“Luwalhati sa Ama, sa Anak, at sa Espiritu Santo…”—Sa Likod ng Panalangin, Isang Mabigat na Katotohanan sa Buhay ni Gina Pareño: Ang Bituin ng Pelikulang Pilipino na Muling Bumangon sa Gitna ng Misteryo, Pagbagsak, at Tagumpay

Sa gitna ng tila magulong daloy ng alaala at pananalig, isang panimulang panalangin ang umalingawngaw na parang bitak ng liwanag sa madilim na nakaraan: “Luwalhati sa Ama, sa Anak, at sa Espiritu Santo…” Ngunit sa likod ng mga salitang ito, tila may mas malalim pang kwento na unti-unting bumubukas—isang kwento ng pagbagsak at pagbangon, ng kasikatan at katahimikan, ng isang babaeng naging haligi ng pelikulang Pilipino: Gina Pareño.

Sa mahabang kasaysayan ng pelikulang Pilipino, iilan lamang ang mga pangalan na hindi naluluma sa paglipas ng panahon. Isa na rito si Gina Pareño—isang beteranong aktres na ang buhay ay mistulang pelikula rin: puno ng tagpo ng tagumpay, kontrobersiya, pagkawala, at muling pagbabalik na tila hindi kayang isulat ng sinumang direktor nang hindi nagiging masyadong dramatiko. Mula sa kanyang kabataan sa Maynila hanggang sa kanyang pag-angat bilang isa sa pinakakilalang karakter aktres sa bansa, ang kanyang buhay ay naging salamin ng ebolusyon ng industriya ng pelikulang Pilipino.

Isinilang bilang Geraldine Ashely noong Oktubre 1947 sa Maynila, si Gina Pareño ay lumaki sa panahong ang pelikula ang pangunahing libangan ng mga Pilipino. Bata pa lamang siya, ramdam na ang hilig sa sining—sayaw, pagganap, at entablado ang kanyang unang mundo bago pa man siya tuluyang pumasok sa industriya ng showbiz. Sa mga panahong iyon, hindi pa siya pangunahing artista, kundi isang mananayaw na kabilang sa mga dance troupe na lumalabas sa mga pelikula at variety shows noong dekada ’60. Ngunit sa likod ng mga simpleng pagtatanghal na iyon, unti-unting hinuhubog ang isang bituin na hindi pa batid ng marami.

Sa mga unang taon ng kanyang karera, hindi agad siya sumikat bilang bida. Sa halip, naging bahagi siya ng mga minor roles—mga karakter na kadalasan ay hindi napapansin ng masa ngunit kritikal sa paghubog ng kanyang kakayahan. Dito nagsimula ang isang tahimik ngunit matatag na pag-akyat. Walang iisang direktor na maituturing na “tuklas” sa kanya, sapagkat ang kanyang pag-angat ay bunga ng tiyaga, disiplina, at walang sawang pagtanggap ng bawat pagkakataon na dumating sa kanya.

Sa pagpasok ng dekada ’70 hanggang ’80, unti-unti siyang kinilala bilang isang mahusay na character actress. Hindi na siya basta dagdag sa eksena—siya na ang dahilan kung bakit umaandar ang emosyon ng isang pelikula. Sa bawat papel na kanyang ginagampanan, may lalim, may sugat, at may katotohanan. Ngunit ang tunay na pagbabago sa kanyang reputasyon ay dumating nang pumasok siya sa mga mas mabibigat na dramang papel noong dekada ’90, kung saan tuluyang napatunayan na siya ay hindi lamang artista kundi isang institusyon ng pagganap.

Isa sa mga pelikulang nagmarka sa kanyang karera ay ang “Serafina sa Kukunang Batas” (1991), kung saan ipinakita niya ang kakayahang magdala ng matinding emosyon na hindi pilit, kundi dumadaloy na parang tunay na buhay. Dito nagsimulang mabuo ang kanyang pangalan bilang isa sa mga pinakarespetadong aktres sa industriya—isang aktres na kayang humawak ng kahit anong papel, gaano man ito kabigat o kadilim.

Ngunit sa kabila ng mga tagumpay, hindi naging diretso ang kanyang landas. Dumating ang isang yugto ng kanyang buhay na naging palaisipan sa marami—isang panahon ng pagkawala sa industriya, katahimikan, at mga bulong-bulungan sa likod ng kamera. Sa ilang panayam, inamin ni Gina Pareño ang kanyang pakikipaglaban sa personal na pagsubok, kabilang ang paggamit ng ipinagbabawal na gamot na naging dahilan ng kanyang pansamantalang paglayo sa showbiz. Sa mata ng publiko, ito ang yugto ng “pagbagsak.” Ngunit sa mas malalim na pagtingin, ito rin ang simula ng kanyang muling pagbangon.

Ang pagbabalik niya sa industriya ay hindi madali, ngunit ito ay naging isa sa pinaka-maalamat na comeback sa pelikulang Pilipino. Noong 2006, lumabas siya sa pelikulang “Kubrador” sa direksyon ni Jeffrey Jeturian. Dito niya ginampanan ang papel ng isang jueteng collector—isang ordinaryong babaeng nakikipagsapalaran sa buhay sa gitna ng kahirapan at sistemang panlipunan. Ang kanyang pagganap ay hindi lamang pinuri sa Pilipinas kundi kinilala rin sa international film festivals, kung saan tumanggap siya ng mga parangal at papuri mula sa mga kritiko sa labas ng bansa.

Sa puntong ito, muling nabuhay ang kanyang pangalan. Hindi bilang isang aktres na bumagsak, kundi bilang isang artistang mas matatag, mas totoo, at mas malalim kaysa dati. Ang “Kubrador” ay hindi lamang pelikula—ito ay naging simbolo ng kanyang pagbabalik mula sa kadiliman patungo sa liwanag.

Sa telebisyon at pelikula, patuloy siyang naging aktibo, sumasali sa mga drama anthology, independent films, at masining na proyekto. Sa bawat pagganap, ramdam ang kanyang versatility—mula sa komedya hanggang sa matitinding drama, mula sa simpleng ina hanggang sa komplikadong matriarch na may itinatagong lihim. Ang kanyang kakayahang mag-transform ay patunay na ang tunay na artista ay hindi natatapos sa isang yugto lamang.

Ngunit ang mas nakakabiglang bahagi ng kanyang kwento ay hindi lamang ang kanyang career, kundi ang kanyang personal na buhay. Bilang ina, kinailangan niyang pagdaanan ang matinding pagsubok ng pagsasabay ng responsibilidad sa pamilya at sa industriya ng aliwan. Sa kabila ng lahat, nanatili siyang matatag—isang babaeng hindi bumitaw kahit gaano kabigat ang hamon ng buhay.

Sa kasalukuyan, sa edad na higit 70, si Gina Pareño ay nananatiling aktibo sa industriya. Hindi siya naging biktima ng panahon; sa halip, siya ay naging patunay na ang talento ay hindi kumukupas. Sa katunayan, patuloy pa rin siyang lumalabas sa mga pelikulang kinikilala sa international stage, kabilang ang mga proyektong ipinakita sa mga prestihiyosong film festival sa Europa at Asya.

Isa sa mga pinaka-kapansin-pansing proyekto niya ay ang kanyang partisipasyon sa mga pelikulang ipinakita sa Moscow International Film Festival. Sa mga naturang proyekto, ipinakita niya ang dalawang magkaibang mukha ng kanyang husay: ang isang simpleng babaeng naghihintay sa tulong ng gobyerno sa isang single-take film, at ang isang makapangyarihang matriarch na may madilim na sikreto. Sa dalawang magkaibang papel, muling pinatunayan ni Gina Pareño na ang kanyang talento ay walang hangganan.

Ayon sa direktor na si Adolfo Alix Jr., si Gina Pareño ay isang “tunay na icon ng pelikulang Pilipino.” Hindi lamang dahil sa kanyang kasikatan, kundi dahil sa kanyang kakayahang gawing buhay ang bawat karakter na kanyang ginagampanan. Sa bawat eksena, may bigat. Sa bawat tingin, may kwento. Sa bawat katahimikan, may misteryong bumabalot.

Ngunit sa likod ng lahat ng ito, nananatili ang isang mas malalim na tanong: paano nagawang bumangon ng isang tao mula sa pagkakabagsak at muling umangat sa pinakamataas na antas ng sining? Ang sagot ay hindi simple, ngunit malinaw—katatagan, pananampalataya, at ang hindi matitinag na pagnanais na ipagpatuloy ang buhay.

Sa mas malawak na lente, ang buhay ni Gina Pareño ay hindi lamang personal na kwento. Ito ay kwento ng industriya ng pelikulang Pilipino mismo—isang industriya na patuloy na nagbabago, sumusubok, at bumabangon kasama ang mga artistang tulad niya. Mula sa studio system hanggang sa independent cinema, siya ay naging saksi at kalahok sa lahat ng yugto ng pagbabagong ito.

Sa dulo, ang kanyang kwento ay hindi nagtatapos sa kasikatan o kontrobersiya. Ito ay nagpapatuloy bilang inspirasyon. Isang paalala na ang tunay na bituin ay hindi ang hindi kailanman bumabagsak, kundi ang muling bumabangon kahit ilang ulit nang nadapa.

At sa huling tanong ng maraming tagasubaybay—ano ang tunay na pamana ni Gina Pareño? Ang sagot ay malinaw: hindi lamang siya artista ng kanyang panahon, kundi isang alamat na patuloy na humihinga sa bawat pelikulang Pilipino, sa bawat karakter na may lalim, at sa bawat manonood na natutong maniwala na kahit gaano kadilim ang nakaraan, laging may liwanag ng pagbangon sa dulo.