SA LIKOD NG MGA ANINO NG KAPANGYARIHAN: ANG SINUMPAANG PAGLANTAD NA YUMUGYOG SA DPWH AT SA BUONG BAYAN

Sa isang bansa kung saan ang bawat patak ng ulan ay maaaring maging baha, at ang bawat proyektong pang-imprastraktura ay inaasahang magsisilbing sagot sa matagal nang problema ng mamamayan, isang nakakagimbal na pagbubunyag ang yumanig sa pundasyon ng tiwala ng publiko. Isang dating inhinyero ng Department of Public Works and Highways sa Bulacan, si Henry Alcantara, ang lumantad mula sa katahimikan at takot upang ibunyag ang umano’y sistematikong katiwalian na nagaganap sa loob mismo ng ahensiyang inaasahang magtatanggol sa kapakanan ng bayan.

Sa harap ng Senate Blue Ribbon Committee, hawak ang isang sinumpaang salaysay na tila ba punong-puno ng bigat ng konsensya at pangamba, isinalaysay ni Alcantara ang isang kwento ng kapangyarihan, pera, at lihim na kasunduan. Hindi ito basta-bastang alegasyon. Ito ay isang detalyadong naratibo ng umano’y pamumudmod ng pondo kapalit ng porsyento, isang sistemang aniya’y naging normal, halos ritwal, sa likod ng mga pirma at papeles ng gobyerno.

Ayon kay Alcantara, nagsimula ang lahat noong 2019, nang siya ay maitalagang district engineer sa Bulacan. Doon niya raw nakilala si dating DPWH Undersecretary Roberto Bernardo, sa panahon ng pamumuno ni dating DPWH Secretary Mark Villar. Sa simula, tila karaniwang ugnayang propesyonal lamang ang lahat. Ngunit pagdating ng 2022, nagbago ang ihip ng hangin. Dito na umano nagsimulang ipasa ni Bernardo ang mga pondo ng proyekto sa opisina ni Alcantara, kung saan isang nakapangingilabot na bilang ang paulit-ulit na lumilitaw: 25 porsyento.

Dalawampu’t limang porsyento ng kabuuang halaga ng bawat proyekto ang inilalaan umano para sa tinatawag na mga “proponent” — mga opisyal at mambabatas na nasa likod ng pagpasok ng proyekto sa pambansang badyet. Hindi raw ito dumadaan sa bangko. Hindi rin ito dokumentado. Sa halip, ang pera ay inihahatid sa mga “discrete” na lokasyon: parking lot ng Diamond Hotel, Shangri-La Hotel sa Taguig, mga rest house sa Bulacan, at maging sa mga pribadong tahanan.

Noong 2022 pa lamang, umabot na umano sa Php350 milyon ang kabuuang halaga ng mga proyektong saklaw ng naturang sistema. Pagsapit ng 2023, lalo pa itong lumobo sa Php710 milyon, hinati sa pondo mula sa National Expenditure Program at General Appropriations Act. Ngunit ang tunay na nakakabigla ay ang sumunod na mga taon. Noong 2024, pumalo umano sa Php3.3 bilyon ang halaga ng mga proyektong pinasok sa ilalim ng parehong iskema. At noong 2025, kahit pa papalapit na ang halalan, umabot pa rin sa Php2.55 bilyon ang nailaan. Sa bawat taon, hindi raw bumababa sa 25 porsyento ang kinukuhang bahagi ng mga proponent.

Kabilang sa mga proyektong nadawit ang mga flood control structures sa Bulacan — mga proyektong dapat sana’y pananggalang ng mamamayan laban sa baha. Ngunit ayon kay Alcantara, bahagi umano ng pondong ito ang iniutos ni Bernardo na i-channel para sa kampanya ng dating senador Bong Revilla noong halalan ng 2025. Bagama’t iginiit ni Alcantara na wala siyang personal na ugnayan kay Revilla, malinaw raw ang utos: ang proyekto ay “para sa senador.”

Sa pagnanais umanong makatulong sa kandidatura, itinaas pa raw ang bahagi ng proponent sa 30 porsyento, higit sa karaniwang 25 porsyento. Isang desisyong lalo pang nagpalalim sa bangin ng katiwalian.

Hindi lamang si Revilla ang nabanggit sa sinumpaang salaysay. Isa-isang binanggit ni Alcantara ang mga pangalan ng makapangyarihang personalidad: sina Senador Jinggoy Estrada, Senador Joel Villanueva, Bicol Representative Zaldi Co, at dating Caloocan Representative Mitch Kahayon Uy. Sa bawat pangalan, may kaakibat na numero. May porsyento. May lokasyon ng abutan. May taong tagapamagitan na may alias, at may tahimik na utos na kailangang sundin.

Sa kaso umano ni Villanueva, isinalaysay ni Alcantara na noong 2022 ay humiling ito ng Php1.5 bilyon para sa multipurpose buildings, ngunit Php600 milyon lamang ang naaprubahan. Dahil dito, iniutos umanong i-redirect ang pondo patungo sa flood control projects, at ang katumbas na 25 porsyento o Php150 milyon ay inihatid sa isang rest house sa Bocaue, Bulacan, at iniabot sa isang taong kilala lamang bilang “Peng.” Ayon kay Alcantara, hindi raw alam ng senador na mula sa flood control ang pinanggalingan ng pondo — isang detalye na lalong nagpapalabo sa linya ng pananagutan.

Mas lalong lumawak ang larawan ng umano’y katiwalian sa kaso ni Representative Zaldi Co. Mula 2022 hanggang 2025, tinatayang 426 proyekto na may kabuuang halagang Php35.24 bilyon ang ipinasok sa national budget. Noong una, 20 porsyento ang hinihinging kickback, ngunit kalaunan ay tumaas ito sa 25 porsyento. Ang mga bayad ay inihahatid sa mga parking lot ng hotel o sa mismong tahanan sa Pasig, sa pamamagitan ng mga taong gumagamit ng alyas na “Paul” at “Mark.”

Sa gitna ng lahat ng ito, inilarawan din ni Alcantara ang mekanismo ng sistema: may advanced payments na 5 hanggang 50 porsyento, depende kung ang proyekto ay mula sa NEP, GAA, o Bicameral Conference insertions. Kapag tuluyang nailabas ang pondo, saka ibinibigay ang natitirang bahagi ng proponent’s share. Gumagamit pa umano ng Viber na may disappearing messages upang burahin ang mga bakas ng usapan.

Ngunit sa likod ng detalye at numero, isang tao ang nanginginig sa takot. Sa kanyang pagbubunyag, hayagang hiniling ni Alcantara na siya ay mapasailalim sa Witness Protection Program, dahil sa pangamba para sa kaligtasan ng kanyang pamilya. Ang kanyang paglantad ay hindi lamang laban sa mga makapangyarihan, kundi laban din sa kultura ng katahimikan na matagal nang bumabalot sa burukrasya.

Samantala, mariing itinanggi ng mga mambabatas na pinangalanan ang mga paratang. Tahimik naman si Bong Revilla, na muling nasasangkot sa isang isyung may kinalaman sa pondo ng bayan. Isang personalidad na matagal nang sinusundan ng kontrobersiya, mula sa PDAF scandal hanggang sa mga usaping legal na patuloy na hinahabol ang kanyang pangalan.

Sa gitna ng pag-usad ng imbestigasyon, inaasahan ang pagharap ni Roberto Bernardo sa Senado. Ang tanong ngayon ng bayan: hanggang saan aabot ang katotohanan? May mananagot ba, o muli na lamang bang matatakpan ng ingay ng pulitika ang sigaw ng konsensya?

Sa dulo, ang pagbubunyag ni Henry Alcantara ay hindi lamang kwento ng katiwalian. Isa itong salamin ng isang sistemang matagal nang kinakalawang. Isang paalala na ang mga tulay, kalsada, at flood control na itinayo mula sa maruming pondo ay may bitbit na sumpa — sumpang ang nagbabayad ay ang karaniwang mamamayan. At hangga’t hindi nililinis ang ugat ng katiwalian, mananatiling baha ang bansa, hindi lamang sa tubig, kundi sa kasinungalingan at pang-aabuso ng kapangyarihan.