“Nakakatakot na Buwan ng Marso: Bato, Bongo, at ang Pagbabantay ng Taong Bayan”

Magandang hapon po sa inyong lahat, mga kababayan! Sa bawat sulok ng Batang Maynila, mula sa mga kalye hanggang sa mga tahanan, umiikot ang balita na tila baga’y thriller sa pelikula. Kamakailan lamang, naglabas ng update ang Department of the Interior and Local Government o DILG: sinimulan na nila ang pagbabantay sa mga co-perpetrators ni dating Pangulong Rodrigo Duterte, kaugnay ng umano’y ginawang “drug war” sa kanilang administrasyon. Oo, tama ang narinig ninyo—under surveillance na ang mga nasa listahan dahil nahaharap sila sa kasong crime against humanity sa International Criminal Court (ICC).

Mga kababayan, sino-sino ang mga co-perpetrators na ito? Una sa listahan: si Bato de la Rosa. Alam na alam na niya ang panganib na baka matulad siya kay Duterte—na bigla na lang nadampot at isinakay sa eroplano patungong Hague. At isa pa: si Bonggo, na hanggang ngayon ay pumapasok pa sa Senado. Bakit nga ba pumapasok pa si Bonggo? Ayon sa pamunuan ng Senado, kapag may sesyon, hindi puwede arestuhin ang sinumang senador. Ngunit mga kababayan, kapag naalis na ang proteksyon ng sesyon, baka matulad rin siya kay Bato.

Nakakatakot isipin—ang buwan ng Marso, sabi ng mga balita, ay magiging kritikal. Binanggit sa mga comment sa social media na marahil sa pagpasok ng 2028 ay ang mga nakapwesto ngayon ay magtatago-tago. Parang isang eksena sa pelikula, mga kababayan: may suspense, may drama, at ang bawat galaw ay binabantayan.

At ito pa, hindi lang sila dalawa ang tinututukan. Kasama rin sa listahan sina Albayalde, Danao, at iba pang mga pangalan na lumalabas sa ICC. Araw-araw, bawat kilos nila ay sinusubaybayan—kumbaga, may mga camera sa paligid, bawat hakbang ay nire-record. Ang ordinaryong Pilipino, kung nalalabag sa batas, ay may police warrant agad. Ngunit sa mundo ng politika, tila may ibang laro, may ibang alituntunin.

Ngunit mga kababayan, hindi lang isyu ng surveillance ang ating sinusubaybayan. May nag-post din sa social media na kumakalat ng fake news: si Katy Binag. Pagkatapos niyang mag-post ng pekeng litrato at paninira sa mga kaanak ng biktima ng EJK noong administrasyon ni Duterte, biglang nag-heavenly father posting—nagpo-post ng panalangin sa social media! Napakahipokrito, mga kababayan! Nakakalungkot, nakakainis, at nakakatakot sa parehong oras.

Tingnan natin ang detalye: ilang oras matapos siraan ang mga biktima at magkalat ng maling impormasyon, biglang magpapakita si Binag bilang relihiyoso. “Heavenly Father, I come before you today with an open heart,” post niya sa Facebook. Ngunit sa totoo lang, mga kababayan, napakaplastic ng dating nito. Nakakalito ang mga ganitong eksena: paninira, pekeng balita, at biglang pagpapakita ng kabanalan sa harap ng publiko.

At habang nagaganap ang lahat ng ito, ang ordinaryong Pilipino ay nakamasid lamang. Walang kasiguruhan sa hustisya sa kanilang bansa, habang ang mga nasa mataas na posisyon ay may proteksyon, at ang mga galaw nila ay kontrolado lamang ng kung paano ang batas ay inilalapat sa kanila. Ang bawat galaw ng gobyerno, bawat warrant of arrest, bawat paglabas ng pangalan sa ICC—lahat ay parang nobelang puno ng suspense.

Mga kababayan, isipin natin: ang bawat co-perpetrator, kapag nadampot, ay dadalhin sa Hague para sa pagdinig. Ang dating Pangulo, si Duterte, ay naroroon na. Bato at Bonggo, sa ilalim ng surveillance, ay maaaring maging susunod. At sa gitna ng lahat ng ito, ang mamamayan ay nanonood—ang bawat galaw, bawat pahayag, bawat post sa social media ay may epekto sa kanilang pananaw.

Hindi ba nakakatakot ang Marso? Oo, dahil ito ang buwan kung saan maaaring magbago ang lahat. Marso, na may dala-dalang suspense, takot, at drama. Ang buwan na ito ay maaaring maging simula ng pagbabago, simula ng accountability, o simula ng mas malalim na intriga sa mundo ng politika.

At mga kababayan, huwag natin kalimutan ang leksyon mula sa social media. Ang mga fake news, paninira, at pagpapanggap na kabanalan ay nagpapakita ng dualidad ng tao. Katulad ng mga co-perpetrators sa ICC, mayroon tayong mga halimbawa ng kakapal ng mukha at kawalang konsensya—ang ilan ay nagtatrabaho, ang ilan ay nagtatago, at ang ilan ay nagtatangkang linisin ang pangalan sa publiko sa pamamagitan ng pagpapakita ng kabanalan.

Hindi ito simpleng balita; ito ay panawagan para sa mamamayan. Ang bawat galaw ng gobyerno, ang bawat warrant of arrest, ang bawat fake news, at ang bawat panalangin na ipinapakita sa publiko ay may epekto sa ating lipunan. Ang accountability ay hindi puwedeng palampasin—hindi puwede sa mga ordinaryong mamamayan, at hindi dapat puwede rin sa mga nasa mataas na posisyon.

Mga kababayan, ang sanaysay na ito ay paalala: ang surveillance, accountability, at tamang pag-usisa sa balita ay hindi lamang obligasyon ng gobyerno, kundi obligasyon ng bawat isa sa atin. Ang bawat post, bawat comment, bawat reaksyon ay may epekto sa paraan ng ating pagtingin sa hustisya.

Sa pagtatapos, ang buwan ng Marso ay may dalang suspense at takot, ngunit may pag-asa rin. Ang mga co-perpetrators, sina Bato, Bonggo, at iba pa, ay nasa ilalim ng paningin ng taumbayan at batas. Ang mamamayan ay may karapatan na maging mapanuri, maging boses ng katarungan, at huwag hayaang ang kakapal ng mukha ay manalo laban sa prinsipyo ng hustisya.

At si Katy Binag, na nag-post ng pekeng balita at paninira, ay paalala sa atin na ang pagpapakita ng kabanalan sa publiko ay walang halaga kung ito ay kabaligtaran ng ginawa sa iba. Ang bawat aksyon ay may kaakibat na epekto, at sa mundo ng social media, ang katotohanan at pekeng impormasyon ay magtatagpo sa mata ng publiko.

Mga kababayan, tutok-tutok lang tayo sa mga susunod na balita. Marso ay darating na, at ang suspense ay lalong tatindi. Ang pagbabantay sa bawat galaw, sa bawat aksyon, ay mahalaga. Ang katarungan, accountability, at integridad ay hindi dapat mawala sa ating lipunan. God bless po sa ating lahat, at sana’y maging gabay ang katotohanan sa lahat ng ating aksyon.