“WALA NANG MAKAKAPIGIL!” — PAPALAPIT NA DESISYON NG ICC, KATOTOHANAN VS. KAPANGYARIHAN, MABIGAT NA HATOL SA ABOT-TANAW

Isang malakas na dagundong ang unti-unting umaalingawngaw sa larangan ng politika at hustisya—isang dagundong na hindi na kayang takpan ng ingay ng propaganda, hindi na kayang lunurin ng mga salitang paulit-ulit na ibinabato sa publiko. Sa gitna ng umiinit na usapin, lumitaw ang isang matinding pahayag: “Wala nang makakapigil.” At sa likod nito, ang papalapit na desisyon ng International Criminal Court (ICC) na inaasahang maglalatag ng malinaw at pinal na sagot sa matagal nang tanong—may kapangyarihan ba silang litisin ang dating Pangulo?

Hindi na ito simpleng usapin ng politika. Hindi na rin ito basta bangayan ng magkabilang panig. Ang nakataya ngayon ay mas malalim—katotohanan laban sa kasinungalingan, hustisya laban sa impluwensya, at ang paninindigan ng isang bansa sa harap ng pandaigdigang batas. Ang mga mata ng mundo ay nakatutok. At sa Abril 22, inaasahang babasahin ang desisyon na maaaring tuluyang magbukas ng pinto sa isang mas malawak at mas mabigat na proseso.

Sa totoo lang, ayon sa mga tagamasid, tila hindi na kung ano ang magiging desisyon ang tanong—kundi kung paano ito ihaharap sa publiko. Sapagkat sa puntong ito, matapos ang pagtalakay sa pre-trial chamber kung saan natalo na ang argumento hinggil sa kawalan ng jurisdiction, ang apela sa appeals chamber ay tila huling baraha na lamang. At kung ito man ay mabigo, malinaw ang susunod na hakbang: tuloy ang kaso.

Ang sinasabing pinakamalakas na depensa—na walang kapangyarihan ang ICC—ay nakasalalay sa magiging hatol. Kung ito ay tuluyang ibasura, para na ring gumuho ang pundasyon ng depensa. Wala nang matitirang hadlang sa pagpapatuloy ng imbestigasyon, sa posibleng paglabas ng karagdagang warrant, at sa tuluyang pag-usad ng kaso patungo sa full trial. Sa madaling salita, kapag natalo ang isyung ito, ang laban ay hindi na kung may kaso—kundi kung paano ito haharapin.

Ngunit sa gitna ng lahat ng ito, isang kapansin-pansing bagay ang patuloy na binabanggit—ang tila kawalan ng presensya ng pangunahing personalidad sa mga kritikal na yugto ng proseso. Para sa ilan, ito ay simpleng estratehiya. Para sa iba, ito ay indikasyon ng isang mas malalim na pattern—isang estilo ng pagharap na umiilag sa mismong sandali ng paghuhusga.

Habang ang mga pagdinig ay nagaganap, ang mga abogado, tagausig, at mga kinatawan ng mga biktima ang siyang humaharap. Sa kaso ng mga biktima, tatlong legal representatives ang aktibong kumakatawan—sila ang boses ng mga taong matagal nang naghihintay ng katarungan. Sa kanilang likod ay hindi lamang mga dokumento at ebidensya, kundi mga kwento ng sakit, pagkawala, at panawagan para sa pananagutan.

Hindi rin maikakaila na may emosyonal na bigat ang bawat hakbang ng prosesong ito. Para sa mga biktima, ang Abril 22 ay hindi lamang petsa—ito ay simbolo ng pag-asa. Isang pag-asang baka sa wakas ay marinig ang kanilang tinig sa isang entabladong hindi kontrolado ng lokal na pulitika. Isang pag-asang ang katotohanan ay mananaig, kahit gaano pa ito katagal hinintay.

Ngunit hindi dito nagtatapos ang lahat. Ayon sa mga legal na eksperto, ang desisyon sa jurisdiction ay unang yugto pa lamang. Sa loob ng ilang araw matapos ito—posibleng sa katapusan ng Abril o pagsapit ng Mayo—inaasahan namang ilalabas ang desisyon kung sapat ba ang ebidensya upang magpatuloy sa full trial. Ito ang tinatawag na “confirmation of charges,” isang kritikal na hakbang na magtatakda kung ang kaso ay tuluyang uusad sa isang ganap na paglilitis.

Sa puntong iyon, mas lalong titindi ang tensyon. Sapagkat kapag nakumpirma ang mga kaso, hindi na ito basta legal na diskurso—ito ay magiging isang aktwal na paglilitis na may malinaw na mga yugto, testigo, at ebidensya. At dito na papasok ang mas mabigat na tanong: obligado bang humarap ang akusado?

Ang sagot: oo, sa ilang pagkakataon. May mga yugto sa proseso na hindi maaaring ipagpaliban ang presensya—lalo na sa arraignment, kung saan babasahin ang sakdal at hihingin ang tugon kung guilty o hindi. Ito ang sandaling hindi na maaaring iwasan, kung saan ang mukha ng akusado ay kailangang makita, ang boses ay kailangang marinig.

Ngunit kahit dito, may puwang pa rin ang pagpili—sa ibang bahagi ng proseso, maaaring hindi dumalo ang akusado. Isang karapatan na kinikilala ng batas. Ngunit sa mata ng publiko, ang bawat pagliban ay may kaakibat na interpretasyon. Ito ba ay taktika? O indikasyon ng pag-iwas?

Habang papalapit ang mga petsa, lalong umiinit ang diskurso. Sa social media, sa mga talakayan, sa mga balita—iba’t ibang naratibo ang naglalaban. May mga naniniwala na ito ay isang hakbang tungo sa hustisya. Mayroon ding nagsasabing ito ay bahagi ng isang mas malawak na agenda. Ngunit sa gitna ng lahat, isang bagay ang malinaw: ang katotohanan ay hindi na kayang itago habambuhay.

Dagdag pa rito ang usapin ng impormasyon. Sa dami ng kumakalat na balita—totoo man o hindi—nagiging hamon ang tamang pag-unawa. Ang mga desisyon ng ICC ay karaniwang inilalabas sa English at French, gamit ang teknikal na lengguwahe na hindi madaling maintindihan ng karaniwang mamamayan. Kaya’t may panawagan na isalin ito sa mas madaling wika—Filipino, Cebuano—upang mas maraming Pilipino ang makasabay sa proseso.

Sapagkat sa huli, ang laban na ito ay hindi lamang para sa mga nasa korte. Ito ay laban ng bawat Pilipino na nagnanais ng malinaw na sagot, ng patas na hustisya, at ng isang sistemang hindi kayang baluktutin ng kapangyarihan.

Habang papalapit ang Abril 22, tila unti-unting nahuhubad ang mga maskara. Ang mga salitang dati’y malalakas ay sinusubok ng katotohanan. Ang mga depensang matagal nang inuulit ay hinaharap ang realidad ng ebidensya at proseso.

At sa gitna ng lahat ng ito, nananatili ang isang matinding tanong: kapag dumating na ang sandali ng paghuhusga, sino ang haharap? At sino ang patuloy na iiwas?

Sa dulo, hindi lamang ito kwento ng isang tao o isang pamilya. Ito ay kwento ng isang bansa—kung paano nito hinaharap ang sarili nitong anino, kung paano nito tinatanggap ang katotohanan, at kung paano nito ipinaglalaban ang kabutihan laban sa kasinungalingan.

Ang oras ay tumatakbo. Ang desisyon ay paparating. At gaya ng sinabi—wala nang makakapigil.