Krisis sa Presyo ng Bilihin at Enerhiya: Ano ang Dapat Gawin Para sa Taong Bayan?

Sa bawat umaga, maraming Pilipino ang nagigising na may pangamba sa kanilang isipan. Ang presyo ng bilihin, diesel, at gasolina ay patuloy na tumataas, at kasabay nito ay lumalaki ang pangamba ng ordinaryong tao—mula sa jeepney driver hanggang sa estudyante, mula sa maliit na negosyante hanggang sa OFW sa ibang bansa. Ang krisis na ito ay hindi lamang abstract na numero sa balita; ito ay isang realidad na nararamdaman ng bawat pamilyang Pilipino sa kanilang pang-araw-araw na buhay.

Kamakailan, sa isang panayam, malinaw na inilatag ni isang senador ang tatlong pangunahing concern ng ordinaryong tao sa gitna ng lumalalang krisis. Una, ang pagtaas ng presyo ng bilihin. Hindi na bago ang patuloy na pagtataas ng presyo ng diesel at gasolina, ngunit kahit matapos ang conflict sa Middle East, ang epekto nito sa merkado ng Pilipinas ay magpapatuloy pa rin sa loob ng ilang buwan. Ang simpleng pagtaas ng petrolyo ay nagtutulak ng domino effect: tataas ang pamasahe, ang presyo ng gulay, karne, at palamuti sa palengke ay magpapamahagi sa buong ekonomiya. Kapag ang jeepney driver at tricycle driver ay hindi na kumikita, titigil sila sa pagbiyahe, at ang buong supply chain ng bansa ay maaaring maantala.

Dahil dito, ang unang hakbang ay mabantayan ang presyo sa palengke, grocery, at iba pang essential goods, kasabay ng tulong sa mga MSMEs at transport workers. Kung ang maliliit na negosyante at drivers ay hindi suportado, hindi lamang sila ang maaapektuhan kundi pati ang buong ekonomiya. Napakahalaga rin na panatilihing bukas at maayos ang mga ospital at paaralan. Nung pandemya, maraming paaralan ang nagsara, nagdulot ng krisis sa edukasyon. Kung hindi mapapangalagaan ang mga guro at estudyante, hindi lamang kaalaman ang mawawala kundi pati ang kinabukasan ng kabataan. Gayundin, ang mga ospital ay kailangang may sapat na suporta para sa kanilang mga staff upang matiyak na maibibigay ang serbisyong pangkalusugan.

Ang isa pang hakbang ay ang direct financial assistance. May Php5,000 subsidy para sa mga drivers at farmers, at may iba pang programa para sa MSMEs. Ngunit, gaya ng nabanggit sa panayam, hindi sapat ang mga ito kung hindi maipapamahagi nang tama at kumpleto. Halimbawa, noong unang round, 57,000 lamang ang nakatanggap ng ayuda, samantalang milyun-milyon ang nasa transport sector. Kung ang mga tricycle driver, jeepney driver, o maliliit na negosyante ay hindi makakatanggap, nawawala ang layunin ng programa.

Kasabay ng ayuda, may higit Php220 billion na pondong nakalaan para sa iba’t ibang social programs ng gobyerno. Ang hamon ay tiyakin na magagamit ito sa tamang paraan at sa tamang tao. Dapat ma-target ang mga pinakamalapit na maaapektuhan: transport workers, agricultural workers, MSMEs, at ang mga nagtitinda sa palengke. Kung hindi, ang epekto ng krisis ay lalalim at mas marami ang maaapektuhan sa pangmatagalan.

Ngunit may isa pang masalimuot na issue: ang supply ng langis. Bagama’t sinasabi ng Malakanyang na may sapat na supply ng gasolina, maraming ordinaryong Pilipino ang nararamdamang nasa krisis na. Para sa jeepney driver, tricycle driver, commuter, at maliliit na negosyo, ang takot sa patuloy na pagtaas ng presyo ay isang pang-araw-araw na hamon. Kasabay nito, ang mga OFWs at kanilang pamilya ay naaapektuhan din ng mga pagtaas sa presyo sa iba’t ibang bansa. Sa katunayan, marami sa kanila ang nakararamdam na parang krisis na ang umiiral, kahit pa may sapat na supply sa merkado.

Dito pumapasok ang pangangailangan ng mga konkretong hakbang mula sa pamahalaan. Isa sa pinakamahalaga ay ang pagbababa o suspensyon ng excise at stock taxes sa langis. Halimbawa, ang diesel ay maaaring bumaba ng Php10, at ang gasolina ng Php6–7 kada litro. Kasama rito ang pangangailangan na transparent at malinaw ang pagpepresyo ng oil companies upang matiyak na ang pagbaba ng buwis ay tunay na makararating sa konsumer. Hindi sapat na bumaba ang buwis kung itinatago lamang ito at hindi naaapektuhan ang presyo sa palengke.

Kasabay nito, mahalaga ring pag-usapan ang VAT sa petroleum. Ang ilang mambabatas ay pabor sa suspensyon ng VAT upang hindi lumala ang krisis sa mga ordinaryong mamimili. Ang legislative oversight ng Senado at Kongreso ay kritikal upang masigurong ang mga hakbang na ito ay may epekto at hindi lamang sa papel.

Sa kabila ng lahat ng ito, malinaw na hindi pa sapat ang ginagawa. Maraming netizens at mamamayan ang naghihintay ng konkretong aksyon—mula sa presyo ng bilihin, suporta sa transport workers, hanggang sa tulong sa MSMEs. Ang lower middle class, na isang hakbang lamang ang layo mula sa kahirapan, ay ang pinaka-aapektuhan sa anumang pagtaas ng presyo. Kaya’t mahalaga na may programa para sa kanila.

Isang panukala na maaaring ipatupad ay ang state of emergency. Sa ganitong sitwasyon, maaaring maglagay ng price ceiling sa essential goods, tiyakin ang supply ng langis, at magbigay ng mabilisang tulong sa mga apektadong sektor. Sa madaling salita, ito ay paraan upang maipakita ng gobyerno na may konkretong aksyon laban sa krisis at hindi lamang nagbabanggit sa salita.

Ang pinakamahalaga sa lahat, ayon sa panayam, ay makita ng taong bayan ang konkretong resulta ng mga hakbang. Hindi sapat ang announcements; kailangan nilang maramdaman ang pagbaba ng presyo sa palengke, ang pagkakaroon ng tulong sa transport workers, at ang suporta sa kanilang mga negosyo at pamilya. Kung ang gobyerno ay gagalaw nang malinaw at transparent, ang tiwala ng publiko ay mapapanatili, at ang krisis ay maaaring mapagaan sa pinakamaagang panahon.

Sa kabuuan, ang krisis sa presyo ng bilihin, diesel, at gasolina ay hindi abstract. Ito ay may tuwirang epekto sa buhay ng bawat Pilipino—mula sa nagco-commute, nagtatrabaho sa MSMEs, nag-aaral, hanggang sa mga OFWs at pamilya nila sa ibang bansa. Ang tatlong pangunahing hakbang—pagbantay sa presyo, direct financial assistance, at regulatory measures sa langis—ay kailangang isagawa nang sabay at malinaw upang matugunan ang pangangailangan ng mamamayan.

Hindi biro ang sitwasyon. Ang bawat delay, maling pamamahagi ng ayuda, o kakulangan sa transparency ay nagdudulot ng dagdag na stress at pangamba sa tao. Kaya naman, sa gitna ng krisis, isang malinaw na mensahe ang dapat marinig: ang gobyerno ay kumikilos, may konkretong plano, at handang protektahan ang interes ng mamamayan.

Sa huli, ang krisis ay hindi lamang tungkol sa ekonomiya o presyo. Ito ay tungkol sa pagkakaisa, responsibilidad, at pag-asa. Ang bawat Pilipino, mula sa pamunuan hanggang sa ordinaryong tao, ay may bahagi sa pagtugon. Ang pagkilos ay dapat maramdaman sa bawat palengke, jeep, eskwelahan, ospital, at tahanan. Ang tunay na sukatan ng tagumpay ay kapag ang mamamayan ay nakararamdam ng ginhawa, seguridad, at pagkalinga—sa gitna ng bawat krisis na dumarating sa kanilang buhay.