Direktang Punto: Ang DFA, China, at ang Ingay ng Publiko

Wala nang maraming paligoy-ligoy. Diretso tayo sa punto: ang kontrobersya sa Department of Foreign Affairs (DFA), ang mga hakbang ng gobyerno sa West Philippine Sea, at ang reaksyon ng publiko ay umabot sa isang punto kung saan ang ingay ng mamamayan ay halos mas malakas pa kaysa sa opisyal na pahayag. Maraming kuro-kuro, maraming opinyon, may tiwali, may totoo—pero sa puntong ito, punto diretso ang kailangan.

Noong nakaraang linggo, naglabas ng pahayag ang DFA. Sa unang tingin, simple lamang: sinasabing sumusunod sila sa arbitral ruling, at nakikipag-ugnayan sa China sa paraang “firm at professional,” alinsunod sa respeto sa diplomatic interactions. Ngunit sa likod ng pormal na salita, may nakatagong mensahe: banat sa kapwa Pilipino. Tinawag nilang “self-styled experts” at “casual commentators” ang mga ordinaryong mamamayan na nagbabahagi ng opinyon tungkol sa isyu—na halos 99% ng mga Pilipino ay kabilang.

Ang problema, nag-ugat ito sa isang simpleng pangyayari. Nagsimula ang kontrobersya nang humarap si Commodore Tariela, at sa isang forum, may naipresentang karikatura ni Xi Jinping. Hindi ito public forum, ngunit agad na lumabas sa social media at pinuna ng ilan. Ang DFA, sa halip na ipaliwanag ang intensyon ng forum, ay tila tumahimik—at sa katahimikang iyon, umusbong ang kritisismo mula sa mamamayan at sa iba pang opisyal. Maraming tanong: Bakit tahimik ang DFA? Bakit hindi nilabanan ang maling interpretasyon?

Pagkalipas ng ilang araw, naglabas ang DFA ng “soft defense.” Nilinaw nila ang kanilang pananaw, ngunit hindi sapat. Hindi nito tinutukan ang pinagmulan ng kontrobersya, at hindi rin nito pinrotektahan ang mga opisyal na unang inatake ng mga kritiko. Kaya naman, isang bagong spokesperson ang inilagay—isang hakbang na sinasabing para i-handle ang isyu sa West Philippine Sea at maiwasan ang pagka-agitate ng China.

Ngunit dito lumabas ang masalimuot na dilemma. Ang bagong spokesperson, sa halip na banatan ang China o ipaliwanag ang tunay na sitwasyon, ay tila bumanatan ng mga kapwa Pilipino. Tinawag silang noisy, extras, at self-styled experts. Sa simpleng salita, ipinahiwatig na ang mga mamamayan na aktibong nagmamalasakit sa soberanya ng bansa ay “huwad” at walang karapatan magkomento.

Dito nag-ugat ang mas malaking isyu: paano mo ipapakita ang pagkakaisa ng bansa kung ang mga ordinaryong Pilipino, na sa kadalasan ay nakararanas ng pang-aapi at pananakot sa West Philippine Sea, ay tinitingnan bilang abala? Paano mo mapoprotektahan ang soberanya kung ang mamamayan, na nasa harap mismo ng banta, ay pinapahiya sa halip na hikayatin na makilahok?

Sa kabilang banda, may mga nagpakita ng suporta sa DFA. Sabi nila, dapat maging diplomatic tayo. Tama nga naman, pero paano kung tayo ang ina-insulto, hinaharas, at wina-water canon sa mismong ating teritoryo? Ang mamamayan, hindi lamang sila basta “self-styled experts.” Sila ang mga taong nakasaksi, nakararanas, at nagmamalasakit sa kanilang bayan. Ang kanilang ingay ay hindi gulo; ito ay protesta, pagbabantay, at pagmamahal sa bansa.

Isa pang punto ng tensyon ay si Justice Carpio. Binanatan siya dahil sa kanyang pagtutok sa transparency ng DFA at pagbibigay-alam sa publiko. Ayon sa mga opinyon, isa sa lakas ng Pilipinas ay nakikita ng mundo ang galit at pagkilos ng mamamayan sa bawat hakbang ng China sa teritoryo natin. Subalit sa bagong approach ng DFA, ang pakikipag-usap sa China ay gagawin na daw nang secret. Kung magiging lihim ang mga negosasyon, paano maipapakita sa publiko ang tunay na kalagayan? At paano maa-unify ang mamamayan sa panahong kritikal ang pangangalaga sa West Philippine Sea?

Sa kabila ng mga pormal na pahayag at diplomatic na pananalita, may lumalabas na pattern. Maraming DDS, politiko, at self-styled analysts ang nag-quote sa bawat statement ng DFA, Secretary Lazaro, at bagong spokesperson. Ginagamit ang mga pahayag na ito upang banatan ang mga kritiko at simpleng mamamayan. Sa halip na ipakita na pinapahalagahan ang citizen engagement, nagiging sandata ang pahayag ng DFA laban sa mamamayan mismo.

Isang nakaka-alala pang aspeto: ang pagkakaroon ng maraming spokesperson sa parehong usapin—mula sa Navy, National Task Force for West Philippine Sea, National Maritime Council, at ngayon ang DFA spokesperson—ay nagdudulot ng kalituhan. Sa halip na malinaw ang mensahe, nagiging fragmented ang komunikasyon. Ang mamamayan, na may karapatan at tungkuling bantayan ang kanilang soberanya, ay tila pinalalayo at pinatahimik.

Ang pinakamalalim na aral sa kontrobersyang ito ay hindi lamang tungkol sa diplomacy o foreign policy. Ito ay tungkol sa voice of the people. Ang mamamayan ay aktibong nagbabantay at nagrereact sa bawat galaw ng gobyerno at ng dayuhan. Hindi sila self-styled experts sa maling konotasyon ng DFA; sila ay real, engaged, at nagmamalasakit. Ang pag-insulto sa kanila ay hindi lamang pagkukulang sa diplomacy, kundi isang banta sa demokrasya at soberanya ng bansa.

Sa huli, ang direktang punto ay malinaw:

Ang mamamayan ay bahagi ng usapin. Hindi puwedeng isara ang komunikasyon sa kanila dahil sa ingay o kritisismo. Ang pagiging informed at vocal ay proteksyon ng bansa.

Ang transparency ay lakas, hindi kahinaan. Ang mga secret negotiations at lihim na komunikasyon sa China ay naglilimita sa kakayahan ng mamamayan na bantayan ang teritoryo.

Diplomacy ay dapat pantay-pantay. Dapat igalang ng gobyerno ang mamamayan at ipakita ang kanilang suporta sa aktibong citizenry habang nakikipag-ugnayan sa ibang bansa.

Ang ingay ng publiko ay pagmamahal sa bansa. Hindi ito dapat sawang insultuhin o baliwalain. Ito ay paalala na bawat Pilipino ay may karapatan at tungkuling bantayan ang sariling bayan.

Ang kaso ng DFA at West Philippine Sea controversy ay isang mataas na drama ng politika at diplomasiya, ngunit higit sa lahat, ito ay kuwento ng relasyon ng gobyerno sa mamamayan. Sa huli, ang tunay na tanong ay: sino ba ang dapat bantayan—ang teritoryo o ang mamamayan? Sa ganitong pagkakataon, malinaw ang sagot: ang parehong dapat pahalagahan, at hindi puwedeng ihiwalay.

Sa bawat banat, pahayag, at komentaryo, lumalabas ang isang katotohanan: ang mamamayan ay buhay, aktibo, at handang ipaglaban ang kanilang bansa. At kahit may “self-styled experts” o mga “casual commentators” ang gobyerno, sa katunayan, ito ang puso ng demokrasya—ang boses ng ordinaryong Pilipino na nagmamahal sa bayan at sa kanilang soberanya.