Ang Anino ng Kapangyarihan at Pandarambong: Isang Pagsisiyasat sa Loob ng Kongreso

Sa likod ng mga maringal na gusali ng Kongreso, kung saan ang mga salinlahi ng politika ay nagtatagisan ng kapangyarihan, isang alingawngaw ng katotohanan ang muling bumabalot sa bulwagan. Ang bawat salita, bawat galaw, bawat rekomendasyon ay tila may kaakibat na lihim na alon ng impluwensya. Sa gitna nito, ang pangalan ni Honorable Egy Erise ay kumikislap – isang boses na hindi natitinag sa harap ng panunupil, panlilinlang, at dinastikong pulitika.

“Ang nagpapalakas kay Duterte ay ang patuloy ng mga palpak na pulisi ng administrasyong Marcos,” wika niya sa kanyang talumpati, isang direktang atake na naglalarawan ng kaguluhan sa pagitan ng pamahalaan at mga kritiko nito. Hindi lamang simpleng puna ang kanyang binitiwan, kundi isang hamon sa sistemang tila binuo upang itaguyod ang kapangyarihan ng iilan.

Noong Disyembre 15, ipinangako ng administrasyon na may ipapasang mga hakbang upang imbestigahan ang katiwalian sa imprastruktura. Ngunit sa kabila ng mga pangako, tila binalewala ang katotohanan. Walang isang nakulong, at ang independiyenteng komisyon para sa imprastruktura ay tila binola lamang, gaya ng sinasabi ni Erise. Ang kanyang pagkadismaya ay malinaw: “Binola lang kami. Ibig sabihin, Mr. Speaker, ang ating kagalang-galang na kasamahan ay hindi pinili ng minorya,” ani niya, isang pahiwatig na ang demokrasya sa loob ng Kongreso ay may mga anino.

Sa bawat pangungusap, lumalabas ang tensyon ng dinastikong politika. Ang majority leader ng Kamara, anak ng Pangulo, ay tila may labis na impluwensya sa mga desisyon ng Kongreso. Ang conflict of interest ay malinaw, at sa tatlong taong pamumuno ng administrasyong Marcos, milyun-milyong piso mula sa pambansang badyet ay naidirekta sa mga “ghost projects” at substandard na imprastruktura. “Paano nangyari ito sa ilalim ng kanilang pagbabantay?” tanong ni Erise. Ang tanong ay hindi lamang pang-administratibo; ito’y moral, panlipunan, at pambansa.

Ang kanyang personal na karanasan sa loob ng bulwagan ay nagpapakita ng kakaibang pwersa ng panunupil sa loob ng Kongreso. Pagkatapos siyang alisin bilang senior deputy minority leader nang walang malinaw na dahilan, dinala siya sa opisina ng majority leader, tinanong, at pinatahimik. Ang eksenang ito ay hindi kathang-isip; ito’y isang repleksyon ng kabuuan ng sistemang pampulitika. Ngunit sa halip na magalit o sumuko, ipinakita niya ang integridad: pinahalagahan niya ang kapalit niyang lider na mas karapat-dapat, at ipinagpatuloy ang kanyang laban sa katiwalian.

Sa kanyang talumpati, muling inilatag ni Erise ang mga halimbawa ng pandarambong: ang pagdefund ng mga foreign-assisted projects, computer-generated allocations sa mga kalsada, at diversion ng pondo ng PH Health at PDIC. Ang bawat detalye ay nagbubukas ng pinto sa isang masalimuot at nakakatakot na mundo ng panlilinlang at katiwalian. Para sa kanya, hindi ito simpleng administratibong pagkukulang; ito ay moral na kabiguan ng mga nasa kapangyarihan.

Hindi lamang kritisismo ang inihatid ni Erise. Inihalintulad niya ang kanyang sariling tawag sa Diyos, na gaya ni Abraham, pinili niyang lumakad sa landas na hindi tiyak ngunit makatarungan. Ang kanyang prinsipyo ay malinaw: ang tungkulin ng isang mambabatas ay hindi lamang sa politika, kundi sa Diyos at sa kapwa. “Ang ginagawa ko ay para sa Diyos at sa kapwa,” aniya, isang pahayag ng matinding paninindigan sa gitna ng panggigipit.

Ang kanyang laban ay hindi lamang laban sa isang pamilya o administrasyon. Ito ay laban sa sistemang nagpapahintulot sa mga political dynasties, sa pandarambong ng pondo, at sa pang-aabuso sa kapangyarihan. Sa halip na manahimik at sumunod sa agos para sa personal na kapakinabangan o eleksyon, pinili niyang ipaglaban ang prinsipyo. “Madali sana para sa akin manahimik… ngunit may mas mataas na tawag,” wika niya, isang paalala na ang moralidad ay higit sa personal na kaginhawaan.

Ngunit ang Kongreso ay hindi isang simpleng entablado. Ang bawat hakbang ay may kaakibat na politika. Ang kanyang mga opisyales na kahalili at ang mga miyembro ng komite ay nag-aalangan, at ang bawat pag-angat ng tinig ay maaaring magdulot ng backlash. Ngunit kahit na siya’y nawalan ng posisyon, nanatili siyang boses na pantay-pantay, isang “equalizer” sa bulwagan, handang ituwid ang mali, at ipaglaban ang tama.

Ang kanyang talumpati ay nagbukas ng debate hindi lamang sa pulitika kundi sa diwa ng demokrasya: paano pumipili ang minority? Paano naaapektuhan ng majority ang kalayaan ng iba? Sa kanyang paninindigan, malinaw ang mensahe: ang tunay na lider ay hindi sumusunod sa agos ng kapangyarihan, kundi sa prinsipyo at sa katarungan.

Kasabay ng kanyang paglalahad, nagkaroon ng interpelasyon mula sa iba pang mga mambabatas. Ang ilan ay nagpakita ng simpatya, ang iba ay nagpaliwanag ng proseso ng eleksyon sa loob ng minority, at may mga nagtangkang paliitin ang kanyang reklamo. Ngunit sa kabila ng lahat, nanatiling matibay ang kanyang paninindigan: ang pagbabago ay hindi maaaring ipagpaliban. Ang anti-political dynasty bill ay patuloy na pinag-uusapan, ngunit para kay Erise, hindi sapat na pinag-uusapan lamang ito. Ito ay dapat ipaglaban at ipatupad, upang hindi na maulit ang pandarambong at abuso ng kapangyarihan.

Ang mga salitang kanyang binitiwan ay nag-ukit ng marka sa kasaysayan: isang mambabatas na hindi natakot harapin ang kapangyarihan, isang lider na hindi tumigil sa prinsipyo, at isang mamamayan na naglilingkod para sa bayan bago ang sarili. Ang kanyang boses ay isang paalala na sa bawat anino ng korapsyon at dinastikong politika, may liwanag pa rin ng katotohanan na dapat sundan.

Sa huli, ang kwento ni Hon. Egy Erise ay hindi lamang tungkol sa isang tao. Ito ay kwento ng isang bansa na patuloy na naghahanap ng hustisya. Kwento ng isang lipunan na nais lumakad sa landas ng katotohanan, sa kabila ng panlilinlang at kapangyarihan. Ang kanyang karanasan sa loob ng Kongreso ay isang babala at inspirasyon: sa mundo ng politika, ang katapangan, prinsipyo, at dedikasyon sa bayan ay hindi dapat ipagpaliban.

Ang kanyang talumpati, puno ng damdamin, impormasyon, at hamon, ay nagsisilbing salamin ng kalagayan ng demokrasya sa bansa. Sa bawat salita, bawat tanong, bawat puna, naipapakita ang kahalagahan ng kritikal na pag-iisip at moral na katapangan sa harap ng kapangyarihan. Sa pagtatapos, nanatili siyang simbolo ng boses na hindi mapapawi, isang “equalizer” na handang ipaglaban ang tama sa kabila ng anino ng pandarambong, nepotismo, at dinastikong kapangyarihan.

Ang kanyang kuwento ay paalala sa bawat Pilipino: sa harap ng katiwalian, panlilinlang, at pang-aabuso, may karapatang tumindig, magsalita, at ipaglaban ang tama. At sa bawat galaw ng boses na ito, unti-unting nagbubukas ang daan para sa mas makatarungan at tapat na lipunan.