PHARMALLY CONTROVERSY MULING SUMIKLAB: MGA AKUSASYON NG “PAGGAMIT NG PONDO SA ELEKSYON” UMINIT—SENADOR, DATING OMBUDSMAN, AT MGA TESTIMONYA NA MAY KASALUKUYANG INCONSISTENCY, BINUSISI NG PUBLIKO

Isang bagong bugso ng kontrobersya ang muling gumulantang sa bansa matapos lumutang ang panibagong mga pahayag kaugnay ng matagal nang kinukwestiyong isyu sa Pharmally procurement scandal, kung saan muling nabuksan ang usapin ng umano’y malalaking pondong dumaan sa mga transaksyong may kaugnayan sa gobyerno noong panahon ng pandemya. Sa gitna ng mainit na diskusyon, muling umalingawngaw ang pangalan ng mga personalidad at institusyong matagal nang nadawit sa imbestigasyon—mula sa mga opisyal ng pamahalaan, dating opisyal ng Ombudsman, hanggang sa ilang negosyanteng sinasabing may kinalaman sa kontrobersyal na supply deals.

Sa isang pagdinig at mga sumunod na pahayag sa media, muling binigyang-diin ng ilang mambabatas at dating opisyal, kabilang ang mga pahayag na iniugnay sa dating Ombudsman Conchita Carpio Morales at mga sumunod na opinyon ng mga legal observers, na may mga “inconsistency” umano sa ilang affidavit at testimonya na lumabas sa pag-usad ng imbestigasyon. Ang mga salitang “hindi tugma,” “nagbabagong salaysay,” at “kailangang beripikahin pa” ay muling naging sentro ng diskusyon sa gitna ng masalimuot na kwento ng multi-bilyong kontrata.

Ngunit ang mas ikinagulat ng publiko ay ang pagbabalik ng usapin tungkol sa umano’y pondo na sinasabing umabot sa ₱175 milyon, na ayon sa ilang testimonya ay maaaring may kaugnayan sa mga operasyon na sinasabing nakinabang sa political movements noong nakaraang halalan. Sa gitna ng mga alegasyon, lumutang ang pangalan ni Sara Duterte, na diumano’y iniugnay sa ilang pahayag bilang bahagi ng “political funding narrative”—isang alegasyong mariing pinagtatalunan at hindi pa napapatunayan sa anumang pinal na desisyon ng korte o komprehensibong audit report.

Habang umiinit ang diskusyon, binigyang-diin ni Senador Richard Gordon ang pangangailangan ng malinaw na paper trail at dokumentadong ebidensya. Ayon sa kanyang mga pahayag sa pagdinig, hindi sapat ang mga testimonya lamang kung walang konkretong bank records, check trails, at financial documentation na magpapatunay kung saan talaga napunta ang pera ng bayan. Sa kanyang pananalita, tila binuksan niya muli ang sugat ng isang imbestigasyong hanggang ngayon ay pinagdedebatehan pa rin sa publiko.

“Ang tanong ng bayan ay simple lamang: nasaan ang pera, sino ang nakinabang, at bakit tila napakatagal ng proseso bago magkaroon ng malinaw na pananagutan?”—ito ang buod ng diskusyong lumutang sa mga pagpupulong na muling nagpasiklab sa interes ng publiko.

Sa gitna ng imbestigasyon, muling nabanggit ang pangalan ng negosyanteng si Michael Yang, na nauna nang nadawit sa mga procurement discussions noong pandemya. Ayon sa ilang testimonya, siya umano ay konektado sa ilang supply arrangements, ngunit mariin itong itinanggi sa iba’t ibang pagkakataon. Ang kanyang pangalan ay patuloy na lumilitaw sa mga diskusyon, lalo na sa usapin ng financial flow at logistics ng mga medical supplies na binili ng gobyerno noong panahon ng krisis sa COVID-19.

Mas lalong nagiging komplikado ang narrative dahil sa mga pahayag na umano’y may mga “paglabas-pasok” ng pera sa pamamagitan ng mga institusyong pampinansyal tulad ng Land Bank of the Philippines, na siyang ginamit sa ilang government transactions. Ayon sa ilang senador, kung susundan lamang ang paper trail, maaaring mas madaling makita ang buong daloy ng pera—mula sa gobyerno hanggang sa mga pribadong entidad.

Sa kabilang banda, ang dating Ombudsman na si Samuel Martires ay nabanggit din sa ilang talakayan bilang isa sa mga opisyal na nagpahayag ng obserbasyon sa mga affidavit at testimonya. Ayon sa mga ulat ng pagdinig, may mga bahagi umano ng salaysay na kailangang masusing repasuhin dahil sa hindi pagkakatugma ng mga detalye sa magkakaibang panahon ng pagsisiyasat.

Habang patuloy ang pagdinig at paglalantad ng mga bagong detalye, mas lalong lumalalim ang misteryo sa likod ng Pharmally controversy. Ang ilan ay nagsasabing ito ay simpleng isyu ng procurement at pandemic response, ngunit para sa iba, ito ay mas malalim na kwento ng kapangyarihan, pera, at pulitika na sumasaklaw sa isa sa pinakamabigat na yugto ng modernong kasaysayan ng bansa.

Sa isang bahagi ng pagdinig, muling iginiit ng ilang mambabatas na hindi dapat hintayin pa ang mas mahabang panahon bago mapanagot ang mga posibleng may sala. Ayon sa kanila, ang taumbayan ay matagal nang naghihintay ng linaw at hustisya, at ang patuloy na pag-antala ng mga proseso ay nagdudulot lamang ng mas maraming katanungan kaysa sagot.

May mga matitinding pahayag din tungkol sa umano’y “failure of systems,” kung saan binanggit na maaaring nagkaroon ng kakulangan sa pagbabantay ng ilang ahensya ng gobyerno noong kasagsagan ng transaksyon. Ang mga institusyong dapat sana’y nagbabantay sa daloy ng pondo at anti-money laundering mechanisms ay sinabing tila hindi nakaagapay sa bilis ng galaw ng pera noong panahon ng krisis.

Ngunit sa kabila ng mga alegasyon, mariin pa ring ipinapaalala ng ilang eksperto na ang lahat ng ito ay nananatiling subject for verification at legal adjudication. Ang salitang “di umano” ay paulit-ulit na binibigyang-diin upang maiwasan ang premature conclusions habang wala pang final na desisyon mula sa korte.

Habang umiinit ang debate, mas lalong nagiging emosyonal ang diskusyon sa publiko. Maraming netizens ang nagsasabing pagod na sila sa paulit-ulit na imbestigasyon na tila hindi natatapos sa konkretong resolusyon. Ang iba naman ay nananatiling umaasa na sa wakas ay may mananagot at mabibigyan ng hustisya ang isyu na matagal nang bumabalot sa pangalan ng Pharmally.

Sa gitna ng lahat ng ito, nananatiling sentro ng usapan ang tanong: may sapat bang ebidensya upang patunayan ang mga akusasyon, o isa lamang itong komplikadong banggaan ng pulitika, testimonya, at interpretasyon ng mga dokumento?

Sa kasalukuyan, patuloy ang panawagan ng ilang senador at dating opisyal ng gobyerno na buksan pa ang mas malalim na imbestigasyon, lalo na sa mga financial records na maaaring magbigay-liwanag sa mga alegasyong lumulutang. Para sa kanila, hindi ito usapin ng politika lamang, kundi ng tiwala ng publiko sa sistema ng pamahalaan.

Sa dulo, ang Pharmally controversy ay nananatiling isang hindi tapos na kabanata—isang kwento ng pandemya, pondo, kapangyarihan, at pananagutan na hanggang ngayon ay patuloy na bumabalot sa diskurso ng bansa. At habang walang pinal na hatol, ang publiko ay nananatiling nakatutok, naghihintay, at nagtatanong: kailan nga ba talaga lalabas ang buong katotohanan?