“PHP 61 Kada Litro: Ang Misteryo sa Likod ng Biglaang Pagtaas ng Presyo ng Gasolina sa Pilipinas”

Isang matinding pagdinig sa Kamara ang muling nagbukas ng masalimuot na usapin sa likod ng patuloy na pagtaas ng presyo ng gasolina at diesel sa bansa—isang isyung direktang tumatama sa bulsa ng bawat Pilipino, mula sa tsuper ng jeep hanggang sa maliliit na negosyante. Sa gitna ng pagdinig, isang nakakagulat na pahayag ang binitawan: batay sa mga independiyenteng datos mula sa Singapore at Europa, ang aktuwal na landed cost umano ng gasolina at diesel ay maaaring bumaba sa halos PHP 61 kada litro lamang—malayo sa higit PHP 100 hanggang PHP 160 na presyo sa merkado sa Pilipinas. Ang tanong na ngayon ay hindi na lamang tungkol sa presyo—kundi tungkol sa katotohanan: may mali ba sa sistemang nagpepresyo ng krudo sa bansa?

Sa naturang pagdinig na pinangunahan ng mga mambabatas at kinatawan ng Department of Energy (DOE), isang matinding diskusyon ang naganap sa pagitan ng mga resource persons at mga opisyal. Ibinunyag ng isang mambabatas ang malawak na datos ng importasyon ng langis mula Enero 1 hanggang Abril 10, na umaabot sa bilyun-bilyong litro ng langis mula sa iba’t ibang bansa tulad ng Saudi Arabia, United Arab Emirates, China, Singapore, Japan, Malaysia, Russia, Iraq, at Estados Unidos. Sa kabuuan, umaabot umano ito sa halos 8 bilyong litro ng imported petroleum products. Ngunit sa kabila ng tila sapat na suplay, bakit patuloy pa ring tumataas ang presyo sa lokal na merkado?

Ayon sa mga datos na inilatag sa pagdinig, ang konsumo ng Pilipinas sa gasolina at diesel sa loob ng tatlong buwan ay nasa humigit-kumulang 5.1 bilyong litro lamang—malayo sa kabuuang importasyon. Ibig sabihin, sa lohika ng suplay at demand, tila may sapat o higit pa nga ang supply ng langis sa bansa. Ngunit sa kabila nito, ang presyo ng gasolina ay tumaas mula sa pre-conflict level na humigit-kumulang PHP 55 kada litro patungong mahigit PHP 101—isang pagtaas na umabot sa higit 100%. Sa diesel naman, mula PHP 60 ay pumalo ito sa PHP 160 kada litro, o halos 168% na pagtaas. Ang tanong ng marami: paano ito nangyari kung sapat naman ang supply?

Sa gitna ng mga akusasyon at paliwanag, lumutang ang isang mas kontrobersyal na datos—ang sinasabing “independent landing cost” mula sa mga refinery tank sa Singapore at Rotterdam. Ayon sa ulat na binanggit sa pagdinig, ang presyo ng crude o refined fuel mula sa mga tangke sa Singapore ay maaaring umabot lamang sa humigit-kumulang PHP 42 kada litro, at kapag idinagdag ang tinatawag na local cost na PHP 19, ang kabuuan ay PHP 61 lamang. Ang impormasyong ito ay agad nagdulot ng tensyon sa loob ng hearing hall, dahil kung ito ay totoo, malaki ang agwat nito kumpara sa presyong ibinibigay sa mga Pilipinong konsyumer.

Dito pumasok ang paliwanag ng mga opisyal ng DOE, kabilang si Raphael P.M. Lotilla at mga technical representatives ng ahensya. Ayon sa kanila, kailangang suriin nang mabuti ang mga datos dahil ang international oil pricing ay hindi lamang nakabatay sa FOB o basic landing cost. Kasama raw dito ang premium transport, insurance, trading margins, at geopolitical factors tulad ng Brent crude benchmark sa Europe. Dagdag pa nila, ang mga kontrata ng pagbili ng langis ay kadalasang dumadaan sa mga traders tulad ng Vitol at Trafigura, kaya’t nagiging mas kumplikado ang aktuwal na presyo pagdating sa Pilipinas. Ngunit sa kabila ng paliwanag, nanatiling matalim ang tanong ng ilang mambabatas: kung ganito ang computation, bakit ang layo ng presyo sa sinasabing PHP 61?

Mas lalong uminit ang usapan nang banggitin ang Philippine National Oil Company (PNOC), na umano’y may sariling pagbili ng produkto mula sa international traders. Ayon sa paliwanag, ang presyo ng diesel sa international market ay maaaring nasa 230 hanggang 260 US dollars per barrel, depende sa oras at kontrata. Ngunit iginiit ng ilang mambabatas na ang mga numerong ito ay hindi tumutugma sa independent data na kanilang hawak mula sa Singapore-based contacts na nagsasabing may mas murang direct vessel-to-tank procurement model. Ang mas nakakagulat pa: may offer umano mula sa isang trader sa Singapore na maaaring magbigay ng produkto sa mas mababang halaga kung direktang bibilhin ng mga oil companies.

Sa gitna ng pagdinig, nabanggit din ang mga pasilidad ng imbakan ng langis sa Pilipinas—mula Luzon hanggang Visayas at Mindanao. Ayon sa datos, may kabuuang storage capacity na humigit-kumulang 2.1 bilyong litro, at kung isasama ang retail infrastructure tulad ng mga gas station, maaaring umabot ito sa 4 bilyong litro na kapasidad. Sa pananaw ng ilang mambabatas, sapat umano ito para sa halos dalawang buwang supply ng bansa. Kaya muling bumalik ang tanong: kung may sapat na imbakan, sapat na suplay, at posibleng mas murang source, bakit nananatiling mataas ang presyo?

Ang mas dramatikong bahagi ng pagdinig ay nang igiit ng isang mambabatas na hindi sapat ang simpleng paliwanag ng mga ahensya, at kailangan umanong magsagawa ng mas malalim na imbestigasyon sa oil pricing structure. Binanggit niya na ilang linggo na ang lumipas mula nang unang ilatag ang mga datos, ngunit tila wala pa ring konkretong verification mula sa DOE o oil companies. Ang tono ng diskusyon ay naging mas emosyonal, habang binibigyang-diin ang epekto nito sa mga ordinaryong Pilipino na araw-araw nagbabayad ng mas mahal na pamasahe at gastusin.

Sa kabilang banda, iginiit naman ng DOE na patuloy ang kanilang beripikasyon at pakikipag-ugnayan sa mga oil companies. Ayon sa kanila, kailangan munang tiyakin ang integridad ng mga source at trading data bago gumawa ng anumang konklusyon. Ngunit para sa ilang mambabatas, hindi na ito sapat. Para sa kanila, kung totoo ang sinasabing PHP 61 landed cost, dapat ay nagkakaroon na ng pagbabago sa presyo sa merkado—isang bagay na hindi pa rin nakikita hanggang ngayon.

Habang lumalalim ang diskusyon, unti-unting lumilitaw ang mas malaking larawan: isang industriya na tila nakabalot sa komplikadong sistema ng international trading, pricing benchmarks, at lokal na markup structures. Ngunit sa gitna ng lahat ng ito, nananatiling simple ang sigaw ng publiko—bakit ang mahal ng gasolina, at sino talaga ang nakikinabang?

Sa pagtatapos ng pagdinig, nanatiling bukas ang mga tanong. Walang malinaw na kasagutan kung alin ang mas tama: ang opisyal na paliwanag ng mga ahensya, o ang independent data na inilatag sa harap ng komite. Ngunit isang bagay ang malinaw—ang isyu ng presyo ng langis sa Pilipinas ay hindi lamang usapin ng ekonomiya, kundi ng tiwala, transparency, at pananagutan. At hanggang hindi ito lubusang nalilinawan, ang “PHP 61 kada litro” ay mananatiling isang misteryong bumabagabag sa bawat Pilipinong umaasa sa mas abot-kayang buhay.