Bakit sa ICC Kinakaharap si Duterte: Isang Sensational na Pagsusuri

Wala nang paligoy-ligoy pa. Direktang sa punto: maraming kuro-kuro, may tiwali, may totoo—dito tayo sa puntong direkta. Ang pangalan ni Mike Defensor ay bumuo ng bagong usap-usapan sa politika, lalo na sa isyu kung bakit si Pangulong Rodrigo Duterte ay kinasuhan sa International Criminal Court (ICC) sa halip na litisin sa lokal na korte sa Pilipinas.

Si Defensor, dating kongresista at kilalang DDS supporter, ay nagbigay ng kanyang komentaryo sa isang rally na nagpasiklab ng kontrobersiya. Ayon sa kanya, si Duterte—o si “FPRD” gaya ng kanyang binanggit—ang pangulo na hindi nilitis dito sa bansa, samantalang ang mga nakaraang pangulo gaya nina Gloria Macapagal-Arroyo at Joseph Estrada ay hinarap ang lokal na hustisya.

Isang mabilis na pagbabalik-tanaw: Si Erap Estrada ay nakulong sa Veterans Memorial Medical Center sa panahon ni Pangulong Gloria Macapagal-Arroyo dahil sa kaso ng plunder. Si GMA naman ay hinarap sa kasong plunder sa PCSO funds na nagkakahalaga ng Php50 milyon, at sa huli ay abswelto. Ang mga kasong ito ay lokal, plunder o korapsyon, at pinatawan ng hustisya sa lupa ng ating republika.

Ngunit si Duterte? Bakit hindi siya nilitis dito sa Pilipinas? Bakit kailangan pa siyang ilabas sa bansa at dalhin sa ICC? Ang sagot ay simple, ayon kay Defensor: kontrolado ni Duterte ang lokal na hukuman at DOJ. Sa kanyang panahon, halos lahat ng sangay ng gobyerno ay nasa ilalim ng kanyang impluwensya—DOJ, Kongreso, pati na ang executive branch. Ang lokal na korte ay hindi maaasahan na magbigay ng hustisya sa mga biktima ng kanyang administrasyon. Kaya’t ang ICC ang naging tanging avenue.

At bakit kinasuhan sa ICC? Dahil ang nature ng kaso ni Duterte ay crimes against humanity—maramihang pagpatay, extrajudicial killings, at human rights violations na tumama sa libu-libong Pilipino. Ayon sa PNP, anim na libong katao ang napatay, subalit ayon sa human rights groups, umaabot ito sa posibleng 25,000–35,000 katao. Ang mga kasong tulad nito ay sakop ng ICC—genocide, war crimes, at crimes against humanity. Hindi tulad ng plunder o korapsyon na saklaw ng lokal na korte.

Kaya malinaw: ang kaso ni Gloria Aroyo at Erap Estrada ay korapsyon/plunder—hindi sakop ng ICC. Samantalang si Duterte, sa kanyang kampanya laban sa droga, ay nagkaroon ng libo-libong napatay na pumapasok sa kategorya ng crimes against humanity. Kaya’t doon siya kinasuhan.

Dagdag pa rito, ang lokal na korte sa panahon ni Duterte ay hindi maaasahan. Ang kanyang hawak sa gobyerno at politika ay nagbigay ng “political immunity” laban sa lokal na litis. Samantalang si Erap at GMA ay hinarap sa korte sa panahon na wala na silang impluwensya, kaya’t naproseso ang kanilang kaso. Si Duterte, sa kabila ng kanyang retirado na posisyon, ay may network pa rin na nagpapatibay sa kanyang proteksyon.

Ayon kay Defensor, ang ICC ay may jurisdiction sa crimes against humanity at hindi sa simpleng plunder. Kaya’t ang international avenue ang ginamit upang magbigay ng pagkakataon sa hustisya. Ang mga biktima, sa paniniwala ng marami, ay mas makakamit ng hustisya sa ICC kaysa sa lokal na korte na hawak ng dating pangulo.

Ang sitwasyong ito ay nagdulot ng kontrobersiya at mainit na debate sa bansa. Maraming kababayan ang nagtatanong: “Bakit hindi dito sa Pilipinas? Bakit kailangang ilabas si Duterte?” Simple ang sagot: jurisdiction, legal basis, at kakayahan ng hukuman. Plunder cases gaya ng sa Erap at GMA ay lokal; crimes against humanity gaya ng sa Duterte ay global.

Bukod sa legal na dahilan, may halong pulitika at emosyon. Si Duterte, sa kanyang administrasyon, ay nagkaroon ng ganap na kontrol sa lokal na sistema ng hustisya. Kahit ang DOJ ay tila limitado ang kapasidad na magpatuloy sa independent investigation. Ang solusyon: ICC, isang neutral at international na hukuman na may kakayahang mag-investigate at magsampa ng kaso laban sa mga leaders na hindi matutulungan ng lokal na sistema.

Ang komentaryo ni Defensor ay nagbukas ng mata ng publiko: ang dalawang sistema ay may malaking kaibahan. Sa lokal na korte, may impluwensya at political protection. Sa ICC, may international oversight at neutralidad. Ito ang dahilan kung bakit ang mga human rights violations sa ilalim ng administrasyon ni Duterte ay dinala sa ICC sa halip na sa Pilipinas.

Ngunit ang debate ay hindi natatapos dito. Maraming Pilipino ang nagtatanong kung tama ba ang international intervention? Mayroon bang epekto ito sa soberanya ng bansa? Ngunit sa konteksto ng karapatang pantao at libu-libong biktima, malinaw na ang ICC ay nagbigay ng avenue na hindi kayang i-provide ng lokal na sistema.

Dito nagtatapos ang punto: si Duterte ay kinasuhan sa ICC dahil sa serious crimes against humanity, hindi dahil sa korapsyon. Ang kanyang kakayahan na kontrolin ang lokal na korte ay isa pang dahilan. Samantalang ang mga dating pangulo na hinarap sa lokal na hukuman ay may kasong plunder, isang crime na sakop ng lokal jurisdiction.

At sa huli, ang bawat Pilipino ay dapat maunawaan: may pagkakaiba ang local justice at international justice. Ang sitwasyon ni Duterte ay patunay na sa bansa, kahit ang pinakamataas na lider ay puwedeng maging subject ng international accountability, lalo na kung may libu-libong biktima at lumalabag sa fundamental rights ng tao.

Bunyog, bunyog, bunyog! Sa Luzon, Visayas, at Mindanao, ang mensahe ay malinaw: kahit sa pinakamataas na posisyon, may pananagutan sa gawa. Sa bagong Pilipinas, ang mga krimen laban sa sangkatauhan ay hindi maikukubli. Isa ang pananaw: kapag buklod ang sambayanan, may pag-asa. Sa ganitong pananaw, ang buntong-hininga ng hustisya ay patuloy na isisigaw: BUNYOG! BUNYOG! BUNYOG!