Nakakabigla at Nakakagimbal: Ang Resolusyon ng Senado at ang Hipokrisiya sa Due Process

Mga kabunyog, wala na tayong paligoy-ligoy pa. Diretso tayo sa punto, diretso sa katotohanan. Sa isang kahindik-hindik na galaw, ang minority ng Senado, sa pangunguna ni Senate Minority Floor Leader Alan Peter Cayetano, ay nag-file ng isang resolusyon. Ano ba ang nilalaman ng resolusyon na ito? Ano ang layunin nito? At higit sa lahat, sino ang tunay na nakikinabang dito?

Ang resolusyon ng minorya ay tila naglalayong protektahan ang mga Pilipinong may kaso sa International Criminal Court (ICC) o ibang internasyonal na hukuman. Sinasabi nila na kahit may warrant of arrest, dapat dumaan muna sa korte sa Pilipinas bago maisurrender o ma-extradite. Sa unang tingin, tila ipinapakita nila ang pagtatanggol sa due process at human rights. Tunog mabuti, di ba? Pero maghintay—may malalim na hiwaga at intriga sa likod nito.

Mga kabunyog, huwag tayong mabighani sa panlabas na anyo. Ang resolusyon na ito ay inilabas sa tamang panahon—anticipation sa posibleng paglabas ng arrest warrants laban kina Bato at Bong Go, na kasama ni Rodrigo Duterte sa mga kaso sa ICC. Ayon sa mga ulat, kapag lumabas ang warrant, ang gobyerno ay magko-cooperate sa ICC at Interpol—gaya ng nangyari kay Duterte mismo. Kaya malinaw na ang resolusyon ay hindi simpleng prinsipyo lang; ito ay strategic move upang protektahan ang ilang political allies.

Ngunit dito nagsisimula ang nakakabiglang detalye: habang ang minority senators ay nagsusulong ng resolusyon na may temang due process at human rights, sa panahon mismo ni Duterte, noong si Cayetano ay Department of Foreign Affairs Secretary, ang parehong prinsipyo ay pinagkait sa mga biktima ng war on drugs. Oo, mga kabunyog, isang nakamamanghang kontradiksyon.

Tingnan natin ang kalakaran noon: libu-libong Pilipino—tinantya sa 6,000 katao—ang napatay sa ilalim ng war on drugs. Ang mga ito ay itinuring na kriminal, drug users, o drug pushers kahit wala pang due process. Wala silang pagkakataon na magdepensa sa korte, walang abogado, walang preliminary hearing. Extrajudicial killings ang tawag dito, ibig sabihin, walang legal na proseso—direktang pumatay sa labas ng korte.

At ngayon, ang parehong tao—si Cayetano—na noo’y kasapi ng administrasyon na nagsagawa ng extrajudicial killings, ay ngayon nag-iinvoke ng due process para protektahan sina Bato at Bong Go. Nakakabigla, nakaka-astonish, at higit sa lahat, ito ay isang klasikong halimbawa ng hipokrisiya.

Hindi lang iyon. Ayon sa resolusyon, sinasabi ng mga minority senators na ang sinumang Pilipinong may international case ay dapat dumaan sa lokal na korte bago ma-surrender. Pero may batas na umiiral: ang Republic Act 9851 (2009), sa Section 17 nito, ay malinaw na naglalaman ng dalawang opsyon: surrender o extradite. Kapag surrender ang opsyon, administrative decision ng executive branch ang gagamitin, hindi na kailangan pang dumaan sa korte. Ginagawa ito ng executive para sa cooperation sa ICC o ibang international tribunals.

Kaya’t ano ang mali sa resolusyon ng minorya? Una, ipinapahiwatig nila na dapat dumaan sa korte bago ma-surrender, kahit na hindi ito nakasaad sa batas. Pangalawa, malinaw na political maneuvering ang nangyayari: protektahan ang mga malalapit na kaalyado, hindi ang prinsipyo ng due process. Pangatlo, ito ay kontradiksyon sa aktwal na kasaysayan—sa panahon ni Duterte, ipinagkait nila ang due process sa libu-libong biktima.

Mga kabunyog, tingnan natin ang double standard. Noon, extrajudicial killings, wala man lang naibigay na due process sa mga Pilipino. Ngayon, parehong senador na sangkot noon sa administrasyon ni Duterte ay nagtatanggol sa due process—para kay Bato at Bong Go. Ito ay malinaw na political hypocrisy, isang maskara ng prinsipyo habang ang tunay na layunin ay proteksyon sa kaalyado.

Dagdag pa rito, ang resolusyon ay may konstitusyonal na isyu. Kung ipapasa ang resolusyon gaya ng nais ng minorya, ito ay labag sa umiiral na batas—RA 9851. Ang batas mismo ay nagbibigay ng opsyon sa executive: i-surrender ang akusado sa ICC, at hindi ito kailangang dumaan sa lokal na korte. Kaya’t kung ipilit ang resolusyon, maaaring ito ay illegal at unconstitutional.

Ang senaryong ito ay nagpapakita ng isang matinding laban: katotohanan laban sa kasinungalingan, principle laban sa kapangyarihan, at justice laban sa politika. Ang mga kababayan, sa isang banda, ay nanonood sa bawat galaw ng Senado, sa bawat statement, at sa bawat maneuvering ng mga politiko. Ang resolution ay tila isang drama sa entablado ng politika, punong-puno ng intriga at tensyon.

Ngunit sa gitna ng lahat ng ito, may mga kabunyog na naniniwala sa katotohanan. Naniniwala sila na ang due process ay dapat pantay para sa lahat—para sa mga biktima at sa akusado, hindi lamang para sa malalapit na kaalyado ng kapangyarihan. Ang tunay na pagsusuri sa batas at prinsipyo ay hindi nakasalalay sa kung sino ang nasa posisyon ng kapangyarihan, kundi sa pantay na proteksyon ng karapatan at hustisya.

Tila isang epikong laban sa politika ang nangyayari ngayon: mga senador ng minorya, sa maskara ng prinsipyo, ay ipinapakita ang kanilang suporta sa mga malalapit kay Duterte. Sa kabilang dako, ang batas at international legal standards ay nagsasabi ng kabaligtaran: may karapatan ang gobyerno na mag-surrender sa ICC nang hindi dumadaan sa korte, bilang bahagi ng cooperation at compliance sa international law.

Mga kabunyog, manatiling alerto. Ang drama ng Senado, ang mga maneuvers sa politika, at ang debates tungkol sa due process ay hindi lamang domestic issue; ito ay global spotlight, na tinitingnan ng international community, ng mga biktima, at ng mga eksperto sa human rights.

Ang kwento ng resolusyon ng minorya ay isang halimbawa ng political theater—kung saan ang prinsipyo ay ginagamit bilang tabing para sa proteksyon ng kapangyarihan. Ngunit sa kabila ng intriga, may liwanag: ang batas, RA 9851, ay malinaw at nagbibigay ng opsyon sa executive. Sa huli, ang international law at domestic legislation ay magtatakda ng katotohanan, at hindi ang political expediency.

Sa ganitong konteksto, mga kabunyog, dapat nating bantayan: ang bawat hakbang, bawat resolusyon, at bawat galaw ng Senado ay may implikasyon sa hustisya, karapatan, at integridad ng Pilipinas. Ang due process ay hindi lamang salita; ito ay panuntunan na dapat igalang sa lahat ng pagkakataon, para sa biktima man o akusado.

Bunyog, halikan na kasama ka! Kasama kapag buklod ay may pag-asa. Luzon, Visayas, Mindanao—isa ang pananaw. Sa bagong Pilipinas, ang bunyog ay isigaw: Kalaban ang katiwalian at kasinungalingan! Kakampe sa katotohanan at kabutihan!