SARAH DUTERTE, ANG MAINIT NA PAALALA SA MGA COPERPETRATORS: KUNG PAANO MAGHANDA SA ICC AT ANG MALALAKING PERYA NG ABUGADO

Wala nang paligoy-ligoy. Diretso sa punto ang balitang bumungad ngayong araw: Sarah Duterte, anak ni dating Pangulong Rodrigo Duterte, ay nagbigay ng advice sa dalawang prominenteng personalidad sa mundo ng politika—sina Bonggo at Senator Bato de la Rosa. Ngunit bago mo isipin na ito’y karaniwang payo, mag-isip muli. Ang nasabing payo ay puno ng tensyon, kontrobersiya, at isang malalim na pahimakas sa realidad ng hustisya at pera.

Maraming kuro-kuro. Maraming haka-haka. Mayroong tiwali, mayroong totoo. Ngunit sa puntong ito, direktang sinabi ni Sarah Duterte: “Kumuha ng magaling na abogado.” Simple. Maikli. Ngunit napakasalimuot ang kahulugan.

Hindi basta-basta ang sitwasyon nina Bonggo at Bato. Umani na ng init ang balita na posibleng lumabas na ang arrest warrant laban sa kanila kaugnay ng kaso sa International Criminal Court (ICC) laban sa dating Pangulo. Ang payo ni Sarah, sa unang tingin, ay tila praktikal—maghanap ng abogadong may alam sa Rome Statute at sa international law. Ngunit sa likod ng simpleng pangungusap na iyon, naroon ang isang malalim na pahiwatig: ang depensa ay hindi biro, at ang gastos ay hindi maliit.

Tila ba napakadali para kay Sarah na magbigay ng ganitong payo. Para sa kanya, may kakayahan siyang magrekomenda ng abogadong British, eksperto sa ICC. Pero para kina Bonggo at Bato, mahirap. Hindi basta-basta makakayanan ang bayarin. Ayon sa mga pinagkukunan, umaabot sa 150 milyon pesos ang maaaring gastusin para sa mga abogado ni Bonggo. Sa kaso ni Bato, maaaring mas malaki pa, lalo na kung pipiliin ang pribadong abogado at hindi yung libreng legal assistance mula sa ICC.

Kaya’t lumalabas ang tanong: kaya ba nilang bayaran? Si Bonggo, posibleng oo—marami siyang nakuhang pera mula sa nakaraang administrasyon. Si Bato, iba ang sitwasyon. Marahil ubos na ang yaman, at ang gastos sa mga abogado ay panibagong pasanin.

Hindi lang pera ang problema. May kasamang tensyon ang reputasyon, ang pamilya, at ang hinaharap nila sa politika. Sa bawat hakbang na kanilang gagawin, nakabantay ang publiko, ang media, at ang ICC. Ang payo ni Sarah ay malinaw: “Maghanda na kayo sa depensa.” Ngunit paano ka maghahanda kapag ang kailangan mo’y hindi lang talino, kundi milyon-milyong pisong gastusin sa legal fees?

At dito pumapasok ang realpolitik ng pamilya Duterte. Sila Sarah, Baste, Pulong, Kitty, pati ang mga apo—lahat ay may kakayahan, may pera, at may impluwensya. Ngunit sa kabila ng kapangyarihang ito, may mga limitasyon. Ang pagpili ng abogado, ang kakayahang magbayad, ang pagharap sa harap ng hustisya sa ICC—lahat ito ay hamon na hindi basta-basta nalulutas ng pera o impluwensya.

Samantala, sina Bonggo at Bato ay tila nagtatago. Ang arrest warrant ay naglalagay sa kanila sa matinding panganib. Ang payo ni Sarah ay tila isang paalala: hindi sapat ang yaman, kailangan din ang tamang depensa. Mayroon siyang kilalang British lawyer na puwede, ngunit sino ang magbabayad? Sino ang kakayaning maglaan ng daan-daang milyon para sa legal na proteksyon?

Ang sitwasyon ay nagiging kumplikado pa. Ang trial sa ICC ay maaaring tumagal ng 1 hanggang 3 taon, posibleng abutin pa hanggang 2031 kapag isinama ang appeals. Isipin mo: tatlong taon o higit pa ng tensyon, gastos, at pampublikong pagsusuri. Ilang bilyon ang gagasta ng pamilya Duterte? Para kay Bonggo, maaaring kaya pa. Para kay Bato, tila mabigat ang pasanin.

Sa kabila nito, malinaw na ang payo ni Sarah ay may kabutihang intensyon—isang gabay sa isang mapanganib na laro. Ngunit ang mensahe ay malinaw: “Maghanda, ngunit huwag kalimutan ang katotohanan. Ang hustisya ay may presyo, at ang depensa ay hindi libre.”

Ang kaso sa ICC ay hindi biro. Hindi lang ito laban sa personal na reputasyon, kundi laban sa batas, sa moralidad, at sa pandaigdigang pananagutan. Ang bawat hakbang ay sinusubaybayan, bawat galaw ay tinitingnan ng mundo. Sa harap ng ganitong sitwasyon, sino ang makakaipon ng lakas, pera, at kaalaman para sa tamang depensa?

Mahirap ang sitwasyon nina Bonggo at Bato, ngunit ang sitwasyon ni Sarah ay simple—ang payo niya ay malinaw at tuwiran. Sa kanya, madali lang ang sabihin: kumuha ng abogado. Ngunit sa dalawang mambabatas na nakatali sa parehong kapalaran at pera, ang simpleng payo ay nagiging mabigat na krus.

Mayroon ding aspeto ng karma at moralidad sa lahat ng ito. Ang mga taong nakasunod sa mga utos ni Duterte noon ay ngayon nahaharap sa sariling kapalaran. Ang yaman, impluwensya, at koneksyon ay hindi garantiya sa depensa. Sa bawat hakbang nila, may kasamang panganib at tensyon.

Hindi rin maikakaila ang pangmatagalang epekto. Ang trial sa ICC ay magdudulot ng bagong kabanata sa politika ng Pilipinas. Magiging halimbawa ito kung paano hinaharap ng mga dating opisyal ang pandaigdigang hustisya, at paano ginagamit ng pamilya Duterte ang kanilang impluwensya at kayamanan para sa legal na depensa.

Sa huli, ang balita ay malinaw: Sarah Duterte, sa kanyang tuwirang paraan, ay nagbigay ng payo sa mga coperpetrators—maghanap ng abogado, maghanda sa depensa, at tanggapin ang mabigat na katotohanan na ang hustisya ay may presyo. Para sa publiko, ito ay isang paalala na ang politika, pera, at batas ay laging magkakaugnay sa isang delikadong laro ng kapangyarihan at responsibilidad.

Ang tanong na nananatili: Sino ang makakaya sa harap ng ICC? Sino ang makakayanan ang gastos, ang tensyon, at ang mga taon ng paglilitis? Si Bonggo, si Bato, o sino man na kasangkot sa kasaysayang ito? Ang sagot ay nasa hinaharap, sa loob ng korte, at sa bawat hakbang ng pandaigdigang hustisya.

Ang payo ni Sarah Duterte ay isang simpleng pangungusap, ngunit puno ng lalim at kahulugan. Isang paalala sa lahat na kahit gaano kalaki ang impluwensya at yaman, may limitasyon ang bawat tao sa harap ng batas. Ang depensa ay hindi libre, at ang hustisya ay hindi nakakalimot.

Sa pagtatapos, malinaw: ang kwento nina Bonggo, Bato, at Sarah Duterte ay patuloy na susubaybayan. Ang drama, tensyon, at intriga ay hindi natatapos sa simpleng balita. Sa bawat hakbang, bawat payo, at bawat bayad sa abogado, ang kasaysayan ay patuloy na sinusulat. At sa huli, ang hustisya ay magbibigay ng kanyang hatol, anuman ang yaman, kapangyarihan, o impluwensya ng sinuman.