Bonggo at ang Katotohanan: Direktang Pananaw sa Mata ng Isang Komplikadong Kontrobersiya

Wala nang paligoy-ligoy pa. Diretso sa punto. Ang mundo ay puno ng kuro-kuro, may tiwali, may totoo. Ngunit sa puntong ito, puntong diretso tayo—punto sa mukha ni Bonggo. Sabi daw niya, hindi raw siya takot. Hm. Okay raw siya. Takot? Tingnan niyo ang mukha ni Bonggo. Hindi ba ‘yan takot? Balisa. Hindi makapaniwala sa sitwasyong kinaroroonan niya. Ang malinaw lang, paulit-ulit ko na rin itong sinasabi—ang problema ni Bonggo, hindi siya handa na magtago.

Hindi siya tulad ni Bato. Si Bato, sanay na sa malayo sa pamilya, sanay sa pagtatago. Si Bonggo, hindi. Kaya kahit anong sabihin niya, wala siyang magagawa. Magtatago siya? Hindi. Hindi niya kayang magtago. Si Robin Padilla noon, inaalala mo? Nagtago sa Bicol. Half-brother niyan, mayor noon ng Camarines Norte, doon siya nagtago. Pero sa bandang huli, sumurender din si Robin. Alam ni Bonggo ‘yun. Alam niya kung gaano kahirap ang pagtatago. Kaya sabi niya, hindi siya takot. Wala siyang kasalanan.

“Hindi ako takot,” sabi ni Bonggo. “Dumaan sa tamang proseso. Wala akong kasalanan.” Oo, tama. Pero tingnan niyo ang mukha niya. Makikita mo ang balisa. Paulit-ulit lang niyang sinasabi, pero sa totoo lang, alam niya ang posibleng mangyari. Alam niya ang nangyari kay Duterte. Alam niya ang takbo ng sitwasyon. Kaya nagpapalakas siya ng loob, kasama ang mga kapwa senador. Sinasabi nilang magkakaroon ng resolusyon ang Senado—para may united stand, para hadlangan ang pag-aresto sa kanila, at dalhin muna sa lokal na korte.

Ang problema, sabi ng DOJ spokesperson, nasa kamay ng presidente. PBBM ang may call. Ano ang magiging desisyon niya? Ito ang malaking palaisipan. Sabi pa ni Y Clier Castro, kung lumabas ang arestuhan, ang gagawin ay kung ano ang ginawa kay Duterte. Pareho lang ang scenario. Hindi basta-basta magdedesisyon ang Senado o sino mang miyembro. Executive ang may huling salita, hangga’t walang desisyon ang Korte Suprema.

Habang paulit-ulit itong nangyayari, kita sa bawat linya, bawat salita ni Bonggo, na hindi siya handa. Hindi siya sanay. Ang pagtatago, hindi natural sa kanya. Hindi siya tulad ng iba. Kahit na sinasabi niyang hindi siya takot, ang mata niya, ang mukha niya, ang bawat kilos—halos ipagkibit-balikat, ngunit ramdam mo ang tensyon.

Ngunit may punto si Bonggo. Wala siyang kasalanan. Ang role niya sa administrasyon ni Duterte noon, hindi tungkol sa death squads o extrajudicial killings. Oo, may pinapadalang orders. Natural, bahagi ng chain of command. Ang reward system? Matindi. Patay, 1 million; buhay, kalahating milyon; nanlaban, 2 million. Legal ba? Hindi. Pero sa pananaw ni Bonggo, nakikita niya ito bilang bahagi ng utos.

Ito ang dilemma ni Bonggo. Bahagi siya ng isang sistema, isang state policy, ngunit hindi siya ang nag-pull ng trigger. Hindi siya ang mastermind. Siya ang tagapamahagi ng reward. Sa mata ng iba, involved siya. Sa mata ng sarili, sumusunod siya sa chain of command. Isang komplikadong isyu, puno ng moral ambiguity.

Paulit-ulit niyang sinasabi, wala siyang kasalanan. Ngunit sino ang magdedesisyon? ICC. Doon niya idepensa ang sarili. Doon niya ilalatag ang kanyang panig. Mabuti nga at binibigyan siya ng pagkakataong magdepensa. Hindi katulad ng mga ordinaryong biktima ng war on drugs na pinatay na parang hayop—walang pagkakataon, walang due process.

Kaya sa bawat interview, bawat tanong, ang sagot ni Bonggo ay pareho: hindi siya guilty. Hindi niya kayang magtago. Hindi niya kasalanan. Legal man o illegal ang reward system, ang kanyang partisipasyon ay bahagi ng organizational plan. Parte siya ng common plan. Drug war. State policy. Malinaw.

Ngunit sa kabila nito, maramdaman mo ang tensyon. Ang kabog ng dibdib, ang pangamba sa mata. Ang balisa ng isang taong alam ang posibleng mangyari sa kanya. Paulit-ulit niyang sinasabi, wala siyang kasalanan, ngunit sa bawat salita, ramdam ang pasanin, ang bigat ng sitwasyon.

At sa bawat desisyon ng executive, Senado, o ICC, nakatayo siya roon. Hinaharap ang bawat tanong. Hinaharap ang bawat paratang. Hinaharap ang kanyang sariling takot.

Ngunit may aral dito: sa gitna ng kontrobersiya, hindi lahat ay black and white. Ang role, ang responsibilidad, ang chain of command—lahat ay may layers ng legal at moral complexity. Paulit-ulit nating naririnig ang pangungusap ni Bonggo: “Wala akong kasalanan.” Ngunit ang katotohanan? Mas malalim. Mas kumplikado.

Ang scenario ay parang thriller. Isang eksena na puno ng tensyon, drama, at misteryo. Sino ang guilty? Sino ang responsable? Sino ang makakagawa ng desisyon? ICC? Executive? Senado? Korte Suprema? Ang tanong, hanggang kailan? Hanggang kailan titindig ang isang tao, nahaharap sa kritisismo, sa takot, sa moral ambiguity, ngunit matatag sa kanyang paninindigan?

Si Bonggo, sa kanyang mukha, sa kanyang galaw, sa kanyang mga salita, nagpapakita ng isang tao na nahaharap sa matinding hamon. Isang tao na sumusunod sa utos, ngunit may sariling konsensya. Isang tao na alam ang posibleng mangyari, ngunit nakatayo. Isang tao na, sa kabila ng lahat, nagsasabi: “Wala akong kasalanan.”

At sa huli, sa bawat linya ng kanyang pahayag, sa bawat comment, sa bawat pagtingin sa mukha niya, ramdam mo ang tensyon ng politika, ng legalidad, ng moralidad. Isang maikling komentaryo na diretso sa punto, ngunit punong-puno ng kuro-kuro, may halong katotohanan at spekulasyon.

Mga kabunyog, mga kabayan, maghanda. Sa bagong Pilipinas, sa bawat usapin, sa bawat kontrobersiya, may isa tayong aral: kahit gaano ka diretso sa punto, kahit gaano ka matapang, may mga katotohanang kailangang harapin. Ang mukha ni Bonggo, ang balisa niya, ang paulit-ulit niyang pag-uulit ng “wala akong kasalanan,” ay paalala: sa mundo ng politika at karahasan, walang simpleng sagot.

Bunyog. Halikan na. Kapag buklod, may pag-asa. Luzon, Visayas, Mindanao—isa ang pananaw. Direktang punto, diretsong pagsusuri, walang paligoy-ligoy. Bunyog. Bunyog. Bunyog.