Grabe! ICC Spokesperson: “More Charges May Be Filed kay Duterte!”

Sa mga unang oras ng Marso 11, 2025, bumalot ang katahimikan sa bansa. Ngunit sandali lamang—sapagkat ang katahimikan ay winasak ng isang dambuhalang balita. Nagsalita na ang International Criminal Court. At ang binitiwan? “More charges may be filed against former President Rodrigo Duterte.”

Nakabiglang pahayag. Nakakagulat. Parang lindol na umanib sa ating puso at isipan. Ang dating pangulo ng Pilipinas, na matagal nang nakatayo sa gitna ng kontrobersya, ay muling sumuong sa mata ng pandaigdigang hustisya. Murder. Torture. Rape. Crimes against humanity. Mga salitang matagal na nating naririnig, ngunit ngayon ay may bigat na pang-internasyonal.

Halika’t atin itong talakayin. Ang ICC, na kilala bilang pandaigdigang hukuman ng hustisya, ay nagbigay pahintulot sa parehong depensa at prosekusyon na magdagdag ng ebidensya. Sunod ito sa hiling ng Defense Team ni Duterte noong Pebrero 6, na magdagdag ng 78 ebidensya. Dalawang ebidensya naman ang nais idagdag ng prosekusyon.

Sa unang tingin, parang simpleng legal na hakbang lamang ito. Ngunit sa ilalim ng bawat dokumento, bawat papel, at bawat testimonya, nakatago ang daan patungo sa matagal nang inaasam na hustisya ng mga biktima. Sa gitna ng digmaang legal na ito, naglalakbay ang bawat pahayag, bawat ebidensya, tulad ng isang bomba na handang sumabog sa publiko.

Isipin mo, kaibigan, ang mga pamilya ng biktima. Ang isang anak, isang asawa, isang magulang, na nawala sa madugong kampanya laban sa droga sa Davao City at sa buong bansa mula 2011 hanggang Marso 2019—panahong kasapi pa ang Pilipinas sa Rome Statute. Ang mga numero ay higit pa sa simpleng statistika: ito ay mga buhay. Ang 43 dokumentadong kaso ng murder, kahit pa sample lamang, ay sapat na upang ipakita ang kalakhan ng trahedya. Ngunit paano pa kaya kung idagdag ang iba?

Muling bumangon ang mga katanungan ni Congressman Paulo Duterte: May karapatan ba ang ICC na usigin ang kanyang ama? At kung meron, maituturing nga bang crimes against humanity ang paglaban sa kriminalidad sa sariling bayan? Ito ang mga tanong na bumabalot sa legal na labanan, ngunit higit pa rito—ito ang tanong na bumabalot sa moralidad at konsensya ng bawat Pilipino.

Hindi rin nagpahuli si Representative Layla de Lima, dating chairperson ng Commission on Human Rights, na tinutuligsa ang pagtatangkang ipakita si Duterte bilang action hero sa presentasyon ni Attorney Nicholas Koffman. Para kay Delima, lumang kwento lamang iyon, isang pagtatangka na bigyang katwiran ang mga krimen na nagawa sa ilalim ng kampanya. “Hindi maloloko ang ICC judges sa mga ganyang presentasyon,” wika niya.

Sa kabilang dako, ipinahayag ni ICC Spokesperson Fad L. Abdala na ang 43 kaso ay sample lamang—hindi kabuuan ng inakusahang extrajudicial killings. “Mas marami pang kaso ang pwedeng isampa habang umuusad ang proseso,” dagdag niya sa panayam sa ABS-CBN. Ang bawat ebidensya, bawat dokumento, ay tila piraso ng puzzle—at ang kabuuan nito ay nakatago sa dilim, handang ilantad sa liwanag ng hustisya.

Ang confirmation of charges hearing ay susi. Isang yugto ng pre-trial process kung saan magpapasya ang chamber kung sapat na ang ebidensya para ituloy sa paglilitis. Hindi ito ang paghuhusga ng guilty o not guilty. Ngunit para sa mga naulila, bawat hakbang ay simbolo ng pag-asa, isang hakbang patungo sa katotohanan.

Ayon kay Under Secretary Claire Castro, ang proseso ay patunay na nabibigyan si Duterte ng patas na pagkakataon. Ngunit patas na proseso ay hindi nangangahulugang ligtas na siya sa pananagutan. Sa pangunguna ni British-Israeli lawyer Nicholas Koffman, dumadami rin ang panig na gustong panagutin hindi lamang si Duterte kundi lahat ng nasa likod ng madugong kampanya laban sa droga.

Tatlong elemento lamang ang kailangan para sa kasong crimes against humanity: una, may bansa; pangalawa, malawak at sistematikong pag-atake sa sibilyan; pangatlo, alam ng salarin na bahagi siya ng planong iyon. Hindi mo kailangan ng 30,000 bangkay upang magsimula ang kaso—ang 43 dokumentadong kaso ay sapat na. At kung idagdag pa ang iba, ang bigat ng ebidensya ay lalong tumitimbang.

Ngunit sa kabila ng mga legal na hakbang, may isa pang labanan na nangyayari: propaganda. Ayon sa forensic group na The Nerve, maraming prote Facebook pages ang gumastos ng P3,000 hanggang P14,499 para sa ads na may political spin. Sa maliit na halaga, malakas ang epekto sa isip ng publiko. Ayon sa Human Rights Philippines, ito ay pagtatangkang i-revictimize ang survivors at pasinungalingin ang katotohanan.

Sa gitna ng lahat ng ito, isa lamang ang malinaw: ang hustisya ay hindi natatapos sa katahimikan. Ang katotohanan ay hindi matatahimik sa pamamagitan ng propaganda o pagtatakip. Hindi lamang si Duterte ang lilitisin—kundi ang katotohanan. Sino ang magsasalita para sa mga wala na? Sino ang lalaban para sa hustisya?

Kaibigan, isipin mo ang bawat pamilya ng biktima, ang bawat luha at pagdaing sa dilim. Ang sakit ng pagkawala ay hindi matatabunan ng panlilinlang o katahimikan. Ngunit sa kabila ng galit, sa kabila ng poot, may liwanag. Bilang mga Kristiyano, tinatawag tayo hindi lamang upang hanapin ang hustisya kundi upang manalig sa mas mataas na hustisya ng Diyos.

Sapagkat ang kabayaran ng kasalanan ay kamatayan, ngunit ang kaloob ng Diyos ay buhay na walang hanggan sa pamamagitan ni Kristo Hesus. Ang katarungan at kapatawaran ay magkasabay sa puso ng Diyos. Kahit gaano kabigat ang kasalanan, may liwanag sa Kanya. Kahit gaano kadugo ang nakaraan, may pag-asa sa Kanyang panginoon.

Habang nagpapatuloy ang ICC proceedings, habang dumarami ang ebidensya, at habang lumalakas ang boses ng mga pamilya ng biktima, patuloy rin ang panawagan sa publiko: huwag tayong manahimik. Ang kuwento ay hindi pa tapos. Ang kasaysayan ay nakamasid. Ang hustisya ay patuloy na tataas, at ang katotohanan ay hindi magtatago.

Sa bawat pahina ng dokumento, sa bawat testimonya, sa bawat hakbang sa korte, nakasulat ang hinaharap ng bansa. Hindi ito simpleng legal na laban lamang. Ito ay laban para sa moralidad, laban para sa katotohanan, laban para sa bawat Pilipinong naghirap, nagdusa, at naulila.

Ang ICC ay nagsalita. Ang mundo ay nakamasid. At tayo, bilang mamamayan, ay may obligasyon: alamin, unawain, at ipaglaban ang hustisya. Sa harap ng karahasan, katiwalian, at pagpatay, ang liwanag ng Diyos at ang ating pananalig sa Kanya ang magiging gabay. Sa katotohanan, sa hustisya, at sa kapatawaran, may pag-asa pa.

Ang kasaysayan ay patuloy na umiikot. Ang mga pahina ay patuloy na bumubukas. Ang tanong ay nakasalalay sa atin: makikiayon ba tayo sa katotohanan o mananahimik? Ang pinakakontrobersyal na kabanata ng ating bansa ay kasalukuyang isinusulat. Ang mata ng mundo ay nakamasid. At ang ating mga puso ay pinipilit na pumili—sa pagitan ng takot o paglaban, sa pagitan ng katahimikan o katarungan.