MORE WITNESS PLEASE – ICC: Panawagan ng International Criminal Court sa Mga Saksi ng War-on-Drugs

Sa nakaraang Biyernes, Enero 16, isang napakahalagang anunsyo ang lumabas mula sa International Criminal Court o ICC. Sa isang Facebook post, opisyal nilang inanunsyo ang paglulunsad ng isang website na layuning tipunin ang mga testimonya at ebidensya kaugnay sa umano’y mga krimen laban sa sangkatauhan na iniuugnay sa administrasyon ni dating Pangulong Rodrigo Duterte. Ang panawagang ito ay may kapangyarihang magbukas ng pinto para sa mga biktima, saksi, at lahat ng may alam sa mga kaganapang tumindi sa War-on-Drugs.

Mula sa simula ng programa noong 2016, libo-libong buhay ang nawala sa ilalim ng kontrobersyal na kampanya laban sa droga. Maraming Pilipino ang naniniwala na ang ilan sa mga operasyon ng pulisya ay nagdulot ng hindi makatarungang kamatayan, labis na takot, at pang-aabuso. Sa paglipas ng mga taon, lumitaw ang iba’t ibang ulat mula sa lokal at internasyonal na organisasyon, na nagtutulak sa ICC na imbestigahan ang mga alegasyon. Ngunit sa kabila ng lahat ng ulat, marami pa rin ang natatakot na magsalita, natatakot sa banta ng karahasan, o natatakot sa posibilidad ng paniningil sa kanila.

Ang panawagang “More Witness Please” ng ICC ay tila isang naglalagablab na sigaw ng katarungan. Hindi lamang ito simpleng website o online platform; ito ay pintuan ng pag-asa para sa mga naapi at tinanggalan ng boses. Ang bawat testimunya ay maaaring magbigay linaw sa kung ano ang nangyari sa likod ng mga headline at numero. Dito, bawat detalye, bawat pangyayari, bawat pangalan ay may kahalagahan. Ang maliit na piraso ng ebidensya ay maaaring magbukas ng malaking kasaysayan.

Ngunit ano nga ba ang ibig sabihin nito para sa mga Pilipino? Para sa mga pamilya ng mga namatay sa War-on-Drugs, ito ay pagkakataon na magtanong: sino ang responsable? Para sa mga nabuhay ngunit nasaktan, ito ay pagkakataon na iparinig ang kanilang tinig. Sa mga opisyal na sangkot, ito ay babala na ang mga kilos ay may kaakibat na pananagutan, hindi lamang sa batas ng bansa kundi sa batas ng mundo. Ang ICC ay naglalahad ng isang matapang na mensahe: ang krimen laban sa sangkatauhan ay hindi matatawaran, at ang bawat saksi ay mahalaga sa paghahanap ng katotohanan.

Maraming eksperto ang nagsasabing ang paglulunsad ng website ay bahagi ng mas malawak na imbestigasyon. Ito ay hakbang upang mangalap ng primaryang ebidensya, testimonya ng mga direktang nakasaksi, at iba pang impormasyon na magpapalakas sa kaso. Ngunit kasabay nito, lumilitaw ang misteryo at tensyon: ilan ba sa mga Pilipino ang tatapangin magsalita? Ilan ang handang ilahad ang kanilang kwento sa harap ng international tribunal? Ang sagot ay nakatago sa katahimikan ng maraming biktima at saksi, na matagal nang nababalot ng takot at pangamba.

Isa sa pinakamalakas na elemento ng panawagang ito ay ang emosyon. Ang bawat testimunya ay hindi lamang datos o numero; ito ay kwento ng pagkawala, kalungkutan, takot, at minsan, kabayanihan. May mga kwento ng ina na nawalan ng anak, ama na nawalay sa pamilya, kabataan na natakot sa sariling pamayanan. Ang ICC ay nagbibigay ng plataporma para sa mga kwentong ito na maging bahagi ng dokumentadong kasaysayan. Sa ganitong paraan, bawat salita, bawat luha, ay may bigat at halaga.

Ang pagpapahayag ng panawagang ito ay nagdulot din ng malakas na reaksyon sa lokal at internasyonal na komunidad. Maraming human rights groups, non-government organizations, at mga mamamahayag ang nagpalakpakan at nagpahayag ng suporta. Ayon sa kanila, ang website ay makakatulong upang mas mapabilis ang proseso ng paghahanap ng katotohanan. Ngunit kasabay ng suporta ay ang tensyon sa pulitika: ang mga dating opisyal at kanilang tagasuporta ay nagsasabi na ito ay isang politikal na atake laban sa Duterte administration, isang hakbang na maaring magpahina sa mga politika sa loob ng bansa.

Isa sa pinakamahalagang aspeto ng imbestigasyon ay ang proteksyon sa mga testigo. Dapat tiyakin ng ICC na ang bawat indibidwal na magsasalita ay ligtas, walang banta sa kanilang buhay o seguridad. Ito ay isa sa mga pinakamahirap na hamon: paano masisiguro ang proteksyon ng boses ng bawat Pilipino sa kabila ng mapanganib na kasaysayan? Ang sagot ay matatag na sistema ng witness protection, ligtas na komunikasyon, at pagsiguro na ang impormasyon ay hindi magagamit laban sa kanila.

Ngunit higit pa rito, ang panawagang ito ay may simbolikong bigat. Ipinapakita nito na ang mundo ay hindi nananahimik sa mga alegasyon ng labis na karahasan at krimen laban sa sangkatauhan. Ang Pilipinas, bilang isang bansa, ay nasa mata ng international community, at ang bawat hakbang ay sinusuri at binabantayan. Para sa marami, ito ay isang pagkakataon upang maipakita na ang hustisya ay hindi lamang pambansa, kundi pandaigdigan.

Sa kasaysayan, marami nang kaso ang dumaan sa ICC, at marami ang nagtagumpay sa pamamagitan ng testimonya ng mga saksi. Ang pagkakataong ito ay hindi lamang para sa nakaraan, kundi para sa hinaharap. Ang mga aral mula sa War-on-Drugs ay magsisilbing gabay sa mga susunod na administrasyon upang hindi maulit ang parehong pagkakamali. Ang mensahe ay malinaw: ang hustisya ay hindi nakabase sa puwesto o kapangyarihan; ito ay nakasalalay sa katotohanan at sa tapang ng bawat isa na magsalita.

Sa pangkalahatan, ang panawagan ng ICC ay isang makasaysayang hakbang. Ito ay naglalaman ng malalim na investigatory element, emosyonal na bigat, at simbolikong kahulugan. Ito ay nagbubukas ng pagkakataon para sa mga biktima at saksi na ipahayag ang kanilang karanasan. Ito rin ay nagbabantay sa mga opisyal na may pananagutan, na walang sinuman ang nakatataas sa batas ng sangkatauhan.

Ang tanong ngayon ay kung ilan sa mga Pilipino ang tatapangin magsalita. Ilan ang handang ilahad ang kanilang karanasan sa harap ng tribunal? Ang susi sa tagumpay ng imbestigasyon ay nakasalalay sa kanilang tapang at malasakit. Sa bawat testimunya, nabubuo ang mas malinaw na larawan ng mga pangyayari, at unti-unting natutunton ang katotohanan.

Sa huli, ang panawagan ng ICC ay higit pa sa simpleng imbitasyon. Ito ay isang sigaw para sa hustisya, isang paalala na ang bawat krimen laban sa sangkatauhan ay may katapusan, at ang bawat boses ay mahalaga. Sa pamamagitan ng testimonya ng mga saksi, ang mga pangyayari sa War-on-Drugs ay mabibigyang liwanag, at ang mga pamilya ng mga biktima ay makakahanap ng kapanatagan.

Ang mundo ay nakatingin, ang mga mata ng hustisya ay nakabuka, at ang pagkakataon ay narito na. Ang tanong ay nananatiling nakabitin: Sino ang tatapangin magsalita? Sino ang maghahain ng kanilang katotohanan? At sa wakas, sino ang magbibigay-daan sa tunay na hustisya para sa lahat ng naapi sa nakaraang administrasyon?

Sa bawat testimonya, sa bawat ebidensya, at sa bawat hakbang ng ICC, unti-unti, ang misteryo ay lilinaw. Ang katotohanan ay maitatala, ang hustisya ay mabibigyang-diin, at ang kasaysayan ay muling susulat sa mga pahina ng panahon. Ang panawagang “More Witness Please” ay hindi lamang simpleng mensahe; ito ay isang hamon, isang paalala, at isang pag-asa para sa bawat Pilipino na naniniwala sa hustisya at katotohanan.