BUNYOG! ANG PAGHADLANG NG KATIWALIAN, KASINUNGALINGAN, AT ANG MGA BIKTIMA NG DRUG WAR

Wala nang paligoy-ligoy pa, mga kabunyog! Diretso tayo sa punto. Sa gitna ng dilim ng katiwalian at kasinungalingan, may mga taong tumitindig—mga pamilya ng biktima ng war on drugs sa Pilipinas. Sila ang kakampe ng katotohanan, nakikipaglaban sa kabutihan. Ngunit sa kabila nito, nakakatanggap sila ng banta, online man o personal, bago pa man nagsimula ang confirmation of charges hearing laban kay dating Pangulong Rodrigo Duterte sa International Criminal Court (ICC).

Broken po ang justice system natin sa Pilipinas. Maraming biktima, tulad ni Efim, ang hindi pinapansin. Kahit malinaw ang ebidensya, deadma ang lokal na sistema. Ngunit sa ICC, naririnig sila. Nakikita sila. Ang tribunal na ito ang kanilang answered prayer, isang pag-asa sa gitna ng kawalang-katarungan.

Dito sa Pilipinas, ang mga biktima ay binabaligtad, sinisipa, at pinagtatawanan. Ginagawang meme ang kanilang mga larawan at videos. Manipulado ang kanilang kwento, at ang mga nasa kapangyarihan ay nagdi-distort ng katotohanan sa social media. Dahil dito, nagiging desperado ang mga pamilya, dahil malawak ang culture ng impunity sa bansa.

Para sa kanila, ang ICC ay isang liwanag. Isang lugar kung saan ang kanilang tinig ay may timbang, at ang kanilang karanasan ay may halaga. Ang confirmation of charges laban kay Duterte ay hindi lamang legal na hakbang, ito rin ay moral at emosyonal na suporta para sa mga naulila at naaapi.

Ngunit, may mga isyu ring kinakaharap: paano haharapin ang edad at kondisyon ng akusado? Ayon sa korte at tatlong independent experts, si Duterte ay may sapat na mental capacity para maunawaan ang proceedings. Posibleng may mga pagkukulang sa memorya o kaunting error sa pag-alala, ngunit handa ang mga biktima at advocates sa kanyang presensya, kahit siya’y mukhang payat at parang ermitanyo, ayon sa salaysay ng kanyang pamilya.

Ang visualization ng kanyang hitsura ay isang preparatory exercise—upang mapokus ang lahat sa legal na usapin, hindi sa physical na anyo niya. Ang atake sa mga biktima ay may panganib—online at offline. Sa social media, may troll armies na nagpapalaganap ng maling impormasyon. Ang mga pamilya at advocates ay hinihikayat ang netizens na mag-echo ng tamang impormasyon at huwag makipag-engage sa trolls.

Offline naman, pinakamahirap harapin ang tutsyadahan sa community. Takot sa seguridad ng bahay at pamilya. Dahil dito, nananatiling anonymous ang mga biktima sa Pilipinas. Hindi sila pinangalanan sa media o social platforms upang maprotektahan ang kanilang seguridad. Ang anonymity ay choice nila, isang paraan para mapanatiling ligtas ang kanilang pamilya habang lumalaban para sa hustisya.

Sa panahon ng administrasyon ni Duterte, ang tinutukoy na mode of liability ay aiding and abetting. Una, inutos; pangalawa, pinukaw; pangatlo, tumulong siya sa killings. Paano? Sa pamamagitan ng kanyang mga salita, “kill kill kill”, na nag-encourage sa mga tauhan at supporters na magpatay. Sa ngayon, ang mga biktima ay hinihikayat na magsalita, dahil kailangan nila na ma-dokumento at maipahayag ang katotohanan.

Ang mga kwento ng biktima ay masakit. Marami sa kanila ay matanda na, tulad ng magulang ng isa sa mga pinatay. Isang nanay na stroke victim, halos sampung bala ang tumama sa katawan—isang larawan ng brutalidad na hindi madaling kalimutan. Sa kabila nito, may double standards na gustong ipakita ang defense panel. Ngunit para sa mga pamilya, ang edad ng biktima ay hindi dahilan para huwag managot ang salarin.

Ang mga mamamayan ay inaanyayahan na tumulong sa mga pamilya ng biktima. Gamitin ang mga hashtags na #StandForJustice #DutertePanagutin. Sumama sa kampanya ng White Ribbon Week, at huwag matakot sa mga banta o paninira. Ang pagkakaisa at suporta ng publiko ay mahalaga sa pagprotekta sa biktima at sa pagtiyak na naririnig ang kanilang tinig.

Ang ICC proceedings ay nagbibigay daan para sa global accountability. Hindi lamang lokal ang epekto—ang buong mundo ay nakakakita at nakikinig. Ang bawat testimony, bawat dokumento, bawat photo at video ay bahagi ng malawak na kwento ng war on drugs sa Pilipinas. Sa tribunal na ito, ang mga biktima ay may pagkakataon na maipakita ang katotohanan laban sa maling impormasyon at propaganda.

Ang pagharap sa tribunal ay hindi madali. Kailangan ng mga biktima at advocates na maging handa sa lahat ng oras—sa personal, social media, at legal na aspeto. Ngunit ang determinasyon at katatagan ng mga pamilya ay nagbibigay inspirasyon sa bawat Pilipino na naniniwala sa hustisya.

Ang ICC ay hindi lamang legal na institusyon; ito rin ay simbolo ng pag-asa, proteksyon, at dignidad. Sa bawat biktima, sa bawat pamilya, sa bawat advocate, ang tribunal na ito ay nagbibigay ng pagkakataon na maipahayag ang kanilang kwento, at mabigyan ng hustisya ang mga inosenteng napatay sa war on drugs.

Ang media, online communities, at netizens ay may responsibilidad din. Huwag pahintulutan ang trolls na manipulahin ang kwento ng mga biktima. Kilalanin ang tunay na impormasyon at huwag makisali sa pagpapakalat ng panlilinlang. Sa ganitong paraan, mas mapoprotektahan ang mga biktima at maipapakita ang katotohanan sa buong mundo.

Sa huli, ang ICC confirmation of charges laban kay Duterte ay hindi lamang laban sa isang tao; ito ay laban sa kultura ng impunity, laban sa katiwalian, at laban sa kasinungalingan. Ito ay laban para sa katotohanan at kabutihan.

Bunyog! Halikan na kasama ka! Kapag buklod ay may pag-asa. Luzon, Visayas, Mindanao—isa ang pananaw, isa ang layunin. Sa bagong Pilipinas, ang bunyog ay sumisigaw: bunyog, bunyog, bunyog!