Bakit Hindi Nila Makasuhan si Duterte sa Pilipinas? Isang Sensational na Pagsisiyasat

Sa mga lansangan ng Maynila, sa ilalim ng nagbabagang araw, at sa mga opisina ng hustisya, may isang tanong na bumabalot sa isip ng bawat Pilipino: Bakit hindi nila makasuhan si Pangulong Rodrigo Duterte sa Pilipinas? Bakit kailangang ilabas siya sa bansa, sa halip na harapin ang korte sa lupa ng ating sariling republika? Ito ang misteryong bumabalot sa isa sa pinakapopular at kontrobersyal na lider ng bansa.

Noong 2017, pormal na umalis ang Pilipinas sa International Criminal Court (ICC). Simulan man ng ibang bansa ang imbestigasyon kay Duterte, limang taon na ang lumipas mula ng mawala siya sa posisyon, at wala na tayong obligasyon sa ICC. Subalit, ang mga alingawngaw ay patuloy: may dala-dalang ebidensya, may testigo, may kwento—lahat para “matanggal” at “madampot” ang nakaupong pangulo.

Ang mga sundalo, na dating bahagi ng proseso, ay nagkuwento sa mga tao sa loob ng bahay ni Sal Raffles sa Makati, sa mga hotel, at sa mga lihim na lugar. Ayon sa kanila, “Nagdadala po kami ng pera. Kami ang sumusundo, kami ang nagse-secure, at kami rin ang nagdadala ng witness.” Isang sistematikong pagpaplano upang ihanda ang kaso laban kay Duterte bago pa man magsimula ang pormal na imbestigasyon.

Isipin ninyo: Paano nga ba mo magagawa ang imbestigasyon kung ang mismong testigo ay idinudugtong-dugtong para sa kwento? Kung ang layunin ay mailagay ang pangalan ng pangulo sa harap ng korte sa ibang bansa, at hindi dito sa Pilipinas? Ito ang tanong na bumabalot sa isipan ng mga Pilipino na nagnanais ng hustisya, ngunit naguguluhan sa pamamaraan ng mga dayuhan.

Hindi tulad ng ibang lider sa kasaysayan, si Duterte ay hindi kinikilala bilang bayani. Hindi siya pinatalsik sa bansa para sa katiwalian, ngunit marami ang nag-aalala sa kanyang kalusugan—81 taong gulang, nag-iisa, mahina na, at walang alalay. Sa kabila ng lahat, marami siyang kaibigan at tagasuporta, kasama ang mga kilalang personalidad tulad ni Paong June Esperon. Subalit sa kanyang kasalukuyang kalagayan, tila ba napalayo siya sa lahat ng nakapaligid sa kanya, sa lahat ng pagkakaibigan at alyansa.

Ang tanong ng marami: Bakit hindi natin gamitin ang ating sariling korte, sa lupa ng ating bansa, upang litisin siya kung may ebidensya? Sa kasaysayan, may mga halimbawa ng mga dating pangulo na hinarap ang korte sa Pilipinas. Si Erap Estrada, na nahatulan sa kasong katiwalian, ay ipinakulong dito sa Veterans, habang si Gloria Macapagal-Arroyo ay nakaranas din ng proseso sa ating hustisya. Ang tanong ngayon ay, bakit sa kaso ni Duterte, tila kinakailangan pa ang paglilipat sa dayuang bansa?

Maraming Pilipino ang nagtataka. Ang sagot ay puno ng pulitika, impluwensya, at interes ng ibang bansa. Ang ICC, bagamat itinuturing na pinakamataas na korte sa pandaigdigang hustisya, ay hindi dapat maging dahilan upang ihiwalay sa sariling bayan ang isang lider. Ngunit sa mga mata ng kritiko, ito ay isang paraan para alisin siya sa eksena at ilagay sa ilalim ng ibang hurisdiksyon.

Sa pagbabalik-tanaw, ang bawat hakbang ng imbestigasyon ay tila may planong nakatago. Ang pera, mga testigo, at mga dokumento—lahat ay pinagsama-sama upang buuin ang kwento laban sa pangulo. Hindi ito simpleng kaso; ito ay dramatikong pagsubok sa kapangyarihan, sa karangalan, at sa kalayaan ng lider. Ang misteryong bumabalot dito ay hindi lamang tungkol sa batas, kundi sa politika, sa personal na buhay, at sa kasaysayan ng bansa.

Subalit sa kabila ng lahat ng kontrobersiya, may paninindigan si Duterte: siya ay tinaguriang tagapagtanggol ng Pilipino, kalaban ng katiwalian, at tagapagtaguyod ng katotohanan at kabutihan sa bansa. Marami ang naniniwala na ang layunin ng mga nag-iimbestiga sa ICC ay hindi tunay na hustisya, kundi ang pagwasak sa kanyang pangalan at ang paglitaw ng mga kwento laban sa kanya.

Hindi maikakaila, ang bawat Pilipino ay may kanya-kanyang pananaw. Sa Luzon, Visayas, at Mindanao, ang pag-uusap tungkol kay Duterte ay puno ng emosyon—may galit, may takot, may pag-asa. At sa gitna ng lahat, may isang paniniwala: ang bunyog ng sambayanang Pilipino ay may kakayahang lumaban sa lahat ng hamon. “Kapag buklod, may pag-asa,” sabi ng marami, isang pariralang nagbubunsod ng pag-asa sa bagong Pilipinas.

Ang tanong ng kasaysayan ay: sino ang tunay na hustisya? Sino ang makapagsasabi kung ang isang lider ay karapat-dapat litisin sa sariling bansa o sa dayuang korte? Si Aguinaldo, sa kasaysayan, ay kinikilala bilang bayani, ngunit hindi nakaligtas sa kritisismo dahil sa pagpapapatay kay Bonifacio. Ngayon, si Duterte, sa kanyang huling yugto ng buhay, ay nahaharap sa isang kapalaran na puno ng kontrobersiya, intriga, at misteryo.

Ang bawat Pilipino ay dapat magtanong: Ano ang tunay na hustisya para sa ating bansa? Bakit ang isang lider na nagsilbi at nagbigay ng kanyang buhay para sa bayan ay tila kailangang dalhin sa ibang bansa upang litisin? Ang ICC, ang mga testigo, at ang imbestigasyon—lahat ba ay para sa hustisya o para sa politika?

Ang sitwasyong ito ay hindi lamang kwento ng politika; ito ay kwento ng pambansang pagkakakilanlan, ng karangalan, at ng pag-ibig sa sariling bansa. Ang pangulo, sa kabila ng kanyang kahinaan, ay nananatiling simbolo ng lakas at determinasyon. Ang kanyang pangalan ay naglalarawan ng laban sa katiwalian, sa kasinungalingan, at sa mga puwersang gustong baguhin ang takbo ng kasaysayan.

Sa huli, ang kwento ni Duterte ay hindi lamang tungkol sa batas at imbestigasyon. Ito ay tungkol sa damdamin ng Pilipino, sa pakikibaka ng bawat mamamayan para sa hustisya, at sa misteryo ng kapangyarihan na bumabalot sa ating bansa. Ang bunyog ng sambayanang Pilipino, kahit sa harap ng kontrobersiya, ay patuloy na umaalingawngaw—bunyog, bunyog, bunyog!

Ito ang kwento ng isang lider, ng isang bansa, at ng isang hustisyang hinahanap sa gitna ng intriga, misteryo, at emosyon. Hindi natin alam kung paano matatapos ang kabanata na ito, ngunit ang isang bagay ay malinaw: ang tanong na “Bakit hindi nila makasuhan si Duterte sa Pilipinas?” ay mananatiling nakaukit sa isipan ng bawat Pilipino, sa bawat sulok ng Luzon, Visayas, at Mindanao, hanggang sa makamit natin ang tunay na hustisya.