COA DISALLOWANCE NA UMABOT SA ₱448 MILLION SA OVP CONFIDENTIAL FUNDS, LUMALALIM NA IMBESTIGASYON: MGA UNAUTHORIZED DISBURSEMENT, MISSING DOCUMENTS, AT POSIBLENG PERSONAL LIABILITY NG MGA OPISYAL

Sa gitna ng umiinit na imbestigasyon sa umano’y paggamit ng confidential funds, isang mas malalim at mas mabigat na rebelasyon ang lumutang matapos kumpirmahin sa pagdinig ang dalawang hiwalay ngunit magkakaugnay na Notice of Disallowance (ND) mula sa Commission on Audit (COA) na umabot sa kabuuang ₱448 milyon. Ang naturang halaga—₱73 milyon at karagdagang ₱375 milyon—ay ngayon ay sentro ng matinding usapin sa accountability, documentation, at legal responsibility ng Office of the Vice President (OVP), partikular sa panunungkulan ni Vice President Sara Duterte.

Sa mga pagdinig sa House Committee on Good Government at Accountability, inilahad ng ilang mambabatas ang mga detalye ng COA findings na nagsasabing may seryosong iregularidad sa paggamit ng confidential funds noong 2022 at 2023. Ayon sa ulat, ang unang bahagi ng disallowance na ₱73 milyon ay una nang na-uphold, habang ang mas malaking bahagi na ₱375 milyon ay kasalukuyang nasa parehong direksyon ng COA findings dahil sa kakulangan ng dokumentasyon at hindi awtorisadong paggamit ng pondo.

Ang pinaka-kontrobersyal na bahagi ng imbestigasyon ay ang umano’y paglabas ng pera sa mga hindi awtorisadong indibidwal. Ayon sa mga dokumentong isinumite sa komite, kabilang dito ang pangalan ni Colonel Dante Lachica, na sinasabing tumanggap o naging bahagi ng proseso ng paghawak ng pondo na hindi dumaan sa tamang designated special disbursing officers. Ang isyung ito ay nagbukas ng tanong: sino nga ba ang may direktang kontrol sa disbursement ng confidential funds, at bakit tila lumihis ito sa standard protocol ng gobyerno?

Dagdag pa rito, lumitaw din ang isang mas sensitibong detalye—ang umano’y ₱62 milyong rewards na ipinamigay na walang sapat na dokumentasyon. Ayon sa COA findings na binanggit sa pagdinig, walang malinaw na justification o supporting records na magpapatunay kung paano, bakit, at kanino ibinigay ang naturang halaga. Sa audit standards ng gobyerno, ang ganitong kakulangan ay itinuturing na seryosong red flag dahil direktang tumatama ito sa prinsipyo ng transparency at accountability.

Mas lalong pinatindi ang isyu ng natuklasan na halos ₱200 milyon ang ginastos para sa supplies, ngunit ang mga dokumentong isinumite ay pawang acknowledgment receipts lamang at hindi official receipts na kinakailangan sa standard government accounting. Para sa COA, ito ay hindi sapat upang patunayan ang legal at maayos na paggastos ng pondo. Sa mata ng mga auditor, ang acknowledgment receipts ay hindi kapalit ng legal proof of purchase, kaya’t nagiging mahina ang audit trail ng transaksyon.

Kasama rin sa listahan ng findings ang umano’y “prohibited reimbursements” na isinagawa sa ilalim ng confidential funds. Ayon sa mga mambabatas, ang mga ganitong uri ng paggastos ay hindi saklaw ng guidelines ng paggamit ng ganitong uri ng pondo, kaya’t nagiging dahilan ito ng mas malalim na imbestigasyon kung may deliberate misclassification o maling pag-charge ng expenses.

Sa kabuuan, tinatayang ang ₱375 milyon na bahagi ng disallowance ay tumutukoy sa paggamit ng confidential funds sa loob ng tatlong quarters ng 2023. Ayon sa COA, ang mga iregularidad na natukoy ay hindi isolated incidents kundi pattern ng financial discrepancies na kailangang maipaliwanag ng OVP.

Ngunit ang mas mabigat na punto ng imbestigasyon ay ang legal implication ng Notice of Disallowance. Ayon sa paliwanag sa pagdinig, ang mga naturang disallowances ay hindi lamang institutional concern kundi maaaring magresulta sa personal liability ng mga opisyal na responsable sa pag-apruba at paggamit ng pondo. Ibig sabihin, hindi lamang ang opisina ang maaaring managot, kundi pati ang mga indibidwal na pumirma at nag-authorize ng paggastos.

Sa kasalukuyang status, ayon sa House panel, ang ₱73 milyon na ND ay itinuturing nang final at executory, maliban na lamang kung may matagumpay na appeal. Para naman sa ₱375 milyon, may anim na buwang palugit upang maghain ng apela at magpakita ng karagdagang dokumentasyon. Ngunit malinaw sa COA findings na kung walang sapat na ebidensya, malaki ang posibilidad na ma-uphold din ang disallowance.

Isa sa mga pinakamainit na usapin sa pagdinig ay ang papel ni Colonel Dante Lachica, na sinasabing tumanggap o naging intermediary sa paghawak ng ilang confidential funds transactions. Sa kabila ng kanyang pangalan na lumitaw sa mga dokumento, mariin niyang itinanggi ang anumang direktang partisipasyon o kaalaman sa mga alegasyon. Gayunpaman, ayon sa komite, ang kanyang papel ay kailangang malinawan sa mas pormal na pagdinig o posibleng impeachment trial kung ito ay itutuloy sa Senado.

Ayon sa ilang mambabatas, ang mga testimonya at dokumentong ito ay bahagi lamang ng mas malawak na puzzle. Ang pangunahing tanong ay hindi lamang kung nagkaroon ng disbursement, kundi kung ang proseso ba nito ay sumunod sa legal at audit standards na itinakda ng batas. Sa ilalim ng COA rules, ang confidential funds ay may mas mahigpit na guidelines dahil sa sensitibong katangian nito, ngunit hindi ito exempted sa documentation at accountability.

Sa kabilang banda, iginiit ng ilang tagapagtanggol ng OVP na ang mga disbursement ay maaaring bahagi ng operational requirements ng ahensya, kung saan may mga sitwasyong hindi maaaring idetalye ang buong transaksyon dahil sa security considerations. Ngunit para sa COA at ilang mambabatas, ang confidentiality ay hindi kailanman dahilan upang isantabi ang financial transparency.

Habang lumalalim ang imbestigasyon, mas nagiging sentro ng diskusyon ang konsepto ng “personal accountability.” Ayon sa House legal team, kung mapapatunayan na may negligence o improper authorization sa paggastos ng pondo, maaaring masingil ang mga opisyal nang personal—isang hakbang na bihirang mangyari ngunit posible sa ilalim ng COA disallowance rules.

Sa kabila ng matitinding alegasyon, nananatiling bukas ang proseso ng pagdinig. Ang mga susunod na hakbang ay nakasalalay sa pagsusumite ng karagdagang dokumento mula sa OVP, pati na rin sa mga bank records, AMLC reports, at testimonya ng mga sangkot na indibidwal. Ang mga ebidensyang ito ang posibleng magdikta kung ang kaso ay mananatili lamang sa antas ng audit findings o mauuwi sa mas mabigat na legal na proseso.

Sa ngayon, hati ang opinyon ng publiko. May mga naniniwala na ang COA findings ay malinaw na indikasyon ng iregularidad sa paggamit ng pondo, habang ang iba naman ay nananatiling naghihintay ng pormal na pagdinig sa Senado upang makuha ang buong konteksto. Sa gitna ng ingay, nananatili ang isang bagay na malinaw: ang usapin ng ₱448 milyong confidential funds ay hindi na simpleng audit issue lamang, kundi isang malalim na pagsubok sa transparency, pananagutan, at integridad ng paggamit ng pampublikong pera.

Habang papalapit ang susunod na yugto ng imbestigasyon, ang tanong na bumabalot sa lahat ay hindi na lamang kung may iregularidad, kundi kung hanggang saan ang lalim ng sistemang nagbigay-daan dito—at kung sino ang sa huli ay mananagot sa ilalim ng batas.