Senator Bong Go at ang ICC: Delikadong Panahon ng Hustisya at Pulitika

Yo, mga sangkay! O na nga, nagsalita na si Senator Christopher Lawrence “Bong” Go tungkol sa kontrobersiyal na isyu na maaaring magdala sa kanya sa International Criminal Court (ICC) bilang isa sa walong co-perpetrators sa umano’y “crime against humanity” kaugnay sa war on drugs noong administrasyong Duterte. Ang balita ay nagdulot ng matinding tensyon, hindi lamang sa pulitika kundi pati sa publiko, lalo na sa mga supporters at critics na nagmamasid sa bawat galaw ng senador.

Bago tayo lumalim sa isyu, mahalagang linawin: ang ICC ay nagsilbing neutral na hukuman, at ang kaso ay na-file ni dating senador Antonio Trillanes. Walang lokal na kaso sa Pilipinas laban kay Bong Go; kaya’t ang pagkakasama niya sa listahan ng ICC ay nagbubukas ng tanong kung paano ipatutupad ang warrant of arrest kung walang filed complaint sa ating bansa. Kung dadaan sa Interpol, legal ito at ayon sa internasyonal na batas, ngunit nagdudulot ito ng political tension at emosyonal na kaguluhan.

Noong panahon ni dating Pangulong Duterte, maraming reports ang inilabas ni Mayor Benjamin Magalong, na nagsilbing oversight sa mga extrajudicial killings (EJKs). Ilan sa mga general at opisyal ay nasasangkot, ngunit wala pang nakasuhan sa lokal na korte. Kaya naman, nang may international filing sa ICC, nagkaroon ng legal basis para siyasatin ang mga kasong hindi natutugunan ng domestic system.

Si Senator Bong Go mismo ay malinaw sa kanyang pahayag: wala siyang direktang kinalaman sa operasyon ng pulisya noong panahon siya ay special assistant to the president mula June 2016 hanggang October 2018. Aniya, ang kanyang trabaho ay administratibo lamang, para suportahan si Pangulong Duterte sa personal na gawain, at hindi sa anumang iligal na aktibidad o law enforcement operation. “I dispute these allegations which are entirely unfounded, one-sided, unfair, and bear no relation to the reality of my roles and responsibilities,” wika niya.

Ngunit, mga sangkay, hindi maikakaila ang tensyon sa likod ng pahayag na ito. Lumabas noon ang mga video at dokumento kung saan si Bong Go ay nagbigay ng statement tungkol sa mga reward system sa war on drugs: 1 milyon para sa patay, kalahating milyon sa buhay, at 2 milyon kung lumaban ang target. Ang detalyeng ito ay nagbigay ng matinding kontrobersiya at nagbukas ng posibilidad na siya ay masangkot sa mas malalalim na kaalaman tungkol sa operasyon. Dahil dito, tila delikado ang kanyang sitwasyon; anumang hakbang mula sa ICC ay maaaring maging matindi sa kanya.

May mga analysts na nagsasabi: maaaring piliin ni Bong Go na magtago, at kung mananalo si Vice President Sara Duterte sa susunod na eleksyon, may posibilidad na maabswelto siya. Ngunit sa kasalukuyan, ang ICC ay nagpapatuloy sa proseso, at walang sinuman ang dapat pumigil o manghimasok sa legal na hakbang. Ang proseso ay para sa hustisya—para sa mga biktima, at para sa sinumang nais ipagtanggol ang kanilang karapatan.

Ang epekto sa publiko ay malinaw: emosyonal ang tensyon, at may panganib ng kaguluhan sa lansangan. Ang mga supporters nina Bong Go at Bato ay maaaring mag-react, ngunit malinaw ang paalala ng Malakanyang: ang pagsisilbi ng warrant of arrest ay hindi dapat magdulot ng karahasan o political unrest. Ang hustisya ay para sa lahat—para sa biktima at para sa akusado.

Ang situwasyon ay mas kumplikado dahil sa interplay ng media, politika, at public perception. Maraming balita at opinyon ang kumakalat sa social media, at may posibilidad ng misinformation. Kaya’t responsibilidad ng publiko na suriin ang facts, at hindi basta maniwala sa sensational posts. Sa ganitong paraan, mapapanatili ang dignidad ng bawat partido at maiwasan ang panic o hysteria.

Ang legal na aspeto ng isyu ay dinagdagan pa ng historical context: noong administrasyong Duterte, lumabas ang Pilipinas sa Rome Statute ng ICC. Maraming nag-aakala na ito ay naglilimita sa kakayahan ng bansa na ipatupad ang hustisya sa mga human rights violations. Ngunit kahit lumabas sa Rome Statute, may internasyonal na obligasyon ang bansa na cooperate sa ongoing cases—lalo na kung ang filing ay ginawa bago pa man lumabas ang bansa sa ICC. Ang proseso ay legal at may pundasyon sa batas.

Samantala, walang pahayag mula kay Senator Ronald “Bato” de la Rosa sa kasalukuyan. Nanatili siyang tahimik, na nagpapakita na hindi basta-basta pinapalabas ang kanyang posisyon sa publiko, lalo na habang nasa poder si Pangulong Marcos Jr. Ang pagtitiis na ito ay maaaring taktika, ngunit nagbibigay rin ng tensyon sa media at publiko, na naghihintay ng kanyang hakbang.

Kasama rin sa listahan ng ICC ang ilang prominenteng opisyal: sina dating Justice Secretary Vitaliano Aguirre, dating PNP Chief General Oscar Albayalde, General Vicente Danao, General Camilo Cascolan, at iba pa. Ang bawat isa ay kailangang sumunod sa legal na proseso, at walang sinuman ang dapat magpanggap na bypass ang hustisya.

Sa kabila ng lahat ng ito, mahalagang tandaan: ang bawat aksyon ni Bong Go at ng iba pang akusado ay nakabase sa legal at moral na pananagutan. Ayon sa senador, ang kanyang tanging hangarin ay tumulong sa bansa, at ang dating Pangulong Duterte ay nagbigay lamang ng direktiba na gumawa ng tama at labanan ang kriminalidad, hindi sa pamamagitan ng iligal na paraan.

Ang mensahe sa publiko ay malinaw: kahit na ang tensyon ay mataas at may panganib sa reputasyon at political career, ang hustisya ay hindi dapat maging instrumento ng pulitika. Ang ICC ay neutral, at ang legal na proseso ay dapat igalang, upang maprotektahan ang karapatan ng akusado at ng biktima. Ang anumang kaguluhan o hysteria ay magdudulot lamang ng kalituhan at maling impresyon.

Sa huli, ang kaso nina Bong Go at Bato ay simbolo ng mas malalim na laban: ang laban sa impunity, political intrigue, at transparency sa pamahalaan. Ang pagsunod sa legal na proseso, sa kabila ng political pressure at sensational media, ay mahalaga upang ipakita ang katatagan at maturity ng demokrasya sa Pilipinas. Ang bawat Pilipino, mula Luzon hanggang Mindanao, ay dapat maging informed, maingat, at responsable sa kanilang pag-intindi sa isyu.

Bunyog, halikan na kasama ka, kapag buklod ay may pag-asa. Luzon, Visayas, Mindanao—isa ang pananaw sa bagong Pilipinas. Ang bunyog ay isisigaw: bunyog, bunyog, bunyog.