Enzorecto: Kalaban ng Katiwalian, Kakampe sa Katotohanan

Sa gitna ng kumukulong kontrobersya sa bansa, isang pangalan ang muling bumangon sa paningin ng publiko: si Amina Pangandaman, dating Secretary ng Department of Budget and Management (DBM). Hindi ito ordinaryong pangalan sa balita. Ang kanyang pangalan ay nakasabit sa mga alegasyon ng direktang pagtanggap ng pera mula sa anomalya sa flood control projects—isang isyu na matagal nang bumabalot sa dilim ng politika at katiwalian.

Ayon kay Attorney Levito Baligod, may mga ebidensyang humahadlang sa simpleng paliwanag. Ang kanyang sinasabi? Direkta umano itong tumanggap ng milyong-milyong pisong nalikom mula sa mga maling pondo—iba sa ibang opisyal na hindi direktang tumanggap, kundi sa pamamagitan ng mga tauhan. Ang detalyeng ito, nakapagpapaalab sa kuryosidad ng publiko: paano nga ba naganap ang pagtanggap na ito? Saang basement? Ano ang tunay na papel ni Pangandaman sa nasabing transaksyon?

“Si Pangandaman mismo ang pumunta sa Basement 3 ng Horizon Holmes at tumanggap ng pera,” sabi ni Baligod, malinaw na naglalatag ng matinding akusasyon. Nakakapanlumo, nakakadismaya—pero ito rin ang realidad na dapat tingnan ng bawat mamamayan. Sa isang sistema kung saan ang pangunahing tagapamahagi ng pondo ay hindi man lang imbestigado ng Senado o ng Blue Ribbon Committee, lumilitaw ang tanong: sino ba talaga ang may pananagutan sa likod ng mga anomalya?

Sa kabila ng pag-resign ni Pangandaman, hindi ito sapat. Ang pag-alis sa pwesto ay hindi nangangahulugan na tapos na ang lahat. Dapat ding tawagin at harapin ang imbestigasyon: Adrian Bersamin, undersecretary, pati si dating executive secretary Lucas Bersamin, at si Chisiscodero ay may kani-kaniyang papel sa nakalulungkot na kuwento ng katiwalian. Kung hindi sila tatawagin, paano maipapakita sa publiko ang kabuuang larawan ng katotohanan?

Ang Blue Ribbon Committee ay tila nakatuon lamang sa ilang pangalan—Jingoy Estrada at Joel Villanueva—habang ang iba, na posibleng may malalaking kasangkot sa paglabas ng pondo, ay hindi pa rin natutunton. Ang resulta? Isang sistemang tila pumapalag sa mga malalakas, habang ang katotohanan ay naiwan sa anino ng palaisipan.

Sa bawat linya ng alegasyon, lumalabas ang matinding emosyon: galit, kawalang-katarungan, at pagkadismaya. Bakit hindi pa naimbestigahan si Pangandaman kung siya mismo ang nagdistribyut ng pondo? Bakit tila nakatakas sa mata ng hustisya ang mga pangunahing tauhan ng DBM? Ito ay hindi simpleng isyu ng opisyal na nag-resign. Ito ay laban para sa transparency, laban para sa prinsipyo ng pananagutan sa pamahalaan.

Hindi rin mawawala sa kuwento ang papel ng ICI at DOJ. Kung ang Blue Ribbon ay nakasara na, dapat ba itong ipagkatiwala sa Ombudsman? Maaari ring i-deputize ng DOJ para siguruhing lahat ng may kinalaman ay mapapanagot. Hindi pwedeng hayaang lumipas ang panahon na walang hustisya, walang malinaw na paliwanag, at walang accountability. Ang bawat Pilipino ay may karapatang malaman ang buong katotohanan.

Ang mga eksena sa basement ng Horizon Holmes ay tila naglalarawan ng misteryo at intriga: pera na dumadaloy sa hindi maipaliwanag na daan, mga opisyal na kumikilos sa anino, at ang mamamayan na nanonood sa labas, naghihintay ng liwanag ng katotohanan. Dito nag-uugat ang tunay na drama—hindi sa telebisyon, hindi sa pelikula, kundi sa buhay ng bawat Pilipino na umaasa sa malinis at tapat na pamahalaan.

Huwag nating palampasin ang kabuoang kuwentong ito. Si Senador Ping Lacson, bilang tagapanguna ng Blue Ribbon Committee, ay may tungkuling ipatawag ang lahat: si Pangandaman, Adrian Bersamin, Lucas Bersamin, at Chisiscodero. Lahat ng ebidensya ay dapat mailahad, lahat ng alegasyon ay dapat harapin. Kung hindi, paano maipapakita na may hustisya sa likod ng sistemang ito?

Hindi lamang ito laban sa isang tao. Ito ay laban sa katiwalian mismo. Ang bawat opisyal na nakasangkot ay simbolo ng isang sistema na minsang napabayaan. At sa bawat hakbang ng imbestigasyon, lumalabas ang katotohanan na ang pagbabalik ng tiwala sa pamahalaan ay nakasalalay sa tapat na pagharap sa lahat ng nasasangkot.

Ang kwento ni Pangandaman at ng DBM ay paalala: sa bawat milyong pisong lumalabas sa kaban ng bayan, may mga mata na dapat nakabantay, may mga kamay na dapat mag-ingat, at may mga opisyal na dapat managot. Ang kabunyi ng hustisya ay hindi lamang sa salita, kundi sa aksyon.

At sa huli, ang sensational na katotohanan ay umiikot hindi sa kung sino ang nakatakas, kundi sa kung sino ang haharap sa imbestigasyon nang buong tapang. Ang bawat pangalan—Pangandaman, Bersamin, Chisiscodero—ay dapat humarap sa liwanag. Ang bawat alegasyon ay dapat masagot. Ang bawat mamamayan ay may karapatang malaman.

Sa bagong Pilipinas, ang katotohanan ay dapat masigaw, ang katiwalian ay dapat supilin, at ang hustisya ay dapat makamit. Ang bunyog ng pagtutulungan, pagsisiyasat, at paninindigan ay magbibigay ng pag-asa sa Luzon, Visayas, at Mindanao. Isa lamang ang sigaw ng mamamayan: Bunyog! Bunyog sa katiwalian, bunyog sa kasinungalingan, bunyog sa pagtatakip ng katotohanan!

Ang laban na ito ay hindi tapos sa simpleng resignation o sa pagsasara ng komite. Ito ay laban na patuloy, laban na makakamtan lamang sa pamamagitan ng katapangan, imbestigasyon, at pananagutan. At sa bawat hakbang, ang pangalan ni Amina Pangandaman at ng iba pang sangkot ay patuloy na babanggitin—hindi bilang anino ng kahihiyan, kundi bilang simbolo ng isang sistemang dapat maging malinis at tapat.

Hindi natatapos ang kwento sa isang headline lamang. Ang bawat linya ng investigasyon, bawat detalye ng alegasyon, ay bahagi ng mas malawak na pakikibaka. Ang mga kabunyog ng katotohanan ay patuloy na magbabantay. Sa huli, ang bansa ay magigising sa isang liwanag kung saan ang bawat Pilipino ay may karapatang makita ang hustisya, mabatid ang katotohanan, at ipaglaban ang kabutihan.

Sa gitna ng dilim ng anomalya at katiwalian, isang sigaw ang muling bumabalik: Enzorecto, kalaban ng katiwalian, kakampe ng katotohanan at kabutihan. Ang laban ay patuloy, at ang bunyog ay hindi titigil—hanggang sa bawat kasangkot ay mapanagot at ang hustisya ay makamtan.