BUNYUOG: KORUPSYON, KONTRABANDO, AT KAHULUGAN NG HUSTISYA

Mga kabunyog, mga kababayan, wala nang paligoy-ligoy pa. Direktang tatalakayin natin ang isang isyung yumanig sa buong bansa—ang kaso ni dating DPWH Secretary Manuel “Manny” Bunuan, at ang nakakabit sa kanya, ang kanyang anak na si Fatima Bunuan Dela Cruz. Isang usapin ng malalim na korupsiyon, kontrata sa flood control, at pagmamanipula ng yaman ng bayan.

Sa unang tingin, tila simpleng usapin lang ito: isang dating opisyal ng gobyerno na may mga korporasyong kinasasangkutan ng anak. Ngunit sa likod nito, nakatago ang isang malalim at sistematikong paraan ng pang-aabuso sa pondo ng bayan. Sa katunayan, kamakailan lang, iniulat ng AMLOC ang pag-freeze ng assets ni Bunuan at ng kanyang anak. Limang bank accounts, tatlong insurance policies, at mamahaling sasakyan para kay Bunuan. Anim na bank accounts at insurance policies naman para kay Fatima. Mga kabunyog, ito ay hindi biro—ito ay milyun-milyong piso ng salaping mula sa bayan.

Ang nakakagulat pa, ang anak ni Bunuan at ang anak ni Bernardo—oo, si Bernardo mismo na may direktang ugnayan sa DPWH—ay nagtayo ng korporasyon: ang MBB Global Properties. Dito na nakapaloob ang isa pang korporasyon, Global Creit, na nakakuha ng kontrata sa DPWH para sa flood control mula 2023 hanggang 2025, nagkakahalaga ng Php 2.19 bilyon. Isipin ninyo, sa panahon ng pagiging Secretary ni Bunuan, ang kanyang anak at ang anak ni Bernardo ay nakikinabang sa napakalaking pondong ito. Napakalinaw ng conflict of interest.

Maraming kabunyog ang nagtatanong: paano nakalusot ang ganitong kalaking proyekto sa sistema? Sino ang nagpalabas ng pera? Natural, ang Department of Budget and Management, subalit tila may mga taong nagmamanipula upang matakpan ang katotohanan. Hindi nakakatawa, ito ay seryosong usapin—pangkalahatan at sistematikong korupsiyon na dapat tupdin ng hustisya.

Si Bunuan, noong una, ay ayaw mag-resign. Nanawagan ang publiko, nanawagan si PBBM—“Mahiya naman kayo”—subalit tila hindi siya nakinig. Ngunit sa huli, napilitan din siya. Pumunta siya sa Amerika, nagpagamot ang asawa, at nagpakita sa hearing ng Blue Ribbon upang ipakita na hindi siya guilty. Ngunit bago pa siya makaalis ng Amerika, lumabas ang precautionary hold departure order. Nandito na siya ngayon sa Pilipinas, hindi pa nakakaalis, walang warrant, ngunit pinoproseso na ng DOJ ang mga counter affidavit laban sa kanya.

Ang mga kabunyog, isipin ninyo: hindi lamang simpleng plunder ang pinag-uusapan natin dito. Limang bank accounts, tatlong insurance policies, mamahaling sasakyan, at higit sa lahat, ang milyun-milyong proyekto sa flood control. At hindi lang si Bunuan ang nakasangkot. Si Amina Pangandaman, si Adrian Bersamin, at iba pang DPWH officials ay may direktang kinalaman din sa isyung ito. Marami sa kanila ay hindi pa pinapatawag sa Blue Ribbon. Dapat, sa mata ng batas at ng tao, sila ay mapanagot.

Ang drama ng korupsiyon na ito ay mas lalong lumalalim dahil sa political na aspeto. May mga nagsasabi, kung si Sarah Duterte ang presidente, walang makakalusot sa ganitong kalaki ng korupsiyon. Ngunit sa kasalukuyan, tila may mga sistemang pinapaboran ang iilan, at ang nakatataas sa sistema ay tila napapabayaan ang accountability.

Mga kabunyog, ang AMLAC records na ito ay malinaw na ebidensya. Limang bank accounts ni Bunuan, tatlong insurance policies, mamahaling sasakyan, anim na bank accounts at insurance policies ni Fatima, at ang 2.19 bilyong proyekto na flood control—lahat ito ay malinaw na indikasyon ng maling pamamahala. Hindi pwedeng palampasin ng administrasyon ang ganitong sitwasyon.

Hindi rin natin dapat kalimutan ang mga testimonya ni Bernardo at iba pang state witnesses. Ang ilang milyong piso ay nai-deliver kay Triggib Ulibar at Adrian Bersamin, at kahit ang mga mas maliliit na DPWH officials ay nadadamay. Ang problema, ang mga malalaking isda, si Bunuan at ang kanyang anak, ay tila nakaligtas. Habang ang mga maliliit na isda, tulad nina Discaya at Bong Rivilla, ay nakakulong. Napakasakit isipin na ang hustisya ay tila pabor sa ilang tao lamang.

Sa kabilang banda, ang anak ni Bunuan na si Fatima, ay hindi rin ligtas sa imbestigasyon. Ang kanyang korporasyon, MBB Global Properties, ay direktang nakakonekta sa Global Creit at sa milyun-milyong pondong galing sa DPWH flood control projects. Ang kabunyog, ito ay hindi lamang simpleng nepotismo; ito ay sistematikong pandaraya at pang-aabuso ng kapangyarihan.

Sa kabuuan, ang kaso ni Bunuan at ng kanyang anak ay simbolo ng mas malawak na problema ng korupsiyon sa bansa. Ang mga pondong dapat ay nakalaan sa flood control at kapakanan ng publiko, ay napunta sa kamay ng iilang tao. Ang hustisya ay dapat tumama sa lahat, malaki man o maliit ang pangalan, may koneksyon man o wala.

Ang hamon sa gobyerno at sa Ombudsman ay malinaw: bilisan ang imbestigasyon, huwag pabayaan ang mga malalaking isda na makalampas. Ang publiko, ang mga kabunyog at kababayan, ay nagmamasid. Hindi tayo papayag na palampasin ang ganitong kalupitan at pang-aabuso. Ang transparency at accountability ay dapat laging nakauna sa anumang sistema.

Mga kabunyog, ngayon ang panahon para ipakita na ang bayan ay may paninindigan. Huwag nating palampasin ang oportunidad na ito upang ituwid ang mali. Huwag nating hayaang maging simbolo ng katiwalian si Bunuan at ang kanyang anak. Huwag nating hayaan na maging normal ang ganitong klase ng korupsiyon sa ating bansa.

Ang laban na ito ay hindi lamang laban ni Bunuan o ng kanyang anak. Ito ay laban para sa lahat ng Pilipino, laban para sa hustisya, laban para sa tama at mali. Sa bawat pag-iimbestiga, sa bawat hearing, sa bawat dokumento ng AMLAC, ipinapakita natin na hindi tayo natatakot, hindi tayo nagpapatalo sa katiwalian, at handa tayong ipaglaban ang tama.

Sa huli, mga kabunyog, tandaan natin: kapag buklod ang bayan, may pag-asa. Kapag buklod ang mga kababayan, walang katiwalian ang makakapalag sa ating paninindigan. Ang kaso ni Bunuan ay paalala: sa bagong Pilipinas, hustisya at transparency ay hindi biro. Bunyog! Bunyog! Bunyog!