SABAY NA PAGDINIG, SABAY NA KATOTOHANAN: BLUE RIBBON, SALDICO, AT ANG 805-BILYONG TANONG NA YUMAYANIG SA SISTEMA

Sa gitna ng lumalalim na kontrobersya sa Senado at Kamara, isang panukalang tila mas agresibo ngunit mas sistematiko ang lumulutang ngayon sa mata ng publiko: ang sabay-sabay na pagdinig ng mga pangunahing personalidad na sangkot sa umano’y malawakang anomalya sa gobyerno—kabilang si “Saldico,” ilang ex-soldiers na nagsasabing naghatid ng bilyon-bilyong pondo, at iba pang testigong binabanggit sa mga pagdinig gaya ni Oligo Pesa. Para sa ilang mambabatas, hindi na raw sapat ang sunod-sunod na pagdinig. Kung tunay na layunin ay katotohanan, kailangang magharap ang lahat sa iisang entablado—walang hiwa-hiwalay, walang hiwagang natitira.

Sa gitna ng diskusyong ito, mas lalong naging sentro ng atensyon si Saldico, na kasalukuyang nasa ilalim ng detensyon sa Prague, Czech Republic. Ayon sa mga ulat, wala kasing extradition treaty ang Pilipinas at Czech Republic, kaya ang kasalukuyang proseso ay nakasandal sa deportation—isang unilateral na aksyon ng bansang humawak sa kanya. Sa madaling salita, hindi kontrolado ng Pilipinas ang proseso, kundi umaasa lamang sa diplomatic channels upang maibalik siya sa bansa.

Ngunit kahit pa maibalik si Saldico, malinaw ang paalala ng ilang senador: hindi ito automatic na pagdinig sa Senado. Sa ilalim ng umiiral na proseso, kapag siya ay nasa hurisdiksyon na ng Pilipinas, maaari siyang isailalim sa Sandiganbayan o sa mga kaukulang hukuman. Ang Blue Ribbon Committee ay maaari lamang siyang imbitahan sa pamamagitan ng maayos na koordinasyon sa korte. Dito pumapasok ang komplikadong banggaan ng imbestigasyon at due process—isang balanse sa pagitan ng paghahanap ng katotohanan at pagsunod sa batas.

Sa panig ng ilang mambabatas, mas epektibo umano kung sabay-sabay ang pagdinig: ang mga ex-soldiers na umano’y naghatid ng tinatawag na “805 bilyong pondo,” si Saldico na sentral na personalidad sa mga alegasyon, at iba pang indibidwal na maaaring may koneksyon sa transaksyon. Sa ganitong setup, hindi na raw magkakahiwalay ang salaysay—kundi sabay-sabay na magtutugma o magbabanggaan sa loob ng iisang proseso. Para sa kanila, ito ang paraan upang maiwasan ang “selective storytelling” at maipakita ang buong larawan.

Ngunit para sa ibang opisyal, ang ganitong ideya ay kailangang pag-isipang mabuti. Ang mga imbestigasyon sa Senado ay may sariling ritmo, at ang sabay-sabay na pagdinig ng maraming testigo ay maaaring magdulot ng kalituhan sa proseso ng pag-verify ng kredibilidad. Ayon sa mga pahayag sa loob ng Blue Ribbon Committee, mahalaga ang pagkakasunod-sunod ng testimonya upang masuri nang maayos ang bawat salaysay—lalo na kung may mga inconsistencies sa mga naunang affidavit ng mga testigo.

Isa sa mga pangunahing isyu na lumulutang ngayon ay ang kredibilidad mismo ng mga pahayag ni Ramil Madriaga, na unang nagbukas ng serye ng mga alegasyon. Sa kanyang mga naunang sinumpaang salaysay at sa mga lumabas na testimonya sa pagdinig, may mga pagbabago umano sa detalye—mula sa halaga ng pera hanggang sa paraan ng pagkakadeliver nito. Para sa Ombudsman at sa Senado, ito ang kritikal na punto: paano mo pagtitiwalaan ang isang salaysay kung ito ay hindi pare-pareho sa bawat pagharap?

Sa kabilang banda, malinaw din ang posisyon ng mga imbestigador: hindi pa ito hatol ng korte, kundi yugto pa lamang ng pagtitipon ng ebidensya. Ang bawat pahayag, kahit pa kontrobersyal, ay kailangang suriin, beripikahin, at ikumpara sa iba pang testimonya at dokumento. Sa ganitong proseso, hindi sapat ang emosyon o impluwensya ng pangalan—kundi ang bigat ng ebidensya sa ilalim ng legal na pamantayan.

Isa pang sensitibong bahagi ng imbestigasyon ay ang mga binabanggit na pangalan sa mga testimonya—kabilang ang ilang dating opisyal at maging ang mga personalidad sa ehekutibo at lehislatura. Ngunit malinaw ang paalala ng ilang mambabatas: ang Senado ay hindi korte ng hatol laban sa Pangulo o sinumang miyembro ng ibang sangay ng gobyerno. Dahil sa prinsipyo ng separation of powers, ang mga imbitasyon ay maaaring gawin, ngunit hindi maaaring ipilit o ipag-utos sa parehong paraan tulad ng mga subpoena sa ordinaryong kaso.

Gayunpaman, kung ang mga pahayag ay magiging bahagi ng opisyal na rekord ng Blue Ribbon Committee at mapapatunayan sa ilalim ng oath, maaari itong magbukas ng hiwalay na imbestigasyon sa ibang institusyon. Dito pumapasok ang domino effect ng political testimonies—isang pahayag sa Senado ay maaaring magbukas ng kaso sa Ombudsman, Sandiganbayan, o kahit lifestyle check investigations.

Kasabay nito, muling lumutang ang usapin ng mga contractor at umano’y conflict of interest sa ilang proyekto ng gobyerno. Ayon sa mga naunang testimonya ng mga whistleblower, may mga district umano kung saan umaabot sa bilyon-bilyon ang nailalagay na pondo ng iisang personalidad lamang. Ang mas nakakagulat pa, may mga alegasyon na sa sobrang dami ng pondo sa isang lugar, napipilitang ilipat ang ibang proyekto sa ibang rehiyon upang maipagpatuloy ang daloy ng pera.

Bagama’t hindi pa ito napatutunayan sa korte, ang mga ganitong pahayag ay nagdulot ng matinding panawagan para sa mas malawak na lifestyle check at audit sa mga kongresista at contractors. Ayon sa Ombudsman, may mga kasalukuyang listahan ng contractors na isinailalim na sa pagsusuri—isang hakbang na sinasabing bahagi ng paglilinis sa sistema ng procurement at budget insertion.

Ngunit sa kabila ng mga hakbang na ito, nananatiling mabigat ang tanong ng publiko: sapat ba ang mga imbestigasyon kung hiwa-hiwalay ang pagdinig ng mga testigo? O mas magiging epektibo kung sabay-sabay silang haharap sa isang komprehensibong pagdinig kung saan walang makakatakas sa direktang pagtatanong?

Sa dulo, ang imbestigasyong ito ay hindi lamang tungkol sa mga pangalan o numero ng bilyon-bilyong pondo. Ito ay tungkol sa kredibilidad ng sistema—kung paano hinahawakan ang testimonya, paano pinapahalagahan ang ebidensya, at kung gaano kalakas ang loob ng mga institusyon na harapin ang katotohanan kahit pa ito ay magbukas ng mas malalalim na sugat sa politika.

Habang hinihintay ang posibleng deportasyon ni Saldico, ang pagdinig sa Senado ay patuloy na nagiging entablado ng banggaan ng salaysay—isang lugar kung saan ang bawat pahayag ay maaaring magbago ng direksyon ng imbestigasyon. At sa gitna ng lahat ng ito, nananatiling nakabitin ang pinakamahalagang tanong: kung sabay-sabay bang ilalabas ang lahat ng katotohanan, o patuloy na hahatiin ng proseso ang mga piraso nito hanggang sa tuluyang mawala ang buong larawan.