Hustisya sa mga Missing Sabungeros: Isang Kwento ng Pananagutan, Palusot, at 43 Buwan ng Pakikipaglaban

Sa kabila ng maraming kontrobersiya, balita, at kuro-kuro sa lipunan, may mga kaso na matagal nang nakalugmok sa limbo. Isa sa mga pinakamabigat na kontrobersiya ay ang kaso ng mga missing sabungeros—mga taong nawala sa ilalim ng misteryosong pangyayari, tila ba nawalan ng halaga ang kanilang buhay. Maraming boses ang nagtanong, “Saan na ang hustisya?” at maraming tanong ang nanatiling nakabitin sa ere.

Ayon kay Ombudsman Boying Rimulya, ang problema ng mga missing sabungeros ay matagal nang pinabayaang malaro-laro lamang. Sa panahon ng administrasyon ni dating Pangulong Duterte, wala raw nagawa upang maresolba ang kaso. Ang mga biktima ay iniwan, ang pamilya ay nagdusa, at ang hustisya ay tila naging laro sa Senado at sa mga opisyal.

Isang matinding halimbawa ang pagkilos ni Rimulya nang siya ay maging DOJ Secretary. Sa kanyang unang araw, ipinangako niyang tututukan ang kaso ng mga missing sabungeros, na umabot sa 43 buwan bago aktwal na may aksyon. Ayon sa kanya, ang kasong ito ay isa sa pinaka-komplikado at mabigat sa kanyang pamumuno, dahil halos walang gustong gumalaw sa panahon ng Duterte administration. Natatakot daw ang ilan, at ang iba’y walang interes na magbigay ng hustisya.

“Imagine niyo, warrant of arrest sa isang prominenteng personalidad tulad ni Atong Ang, 43 months bago maipatupad,” ani Rimulya. Ang numerong ito ay hindi biro—mahigit tatlong taon ng paghihintay, pagtitiis, at panawagan ng pamilya ng mga biktima. Sa kabila ng lahat ng ito, nagpursige si Rimulya at ang kanyang team upang masiguro ang continuity ng kaso.

Sa panahon ng Duterte administration, maraming hakbang ang tila “nilaro-laro lang.” Ayon kay Rimulya, pati si Bato dela Rosa, na Chairman ng Senate Committee on Public Order, ay hindi masyadong nakialam. Ang hearing ng Senado ay nauwi sa kabastusan at biro, imbes na solusyon at hustisya. Mayroong mga senador at opisyal na nagbiro tungkol sa mamahaling relo ni Bato at ang moral ascendancy ng mga lumalahok sa kaso. Sa halip na tumutok sa hustisya, nagkaroon ng palitan ng sarkasmo at pang-uuyam.

Ang resulta? Walang aksyon. Walang naaresto. Walang nakasuhan. Ang mga pamilya ng biktima ay nanatiling naghihintay, nagdadalamhati, at nagtatanong kung kailan darating ang hustisya. Sa kabilang banda, si Atong Ang ay nanatiling protektado, kahit na maraming alegasyon ng iligalidad at pananagutan sa mga pagkamatay at pagdukot ng sabungeros. Sa panahon ng COVID, lalo pang lumakas ang kanyang operasyon sa online sabong, na nagdulot ng malaking kita—billion pesos kada buwan, ayon sa mga report.

Ngunit nang minana ng administrasyon ni Pangulong Bongbong Marcos ang kaso, muling nagsimula ang seryosong aksyon. Ayon kay Rimulya, tinutukan nila ang kaso sa unang araw pa lamang, at sa wakas ay umabot sa punto na nakasuhan at naaresto ang 80 katao. Ang iba pang kasangkot, lalo na si Atong Ang, ay kasalukuyang naghihintay ng trial. Sa wakas, ang mga biktima ay makatatanggap ng hustisya, kahit na matagal itong naantala.

Hindi lang simpleng usapin ang kasong ito; ito ay karumal-dumal. Ang mga sabungero ay inabuso, dinukot, tinorture, at pinatay—ang kanilang buhay ay tinuring na parang manok lamang sa isang sabungan. Ipinakita nito ang malupit na realidad ng kriminalidad, proteksyon ng mga pulis sa iligal na aktibidad, at ang kapabayaan ng ilang opisyal noon.

Sa kabila ng kabiguan ng nakaraan, ipinakita ni Rimulya ang kahalagahan ng integrity, persistence, at courage. Hindi siya nagpadala sa takot, pananakot, o politika. Pinili niyang ipagpatuloy ang kaso, humarap sa mga mahihirap na hearing, at siguruhing may aksyon ang gobyerno. Ang kanyang pasensya, determinasyon, at liderato ay nagbigay ng liwanag sa madilim na panahon ng hustisya.

Ang mga usapin sa Senado, mga biro sa hearings, at ang paglalaro ng mga pulitiko sa kaso ay hindi nakapagpabagal kay Rimulya. Sa halip, ito ay naging mas matinding dahilan upang tapusin ang cold case. Ang kanyang dedikasyon ay patunay na sa kabila ng mahigit tatlong taon ng kawalan ng aksyon, may posibilidad na makamit ang hustisya kung may tamang liderato at malasakit sa biktima.

Ang publiko, na matagal nang nagbubuo ng kuro-kuro at tsismis, ay tila nagulat sa determinasyon at tagumpay ng DOJ. Maraming komento, mula sa galit at panghihinayang, hanggang sa pagkilala at pasasalamat. Ang mga biktima at kanilang pamilya ay nagkaroon ng pag-asa. Ang mensahe ni Rimulya ay malinaw: kahit matagal na, may hustisya pa rin, basta may tamang aksyon, focus, at courage.

Ang kaso ng missing sabungeros ay isa ring aral sa lipunan. Ipinapakita nito ang kahalagahan ng transparency, accountability, at human rights. Kung hindi dahil sa persistence ng ilang opisyal tulad ni Rimulya at suporta ng mga kasamahan niya, ang mga krimen na ito ay patuloy na mailalaro lamang sa Senado o mananatiling cold case.

Sa huli, ang pinaghirapan ng administrasyon ni BBM at ng DOJ ay nagbunga ng reparasyon sa biktima, pananagutan sa mga kriminal, at paalala sa lipunan: hindi dapat pinapalampas ang buhay at karapatan ng kahit sino, gaano man kalakas o kalaki ang kanilang impluwensya. Ang bawat warrant, bawat arrest, at bawat legal step ay simbolo ng pagwawasto sa nakaraan.

Ang kwento ng 43 buwan, ng laro-laro sa Senado, ng proteksyon sa mga mayayaman at makapangyarihan, at ng determinasyon ng ilang opisyal ay hindi lamang balita. Ito ay drama, misteryo, at tensyon na bumabalot sa hustisya ng bayan. Ang mga missing sabungeros ay hindi na lamang numero; sila ay simbolo ng karumaldumal na krimen na dapat itama, kahit na matagal nang nakalugmok sa katahimikan.

Sa pagtatapos ng 43-buwan na pakikipaglaban, may natutunan ang publiko: kahit sa ilalim ng nakaraan, kakulangan, at kabiguan, may pag-asa sa tamang liderato. May karapatan ang biktima sa hustisya. May pananagutan ang kriminal. At higit sa lahat, may pangako ang gobyerno na hindi lahat ay malalaro-laro.

Ang kwento ng missing sabungeros, Ombudsman Boying Rimulya, at administrasyong Duterte hanggang BBM ay nagpapaalala sa atin na ang hustisya ay hindi laging mabilis, ngunit may katuparan—kung may tapang, dedikasyon, at pananampalataya sa tama.