SINUNOG SA SENADO: ANG DEBATENG NAGLANTAD NG KATOTOHANAN, ANG WEST PHILIPPINE SEA, AT ANG LINYANG HINDI DAPAT BINUBURA

Yumanig ang bulwagan ng Senado hindi dahil sa sigawan, hindi dahil sa personalan, kundi dahil sa isang tanong na tila simple—ngunit kay bigat ng implikasyon. Isang tanong na sa unang dinig ay teknikal, legal, at akademiko. Ngunit sa ilalim nito, may nakatagong panganib: ang posibilidad na muling buksan ang sugat na matagal nang ginamot ng batas internasyonal—ang West Philippine Sea.

Akala ng marami, isa lamang itong diskusyon sa “metes and bounds,” isang karaniwang usaping legal na madalas marinig sa korte. Ngunit habang umuusad ang talakayan, unti-unting nahubaran ang tanong ng inosente nitong anyo. Sapagkat sa bawat paggiit na “kailangan pang linawin,” tila may binuburang linya—hindi lang sa mapa, kundi sa paninindigan ng isang bansa.

Dito pumasok ang argumento ni Senator Rodante Marcoleta. Ayon sa kanya, bilang isang abogado, mahalagang malinaw ang hangganan. Paano raw natin ipagtatanggol ang isang teritoryo kung hindi natin eksaktong natutukoy ang saklaw nito? Sa papel, mukhang lohikal. Ngunit sa konteksto ng kasaysayan, sa harap ng 2016 Arbitral Ruling, at sa gitna ng agresyon ng China—ang tanong ay nagiging mapanganib.

Dahil ang katotohanan: may desisyon na.

Noong 2016, malinaw na nagsalita ang Permanent Court of Arbitration. Tinanggihan nito ang nine-dash line ng China. Kinilala nito ang karapatan ng Pilipinas sa loob ng Exclusive Economic Zone. Ipinahayag nito na ilegal ang panghihimasok ng China sa ating karagatan. Hindi ito opinyon. Hindi ito haka-haka. Isa itong hatol—isang pandaigdigang desisyon na hindi maaaring basta-bastang ipawalang-bisa sa pamamagitan ng pagdududa.

Kaya nang igiit ni Marcoleta na kailangan pa raw ng mas malinaw na depinisyon, isang tanong ang bumulaga sa maraming Pilipino: Bakit ngayon?

Dito sumiklab ang apoy ng depensa ni Senator Kiko Pangilinan.

Hindi siya sumigaw. Hindi siya nagmura. Ngunit sa bawat salita niya, may bigat na parang martilyong tumatama sa bakal. Tinawag niyang “moot” ang argumento—walang saysay. Sapagkat kahit magdebate pa raw tayo hanggang wakas ng panahon, hindi nito babaguhin ang katotohanang panalo ang Pilipinas.

Sinabi niya ang hindi kayang sabihin ng marami: kung patuloy nating kwestiyunin ang sarili nating panalo, tayo mismo ang nagpapahina sa ating posisyon. Kung mag-aalinlangan tayo sa desisyong pumabor sa atin, sino pa ang maniniwala?

Mas uminit ang usapin nang talakayin ang lawak ng Exclusive Economic Zone—ang sinasabing 500,000 square kilometers. Ayon kay Marcoleta, base raw sa lumang jurisprudence, mas maliit ang saklaw. Ngunit para sa mga eksperto, delikado ang ganitong pahayag. Sapagkat sa larangan ng geopolitics, ang bawat sentimetro ay mahalaga, at ang bawat salitang binibitawan ng lider ay may katumbas na epekto sa diplomasya.

Hindi ito simpleng debate sa numero. Isa itong tanong ng intensyon.

Habang ang China ay walang tigil sa paggiit na “disputed” ang lugar, habang patuloy silang nagtatayo ng mga istruktura sa ating karagatan, habang tinatakot ang ating mangingisda—tayo ba ay magpapakita ng pagdududa sa sarili nating karapatan?

Kaya’t hindi na kataka-taka kung bakit maraming netizens ang nagtanong: Kanino ba talaga pumapanig ang ganitong argumento?

Hindi sinasabing may pagtataksil. Ngunit sa pulitika, minsan sapat na ang pag-aalinlangan upang magdulot ng pinsala. Sapagkat ang kahinaan ay binabasa ng mga makapangyarihan bilang pahintulot.

At dito nagiging higit pa sa legal ang usapin. Ito ay nagiging moral.

Sa huli, ang labanan sa Senado ay hindi lamang tungkol sa West Philippine Sea. Ito ay laban ng katotohanan laban sa kalituhan. Laban ng paninindigan laban sa pag-uurong-sulong. Laban ng bansa laban sa sariling anino ng takot.

Hindi aksidente na sa dulo ng diskurso ay umalingawngaw ang talata mula sa Juan 18:37—ang patotoo sa katotohanan. Sapagkat sa mundong punô ng teknikalidad, madaling maligaw. Madaling magtago sa likod ng batas upang takasan ang responsibilidad. Ngunit ang tunay na lider ay hindi nagtatago sa mga salita—siya ay tumitindig sa katotohanan kahit ito’y mahirap.

Ang West Philippine Sea ay hindi lamang karagatan. Ito ay simbolo ng ating dangal bilang bansa. At ang arbitral ruling ay hindi lamang papel—ito ay bunga ng tapang, tiyaga, at paninindigan ng sambayanang Pilipino.

Sa panahon ngayon, hindi sapat ang pagiging matalino. Hindi sapat ang pagiging abogado. Ang kailangan ay tapang—tapang na ipaglaban ang tama, kahit hindi ito popular. Tapang na manindigan, kahit may banta. Tapang na huwag mag-alinlangan sa sariling karapatan.

Sapagat sa huli, tulad ng sinasabi ng Kasulatan, ang katotohanan ang mangingibabaw. Hindi dahil ito’y malakas, kundi dahil ito’y totoo.

At ang tanong ngayon sa bawat Pilipino: Kapag dumating ang sandaling kailangan nating pumili, tayo ba’y maninindigan—o mag-aalinlangan?

Ang kasaysayan ay nakatingin.
Ang dagat ay naghihintay.
At ang katotohanan—hindi kailanman nagbabago.