Bunyog Bunyog: Ang Laban sa Gitna ng Intriga at Hustisya

Sa gitna ng mga gusali ng hustisya at opisina ng kapangyarihan, may mga lihim na umiikot, nagtatago sa likod ng mga opisyal na salita at patakaran. Sa pagdating ng International Criminal Court (ICC) sa usaping pambansa, unti-unting bumukas ang pinto ng katotohanan, ngunit kasabay nito, dumami rin ang intriga at takot. Ang mga Pilipino, lalo na ang mga testigo at pamilya ng biktima, ay nasa panganib—hindi lamang sa pisikal na aspeto, kundi pati sa kanilang dangal, reputasyon, at emosyon.

Nakipag-usap ako sa isang Italyano, ipinakilala sa akin ang ilang personal ng ICC. Ang kanilang mensahe ay malinaw: dapat protektahan ang bawat testigo. Bilang bahagi ng Department of Justice (DOJ), tungkulin naming tiyakin ang kanilang kaligtasan. Hindi biro ang papel ng bawat testigo sa mga kasong may mataas na profile; sila ang susi sa paglutas ng mga krimen na kinasasangkutan ng pinakamataas na opisyal sa bansa.

Maraming kumakalat na kuro-kuro sa publiko—may may tiwali, may totoo. Sa puntong ito, diretsong direkta tayo. Ang mga post sa social media, ang mga vlog, at komentaryo sa radyo ay puno ng haka-haka, paninira, at maling impormasyon. Ngunit sa kabila ng lahat, may malinaw na linya ng katotohanan: ang gobyerno ay nagco-cooperate na sa ICC. Aaminin man ng ilan o hindi, ang katotohanan ay umiiral.

Sa nakaraan, hindi madaling aminin ng gobyerno ang pakikipag-ugnayan sa ICC. Dati, may mga opisyal na tumangging magsalita, tulad ni Trilyanes o ni General Tore. “Huwag na ninyo akong tanungin diyan,” sabi ni Tore sa kanyang pahayag. Pero ngayon, malinaw na: si Ombudsman Buying ay nagbigay ng kumpirmasyon. Ang gobyerno ay nakikipag-cooperate, at ito ay isang hakbang patungo sa hustisya.

Ang pagbabago ng posisyon ay natural. “Noon, hindi pa puwede. Ngayon, iba na ang panahon,” paliwanag ni Buying. Sa bawat salita, ramdam ang tensyon sa pagitan ng politika at hustisya. Ang DDS—isang puwersang matindi ang paninira at manipulasyon—ay tiyak na sasamantalahin ang sitwasyon. Sa bawat post, bawat vlog, sisirain nila ang reputasyon ng mga opisyal na nagsasalita, gagawa ng argumento na may nagtatago, may nagsisinungaling.

Ngunit sa kabila ng intriga, may maliwanag na mensahe: ang buhay ng mga testigo ay dapat protektahan. Sa bawat desisyon ng DOJ at ICC, ang seguridad ng testigo ay prioridad. Hindi ito biro; ito ay buhay at kamatayan. Ang bawat testigo na nakatayo sa harap ng hukuman, sa Hague o sa Manila, ay may hawak na katotohanan na magbabago sa mukha ng politika at hustisya sa bansa.

Maraming Pilipino ang natatakot. Ang mga DDS ay kilala sa panghuharass, paninira, at disinformation campaigns. Ang bawat post sa social media ay puwede maging armas: litrato, pahayag, o simpleng tweet—lahat ay puwedeng manipulahin. Ngunit sa kabila nito, may tapang ang mga Pilipino na pumunta sa ICC, magsalita sa harap ng mga hukom, at ipaglaban ang hustisya para sa mga biktima.

Ang kaso ni Duterte at ang turnover sa ICC ay hindi simpleng isyu. Ito ay laban ng moralidad, ng batas, at ng katotohanan. Hindi puwedeng balewalain ang implikasyon nito sa bansa. At sa bawat araw, lalong nagiging malinaw: ang gobyerno ay may responsibilidad na protektahan ang testigo, suportahan ang hustisya, at panindigan ang katotohanan, anuman ang presyo.

Ang mga intriga, ang panghuhusga, at ang politikal na panggugulo ay hindi maiiwasan. Sasamantalahin ng DDS ang bawat kahinaan. Bibirahin nila si Trilyanes, si Buying, at si Tore. Sisisihin sila sa bawat hakbang, sa bawat pahayag. Ngunit may isang katotohanan na hindi nila mababago: ang gobyerno, sa pamamagitan ng mga opisyal tulad ni Buying, ay nakikipag-cooperate. At sa pakikipagtulungan na ito, may pag-asa para sa hustisya.

Sa bawat statement, sa bawat vlog, at sa bawat social media post, malinaw ang mensahe: ang katotohanan ay hindi mapapawi ng paninira. Sa bawat araw, habang lumalapit ang anibersaryo ng pag-aresto kay Duterte—marahil sa March 11—sasamantalahin ng DDS ang isyu. Ngunit sa kabila ng lahat, ang gobyerno ay nakikipag-cooperate sa ICC, at ito ay dapat kilalanin ng publiko.

Ang “bunyog” ay simbolo ng pagkakaisa ng bayan. Sa Luzon, Visayas, at Mindanao, sa bawat sigaw ng kabunyog, ipinapakita ng mga Pilipino ang kanilang pagkakapit-bisig sa laban para sa hustisya. Hindi lamang ito laban ng gobyerno o ng ICC; ito ay laban ng bawat Pilipino na naniniwala sa tama at makataong pamahalaan.

Ang bawat testigo, bawat opisyal na nagsasalita, ay may papel sa pagbabalik ng tiwala sa batas. Ang bawat hakbang na protektahan ang testigo ay hakbang patungo sa lipunang hindi nagugutom sa katotohanan. Ang bawat intriga at paninira ay hamon na dapat pagtagumpayan sa pamamagitan ng edukasyon, impormasyon, at kritikal na pagsusuri ng publiko.

Sa huli, ang laban sa ICC ay hindi lamang laban sa isang indibidwal. Ito ay laban sa katiwalian, sa maling impormasyon, at sa pang-aabuso ng kapangyarihan. Sa bawat testigo na nakatayo sa harap ng korte, sa bawat opisyal na nagsalita, at sa bawat Pilipino na tumutulong sa pagprotekta sa kanila, lumalakas ang ating bansa.

Basta’t magbuklod, kabunyog at kababayan, may pag-asa. Sa bawat sigaw ng “Bunyog,” ipinapakita natin na ang hustisya ay hindi natitinag. Sa bawat halik ng pagkakaisa at pagtutulungan, ipinapakita natin na kahit gaano kalakas ang intriga at paninira, ang katotohanan at hustisya ay laging mananaig.

Sa Luzon, Visayas, at Mindanao, sa bawat bayan at barangay, ang mensahe ay malinaw: may pag-asa sa bagong Pilipinas. Ang bawat hakbang ng gobyerno, sa pakikipagtulungan sa ICC, ay hakbang patungo sa lipunang may hustisya, may dignidad, at may katotohanan. Ang “Bunyog” ay hindi lamang sigaw; ito ay simbolo ng ating pagkakaisa, tapang, at pananampalataya sa tama.

Bunyog, bunyog, bunyog. Halikan na, kasama ka. Kapag buklod, may pag-asa. Sa bawat sigaw, sa bawat pagkilos, ipinapakita natin ang ating pananampalataya sa hustisya at katotohanan. Ang ICC, ang gobyerno, at ang bawat Pilipino ay may papel sa laban na ito—at sa huli, ang tama ay mananaig.