“HULING TATLONG PIRMA: SENATE BLUE RIBBON REPORT NA NAKABINBIN SA PULITIKA AT BARKADAHAN SA LOOB NG SENADO”

Sa loob ng Senado ng Pilipinas, isang matinding usapin ang patuloy na umiikot na parang usok na hindi tuluyang mawala—ang partial report ng Senate Blue Ribbon Committee na hanggang ngayon ay nakabinbin pa rin sa plenaryo, hindi dahil sa kakulangan ng ebidensya, kundi dahil sa kakulangan ng mga pirma. Sa ilalim ng pamumuno ni Senador Ping Lacson bilang chair ng komite, nakumpleto na ang ulat matapos ang sunod-sunod na pagdinig na tumalakay sa mga alegasyon ng anomalya, umano’y iregularidad, at posibleng pananagutan ng ilang personalidad na nabanggit sa mga testimonya. Ngunit sa kabila ng pagtatapos ng imbestigasyon sa antas ng komite, nananatiling nakabitin ang lahat sa isang kritikal na bilang: siyam na pirma. At ngayon, tatlo na lang ang kulang.

Ang proseso ay malinaw sa loob ng institusyon: hindi maisasalang sa plenaryo ang ulat ng Blue Ribbon Committee hangga’t wala itong sapat na pirma mula sa hindi bababa sa siyam na miyembro. Isang teknikal na requirement na sa papel ay simple, ngunit sa aktuwal na pulitika ay nagiging masalimuot na labanan ng impluwensya, alyansa, at tinatawag ng ilan na “barkadahan” sa loob ng mataas na kapulungan.

Ayon sa mga ulat mula sa loob ng komite, apat pa lamang sa mga unang pumirma ay sina Senador Risa Hontiveros, Senador Kiko Pangilinan, Senador Bam Aquino, at mismong chair na si Senador Ping Lacson. Kalaunan, nadagdagan ito ng dalawa pang lagda mula kina Senador Raffy Tulfo at Senador Tito Sotto, na siya ring kasalukuyang Senate President. Ngunit kahit pa may anim na pirma na, nananatiling kulang ang tatlo—tatlong lagdang kinakailangan upang tuluyang maitaas sa plenaryo ang kontrobersyal na ulat.

Sa panig ni Senador Lacson, malinaw ang kanyang paninindigan: kumpleto na ang trabaho ng komite, at ang natitira na lamang ay ang political will ng kanyang mga kasamahan. Sa kanyang mga pahayag, ipinapakita niya ang kumpiyansa na makakamit ang siyam na pirma, lalo na’t may mga kasamang senador na mula sa mayorya na inaasahang lalagda rin sa ulat. Kabilang dito ang mga pangalan na paulit-ulit na binabanggit sa loob ng diskusyon—sina Win Gatchalian, J.B. Revilla, at Migz Zubiri, na pawang miyembro ng Blue Ribbon Committee mula sa hanay ng mayorya.

Ngunit dito nagsisimula ang mas sensitibong bahagi ng usapin. Ayon sa mga insider at sa ilang obserbasyon sa loob ng Senado, hindi raw kasing-simple ng pag-apruba o hindi pag-apruba ang isyu. Ang ulat, bagama’t resulta ng mga pagdinig, ay may laman umanong mga rekomendasyon na magpapasailalim sa preliminary investigation ng Department of Justice at Ombudsman ang ilang personalidad—kabilang sina Senador Chiz Escudero, Joel Villanueva, at Jinggoy Estrada, na pawang nabanggit sa mga testimonya ng mga resource persons sa mga nakaraang pagdinig.

Ang mga nabanggit na pangalan ay hindi awtomatikong nangangahulugan ng pagkakasala, ngunit ayon sa konsepto ng imbestigasyon ng Blue Ribbon Committee, ang layunin ng ulat ay ilatag ang mga lumabas na impormasyon upang masuri ng mga kaukulang ahensya ng gobyerno. Dito pumapasok ang maselang bahagi ng pulitika: ang paglagda ba ay simpleng administratibong hakbang lamang, o isang aktong maaaring ituring na pag-endorso sa nilalaman ng ulat?

Ayon kay Senador Ping Lacson, maaaring pumirma ang isang senador kahit hindi lubusang sumasang-ayon sa laman ng ulat—basta’t ilalagay lamang nila na sila ay “may dissent” o hindi sang-ayon sa ilang bahagi nito. Sa ganitong paraan, matutugunan ang kinakailangang siyam na pirma nang hindi pinipilit ang bawat isa na lubos na yakapin ang buong rekomendasyon.

Ngunit sa kabila ng ganitong solusyon, tila may mas malalim na dahilan kung bakit nag-aatubili ang ilan. Ayon sa mga obserbasyon sa loob ng Senado, may umiiral umanong hindi opisyal na “samahan” o personal na ugnayan sa pagitan ng ilang senador, na nagiging dahilan upang maging sensitibo ang paglagda sa ulat na maaaring magdulot ng negatibong epekto sa kanilang mga kasamahan o kaalyado sa politika.

Sa partikular, binigyang-diin ni Lacson ang sitwasyon ng ilang miyembro ng mayorya na umano’y nahahati sa pagitan ng institusyonal na tungkulin at personal na relasyon. Ang tanong na lumulutang: mas uunahin ba ang kredibilidad ng imbestigasyon, o ang pakikisama sa mga kapwa mambabatas na maaaring madawit o mabanggit sa ulat?

Sa gitna ng tensyon, lumalabas din ang papel ni Senate President Tito Sotto, na ayon sa ilang ulat ay aktibong nakikialam upang hikayatin ang mga natitirang miyembro na lumagda. Ang kanyang interbensyon ay itinuturing na mahalaga dahil sa kanyang posisyon bilang lider ng Senado, at sa kakayahan nitong magpataw ng impluwensya sa mga miyembro ng mayorya.

Ngunit kahit pa may ganitong hakbang, nananatiling bukas ang tanong kung sapat ba ang politikal na kapangyarihan upang lampasan ang masalimuot na dinamika ng loob ng Blue Ribbon Committee. Sa kasaysayan ng Senado, hindi na bago ang mga ganitong sitwasyon kung saan ang mga ulat ng imbestigasyon ay natatagalan o hindi tuluyang naipapasa sa plenaryo dahil sa kakulangan ng consensus.

Ayon kay Lacson, kung hindi pa rin makukumpleto ang siyam na pirma, maaaring pansamantalang hindi na muna ipatawag ang mga susunod na hearing ng komite. Isang pahayag na nagpapakita ng frustration ngunit gayundin ng realisasyon na ang isang imbestigasyon, gaano man kalalim, ay walang saysay kung hindi maipapasa sa susunod na antas ng proseso ng lehislatura.

Sa gitna ng lahat ng ito, lumalabas ang isang mas malaking isyu: ang kredibilidad ng institusyon mismo. Kung ang isang komite na nagsagawa ng sunod-sunod na pagdinig, nagtipon ng testimonya, at bumuo ng rekomendasyon ay hindi maipapasa sa plenaryo dahil lamang sa kakulangan ng lagda, ano ang magiging epekto nito sa pananaw ng publiko sa Senado bilang isang institusyong nagbabantay sa integridad ng gobyerno?

Sa labas ng gusali ng Senado, ang mga mamamayan ay patuloy na nagmamasid. Para sa ilan, ito ay simpleng procedural delay lamang. Para sa iba, ito ay patunay ng mas malalim na problema sa sistema ng pulitika—ang banggaan ng interes, impluwensya, at pananagutan.

Habang lumilipas ang mga araw, ang tatlong natitirang pirma ay nagiging simbolo hindi lamang ng isang dokumento, kundi ng mas malawak na laban sa loob ng lehislatura: pagitan ng prinsipyo at politika, ng tungkulin at pagkakaibigan, ng katotohanan at kapangyarihan.

Sa huli, ang tanong ay hindi lamang kung makukumpleto ang siyam na pirma. Ang mas mahalagang tanong ay kung ang proseso ba ay magreresulta sa tunay na pananagutan—o mauuwi lamang sa isa na namang ulat na naipit sa pagitan ng mga mesa, alyansa, at katahimikan ng pulitika sa loob ng Senado.