“Budol o Reporma? Ang Katotohanan sa Antipolitical Dynasty Bill ng Kongreso”

Sa isang bansa kung saan ang politika ay tila larangan ng iilang pamilyang nangingibabaw, muling umusbong ang mainit na usapin: Ano na nga ba ang katayuan ng House Bill laban sa political dynasties sa Kongreso? Sa kabila ng matagal nang panawagan ng mamamayan, tila nagiging palabas lamang ang proseso—isang teatro ng kapangyarihan, impluwensya, at hindi maikakailang intriga.

Simula noong 2001, ipinaglaban na ng ilang mambabatas ang konsepto ng tunay na antipolitical dynasty law. Ang layunin? Upang wakasan ang monopolyo ng iilang pamilya sa gobyerno at bigyan ng pantay na oportunidad ang karaniwang Pilipino. Subalit sa kasalukuyang debate, ang bersyon na inaprobahan sa committee ay hindi ang matagal nang panukala ng mga reformistang kongresista. Sa halip, ito’y nakabase sa bersyon nina Speaker D at Majority Leader Sandro Marcos—isang “budol” bill sa mata ng marami.

Ang nakalulungkot, habang ang Konstitusyon ng Pilipinas ay malinaw sa Section 26, Article 2 na nagbabawal sa political dynasties, ang bersyon ng House Bill na ito ay tila pumapabor sa mga dynasties. Pinapayagan nito na kahit 20 miyembro ng isang pamilya ay maaaring maging opisyal sa gobyerno basta sa iba’t ibang posisyon o teritoryo. Sa madaling salita, hindi ito tunay na antipolitical dynasty law; ito ay institutionalized political dynasty—isang mekanismo na nagpapatibay sa kapangyarihan ng iilang pamilya sa halip na bawasan ito.

Isipin ito: Sa ilalim ng bersyon na ito, maaaring maging presidente, vice president, at senador ang iisang pamilya, isa-isa, sa kani-kanilang posisyon. Sa lokal na lebel, tatlong magkakapatid mula sa tatlong distrito ay maaari pa ring maghawak ng kapangyarihan, samantalang sa mga lungsod at barangay, halos walang limitasyon ang kapangyarihan ng kanilang pamilya. Ang mga pamangkin at pinsan ay maaari pang pumalit sa mga posisyon na para sa kanila ay “dedikasyon sa serbisyo publiko,” ngunit sa totoo lang, ito’y pagpapatuloy ng monopolyo sa politika.

Maraming Pilipino ang nagtataka: Bakit nga ba umabot sa plenaryo ang bersyon na malinaw na nakapabor sa political dynasties? Ayon sa ilang mambabatas, hindi ito nakapagtaka—ang mga nagsusulong ng bill ay nasa pinakamataas na posisyon sa Kongreso. Ang impluwensiya ng Speaker at Majority Leader ay nagbibigay ng malaking advantage sa kanilang bersyon. Sa proseso ng House, tila mas pinrioritize ang interes ng iilang pamilya kaysa sa interes ng sambayanang Pilipino.

Ang resulta: Ang bersyon ng House ay isang “sabotage bill,” kung saan ang tunay na layunin ng Antipolitical Dynasty Law ay napapabayaan. Ang senado naman, sa kabaligtaran, ay may mas mahigpit na panukala—isang national at local representative bawat pamilya, walang succession, at malinaw na limitasyon sa kapangyarihan. Ang kakulangan ng kompromiso sa pagitan ng House at Senate ay naglalagay sa bansa sa isang sitwasyon kung saan ang tunay na reporma ay malamang hindi maisasabuhay.

Hindi lamang ito usapin ng batas; ito ay laban ng moralidad laban sa kapangyarihan. Ang mamamayan ay patuloy na nasasaktan sa sistema kung saan iilang pamilya lamang ang nangingibabaw. Isang malinaw na halimbawa nito ay ang mga Marcos sa Ilocos Norte at ang mga Duterte sa Davao. Sa ilalim ng bersyon ng House Bill, maaari pa rin silang magpatuloy sa kanilang politikal na imperyo—isang malinaw na signal na ang “reforma” ay para lamang sa palabas.

Sa ganitong konteksto, ang debate sa Kongreso ay nagiging masidhi, puno ng tensyon, at minsan ay personal. Ang pakikipaglaban sa isang bersyon ng bill na malinaw na pabor sa dynasties ay nangangailangan ng tapang at prinsipyo. Ang mga reformistang mambabatas ay nagsasabi na ang pinakamainam na bersyon ay isa lamang national at isa lamang local representative per family, may succession limit hanggang second degree of consanguinity and affinity, at malinaw na ipinagbabawal ang monopolyo ng iilang pamilya sa politika.

Gayunpaman, sa kabila ng lohikal na argumento, ang pulitika sa Pilipinas ay hindi simpleng matematika. May kasamang bargaining, impluwensya, at minsan, tahasang “deal” sa pagitan ng mga political families at ng administrasyon. Ang pag-file ng bersyon ng House Bill nina Sandro Marcos ay tila may political undertone—isang hakbang upang mapanatili ang kapangyarihan ng kanilang pamilya at kasamahan sa gobyerno. Sa mata ng publiko, ito ay isang malinaw na “budol” sa ating demokratikong proseso.

Ang hamon ngayon ay malinaw: Paano mapapasa ang isang tunay at lehitimong Antipolitical Dynasty Law? Ang sagot, ayon sa mga nakakaalam, ay sa pamamagitan ng kompromiso, tapang, at prinsipyong hindi natitinag ng impluwensya ng dynasties. Sa teorya, ang realistic na bersyon ay isa lamang national at isa lamang local representative per family, may malinaw na succession rule, at sumasalamin sa layunin ng Konstitusyon: pantay na oportunidad at pagwawakas sa monopolyo ng iilang pamilya sa politika.

Sa huli, ang laban na ito ay higit pa sa batas. Ito ay laban ng prinsipyo laban sa kapangyarihan, ng integridad laban sa impluwensya, at ng mamamayan laban sa sistema na matagal nang pinamumunuan ng iilang pamilya. Ang resulta ng debate sa Kongreso ay maghuhubog hindi lamang sa politika kundi sa hinaharap ng ating bansa. Ang kabutihan o kasamaan ng batas ay nakasalalay sa ating kamalayan at aksyon bilang mamamayan.

Ang tanong ay nananatiling matindi at malinaw: Magiging tunay bang reporma ang House Bill laban sa political dynasties, o mananatili itong palabas, isang “budol” lamang sa mata ng taumbayan? Hanggang sa mga susunod na hakbang ng Kongreso, nananatili ang tensyon, ang intriga, at ang pag-asa ng bawat Pilipino na balang araw, ang kapangyarihan ay hindi lamang para sa iilang pamilya, kundi para sa lahat.