskusyon. May mga naniniwala na ito na ang simula ng pananagutan para sa libu-libong buhay na nawala sa kampanya kontra droga. Mayroon ding nananatiling tapat sa dating pangulo, iginiit na ito ay isang uri ng panghihimasok ng dayuhan sa lokal na usapin. Sa gitna ng dalawang panig, ang katotohanan ay patuloy na hinahanap.

Ngunit higit pa sa pulitika, ang kasong ito ay isang paalala. Paalala na sa panahon ngayon, ang mga aksyon ng mga lider ay hindi na lamang sinusukat sa loob ng kanilang bansa. Sa isang globalized na mundo, ang pananagutan ay umaabot sa mas mataas na antas—isang antas na hindi madaling takasan.

Habang papalapit ang susunod na yugto ng paglilitis, mas lalong tumitindi ang tensyon. Ano ang mga ebidensyang ilalatag? Sino ang mga testigong haharap? At higit sa lahat, ano ang magiging pinal na hatol? Ang mga tanong na ito ay nananatiling bukas, ngunit ang isang bagay ay malinaw—ang laban ay hindi pa tapos.

Sa huli, ang eksenang ito sa ICC ay hindi lamang kwento ng isang tao. Ito ay kwento ng hustisya, ng kapangyarihan, at ng katotohanan. Isang kwento na patuloy na sinusulat—hindi lamang sa loob ng courtroom kundi sa puso at isipan ng bawat Pilipino.

At habang ang martilyo ng hukuman ay bumagsak upang tapusin ang sesyon, isang mensahe ang naiwan sa hangin: sa harap ng batas, walang sinuman—kahit pa isang dating pangulo—ang higit sa pananagutan. Ang mundo ay nanonood. At ang kasaysayan ay naghihintay.