“Bunyog ng Katarungan: Ang Laban sa Katiwalian sa Senado”

Enzorecto! Kalaban ang katiwalian at kasinungalingan! Kakampe sa katotohanan at kabutihan! Mga kababayan, panahon na upang itampok ang mga pangyayari sa Senado na bumabalot sa kontrobersiya at mga usapin ng etika, transparency, at integridad. Sa kabila ng karangyaan at kapangyarihan, may mga tinig na nagtatangkang ilantad ang katotohanan. Isa sa mga tinig na ito ay handang manindigan laban sa sistema, laban sa kawalan ng pananagutan, at laban sa mismong mga lider na tila nagtatangkang ipagwalang-bahala ang tamang proseso.

Noong nakaraang Huwebes, napag-usapan sa Senado ang isang ethics complaint. Kung ano nga ba ang ethics complaint? Ito ay hindi basta reklamo—ito ay pagsusuri sa mga kilos, gawi, o sinabing ginawa ng isang senador na posibleng hindi katanggap-tanggap. Ngunit paano kung ang namumuno sa ethics complaint, ang chairman ng Ethics Committee, ay tila walang aksyon? Ano ang dapat gawin kung ang mismong tagapangalaga ng etika ay nagiging sagabal sa hustisya?

Dahil dito, nagdesisyon ang nag-file ng unang complaint na sampahan din ng reklamo ang chairman ng komite—si Senator JV Eher. Bakit? Ayon kay Attorney Marvin Aeron, mahalaga na maipakita ang sistema ng accountability sa Senado, hindi lamang para sa personal na interes, kundi para sa publiko. “Ito ay tungkol sa systems of accountability, systems of ethics sa Senado,” sabi niya. Walang ibang pook sa konstitusyon kung saan puwedeng idulog ang kasong ito kundi sa Senado mismo.

Nagmula ang isyu noong October 2, nang mag-file ng kaso laban kay Senator Casedero. Tinanggap naman ito ng Senado, ngunit tila nakabaon sa limbo. Buwan-buwan ay may motions na ipinapasa, sinusukat ang mga dokumento—ngunit tila walang nangyayari. Sa 109 na araw, wala pang case number, wala ring briefing. Samantalang sa House of Representatives, sa loob ng 77 araw, nagkaroon na agad ng ruling sa katulad na kaso.

Dito na sumiklab ang tanong: Mas masigasig ba ang House kaysa Senado? Bakit tila tila kulang ang aksyon ng Senate Ethics Committee? Ayon kay Senator JV, bago pa man maayos ang komposisyon ng committee, wala siyang kakayahan na magpatawag ng meeting. Ngunit sa kabila nito, ang mga lumipas na araw ay nagpakita lamang ng pagkaantala—isang antala na maaaring magdulot ng kawalan ng katarungan.

Maraming dahilan ang ibinigay: kulang daw ang miyembro, kailangan daw ng plenary approval, at may mga oras din daw na hindi makapasok dahil sa ospital. Ngunit ayon sa nagreklamo, ang lahat ng kailangan ay simpleng instruction sa sekretarya: bigyan ng tamang case number ang lahat ng dokumento para alam ng nag-file kung saan siya nakaposisyon. Ngunit sa kabila ng lohikal na solusyon, tila nananatiling nakasabit ang kaso, walang aksyon.

Ang kahalagahan nito ay higit pa sa personal na reklamo. Ito ay laban para sa dignidad ng Senado mismo. Kung ang isang senator ay maaaring makatanggap ng donasyon mula sa kontraktor, at pagkatapos ay mabigyan ng malaking kontrata ang parehong entity, saan nagtatapos ang etika at nagsisimula ang katiwalian? Ayon sa ebidensya, nagkaroon ng Php30 milyon na donasyon mula sa Lubiano na may kontrol sa Center Waste—isang kumpanya na nakatanggap ng bilyon-bilyong kontrata sa dalawang lugar sa bansa. Ang tanong: ethical ba ito?

Hindi ito simpleng kaso. Ang pagsasampa ng ethics complaint laban sa chairman at sa senador ay isang hakbang para ipakita sa publiko na may dapat na pananagutan. Ito rin ay tanda ng determinasyon: handang ilantad ang mga dokumento, ebidensya, at kaganapan na nagpapakita ng posibleng katiwalian. Ayon kay Attorney Marvin, “Lahat ng facts ay dokumentado, lahat ng ebidensya ay pinalusot sa mga opisyal na ahensya—SEC, DPW. Walang idinagdag kundi ang pinagtahi-tahi lamang ng katotohanan.”

Sa kabila ng hamon, may boses ng pag-asa: ang Senate bilang pinaka-mataas na katawan ng republika ay may kapasidad at kompetensya upang suriin ang mga kaso nang lohikal, hindi batay sa personal na interes. Ngunit paano kung ang mismong chairman ay kasali sa reklamo? Dito pumapasok ang konsepto ng inhibition—ang karapatang i-exclude ang sarili mula sa proseso kung may conflict of interest. Ang batas sa rules of court ay malinaw: automatic ang inhibition kung may kinalaman sa isang partido. Ngunit sa Senado, tila may butas sa sistema.

Ang kaso ay patuloy na nakabinbin, ngunit handa ang nag-file. Ang lahat ng ebidensya ay naibigay, handa na lamang itong i-authenticate at ipresenta sa tamang forum. Ang bawat hakbang ay sinusubaybayan, bawat dokumento ay pinapansin, at bawat tanong ay naglalayong ipakita ang kahalagahan ng integridad sa Senado.

Hindi ito laban sa personalidad. Hindi ito laban sa sino man. Ito ay laban sa kawalang-kilos, laban sa half-hearted na pamamalakad ng mga institusyon, at laban sa kawalang-interes sa etikal na pamumuno. Ang bawat delay, bawat palusot, ay may epekto sa pananaw ng mamamayan—kung ang Senado ay handa bang ipakita ang halimbawa ng transparency, o kung ang kapangyarihan ay mananatiling bulnerable sa katiwalian.

Sa kabuuan, ang mga pangyayari sa Senado ay nagpapaalala sa atin: ang demokrasya ay hindi lamang nakasalalay sa boto ng mamamayan, kundi sa tamang proseso ng accountability sa loob ng pinakamataas na institusyon. Ang bawat senator ay may tungkuling protektahan ang etika, ang bawat komite ay may obligasyon na magsagawa ng aksyon, at ang bawat mamamayan ay may karapatang malaman ang katotohanan.

Mga kabunyog, ito ang bunyog ng katarungan: ang laban para sa dignidad ng Senado, laban sa katiwalian, at laban sa mga puwersang sumusubok na pasinungalingan ang proseso. Ang bawat dokumento, bawat ebidensya, bawat ethics complaint ay bahagi ng mas malawak na laban: ang pagtataguyod ng integridad sa pamahalaan.

Bunyog! Bunyog! Halikan na kasama ka! Kapag buklod, may pag-asa. Sa Luzon, Visayas, Mindanao, isa ang pananaw—isang tinig para sa bagong Pilipinas na nakatayo sa prinsipyo ng katotohanan, hustisya, at kabutihan. Sa Senado, sa kabila ng intriga at delay, may mga taong handang ipaglaban ang tama.

Ang bawat araw na lumilipas ay isang paalala: walang lugar sa gobyerno para sa katiwalian na nakatago sa dilim. Ang bawat case number na hindi binibigay ay simbolo ng isang sistemang kailangang panagutin. Ngunit sa bawat hakbang ng bunyog, lumalakas ang boses ng publiko. Ang katarungan ay hindi lamang ideya—it’s a movement. At sa bagong Pilipinas, ang bunyog ay sisigaw: kapag buklod, may pag-asa!