“Anim na Taon ng Kabastusan: Ang Duterte Effect at ang Panahon ng Pambabastos sa Ating Lipunan”

Anim na taon—anim na mahabang taon ng pagtitiis, pagmamasa at paninindigan laban sa kabastusan at kababuyan na sumalubong sa ating bansa. Anim na taon ng panonood sa isang administrasyon na, sa kabila ng kanyang kapangyarihan, ay nagbigay-daan sa paglaganap ng bastos na wika, pang-aalipusta, at pambabastos sa ating mga kababaihan. Ang pangalan ay hindi maikakaila: si Rodrigo Duterte, dating Pangulo ng Pilipinas, na ngayon ay nakapiit sa kasaysayan, ngunit ang epekto ng kanyang estilo at tono ay patuloy na nararamdaman—isang phenomenon na tinatawag ng marami bilang Duterte Effect.

Ang Duterte Effect ay hindi lamang tungkol sa isang tao. Ito ay tungkol sa kultura ng kabastusan na naiwan niya sa mga Pilipino. Maraming opisyal, pulitiko, at ordinaryong mamamayan ang tila humango sa tono at asal na ipinakita mula sa itaas. Halimbawa na lamang, ang kongresistang si Bong Suntay, na sa isang public hearing ay naglabas ng mga pahayag na nakasakit at nakapagpahiya sa isang kababaihan, si Ann Curtis. Sa halip na humingi ng paumanhin, nag-double down pa ang kongresista, minura ang mga kritiko, at sinabing “Only a dirty mind can impute something which is dirty.” Dito naipakita kung paano nagiging normal ang pambabastos sa mga mata ng ilang public officials—isang direktang repercussion ng tono na itinatag ni Duterte sa kanyang panahon.

Sa bawat araw na lumipas sa ilalim ng Duterte administration, marami ang naging biktima. Hindi lamang ang mga pamilyang nasira dahil sa war on drugs—ang tunay na casualty ay ang moral fiber ng bansa. Ang konsensya ng mamamayan, ang kakayahan nating makakita ng tama at mali, ay nadungisan. Kung dati, ang simpleng pagbanggit ng “naku, sana desente” ay normal, sa panahong iyon, tila ikaw pa ang mali, ikaw pa ang corny. Ang kabastusan mula sa pinakamataas na opisyal ay nagbigay ng implicit na pahintulot sa iba na magpakalat ng bastos na salita at asal, kaya lumaganap ito sa kultura at lipunan.

Sa kabila ng paglipat ng administrasyon, sa kabila ng inaakalang nagkaroon na ng recovery sa decency at morality, ang mga epekto ay nananatili. Ang mga miyembro ng dating gabinete, na dati ay nagpakita ng bastos na asal, ay maaaring lumipat na sa pribadong sektor, ngunit ang kanilang impluwensya sa isip ng publiko ay nananatili. Ang mga kabastusan ay nagiging pattern: sa social media, sa pampublikong pahayag, at sa paraan ng pagtrato sa kababaihan at mamamayan.

Ang pinakapangit sa Duterte Effect ay ang normalization ng kabastusan. Hindi na ito itinuturing na mali, kundi bahagi ng political discourse, bahagi ng “totoong Pilipino” na may malakas na boses, ngunit walang pakialam sa respeto at dignidad. Ang mga kababaihan, gaya ni Ann Curtis, ay nagiging target ng pambabastos at panlilibak, habang ang publiko ay ina-encourage na “huwag masyadong maging sensitive.” Ngunit sa bawat insulto, bawat salita ng pang-aalipusta, nasisira ang tiwala natin sa gobyerno, sa mga opisyal, at sa isa’t isa.

Hindi lamang ito usapin ng pulitika, kundi ng moralidad at kultura. Ang bawat pahayag ng opisyal, bawat viral clip sa social media, bawat bastos na biro sa harap ng publiko ay nag-iiwan ng marka. Ang kabastusan ay hindi lamang salita; ito ay kilos, impluwensya, at aral sa mga kabataan na ang bastos ay puwedeng maging normal. Ang mga kabataan, nakamasid sa ganitong mga eksena, ay natututo na ang pambabastos at paglabag sa dignidad ay puwede lamang basta-basta.

Ngunit sa kabila ng lahat, may puwang pa rin para sa pagbabago. Ang pagiging imperfect ng tao ay hindi hadlang sa pag-unlad; ang mahalaga ay ang pagsusumikap na maging mas mabuting bersyon ng sarili. Sa gitna ng Duterte Effect, ang hamon sa bawat Pilipino ay: paano tayo makapagtatayo muli ng kultura ng respeto, dignidad, at moralidad? Paano natin mapapangalagaan ang konsensya ng bansa at matutunan ang tamang asal, kahit na humihiyaw ang nakaraang administrasyon sa kabastusan?

Ang hamon ay malaki. Hindi madali. Kailangan ng tapang, determinasyon, at pagkakaisa. Kailangan nating labanan ang epekto ng kabastusan sa ating lipunan—hindi sa pamamagitan ng galit o paninira, kundi sa pamamagitan ng edukasyon, kritikal na pag-iisip, at pagprotekta sa dignidad ng bawat isa. Ang bawat maliit na aksyon—paghingi ng respeto, pagtuturo ng tamang asal sa kabataan, pagsalita laban sa pang-aalipusta—ay hakbang patungo sa pagbabago.

Mahalaga ring kilalanin na ang pambabastos ay hindi natural o inherent sa Pilipino. Ito ay impluwensya ng kultura ng pulitika na nagpapalakas sa maling asal, lalo na kung nagmumula ito sa pinakamataas na posisyon sa bansa. Ngunit sa bawat mamamayan na tumutol, sa bawat boses na nagsasabi “Hindi ito tama”, may pag-asa na unti-unti nating mababago ang direksyon ng lipunan.

Ang Duterte Effect, sa huli, ay paalala: ang wika at asal ng pinuno ay may kapangyarihang hubugin ang moral compass ng bansa. Kung ang lider ay bastos, may posibilidad na ang lipunan ay sumunod sa maling halimbawa. Ngunit kung ang lipunan mismo ay magsisimulang itakwil ang bastos na asal, magtataglay tayo ng lakas at kakayahan upang itama ang takbo ng kultura at pulitika.

Ang mensahe ay malinaw: hindi natin dapat tanggapin ang kabastusan bilang normal. Hindi natin dapat hayaang maging modelo ang pang-aalipusta at misogyny sa pamahalaan. Ang responsibilidad ay nasa bawat Pilipino—mula sa ordinaryong mamamayan, sa kabataan, hanggang sa opisyal ng gobyerno. Ang pagbabago ay nagsisimula sa pagtindig sa tama, sa pagbibigay galang sa bawat tao, at sa pagpapakita ng malasakit sa moral at konsensya ng bansa.

Anim na taon ng Duterte Effect, anim na taon ng pagtitiis. Ngunit sa kabila ng lahat, may pag-asa. Sa bawat salita ng respeto, sa bawat aksyon na nagpapakita ng integridad, sa bawat pagtuturo sa kabataan, unti-unti nating mababawi ang konsensya ng bansa. Ang moral fiber ng Pilipinas ay hindi pa nasisira nang tuluyan. Ang laban ay hindi natatapos sa salita; nagsisimula ito sa pagkilos.

Ang hamon sa atin ngayon ay malinaw: magpakatino, humawak ng dignidad, at ipakita sa mundo na ang kabastusan ay hindi kailanman magiging bahagi ng ating kultura. Sapagkat sa huli, ang tunay na lakas ng bansa ay hindi nasusukat sa kapangyarihan ng lider, kundi sa katatagan ng moralidad at konsensya ng bawat Pilipino.