“Pantawid Pasada at ang Mga Nawalang Boses ng Manibela: Isang Krusada ng Katarungan at Katarantaduhan”

Kahapon pa lamang, sa simpleng ayuda, naramdaman na natin ang bigat ng pagkakait, ang sama ng loob na dala ng sistema, at ang init ng araw na hindi lang sumasagi sa balat kundi sa puso ng bawat driver. Pinapila nang maghapon, gutom, walang maupuan, walang tubig—mga simpleng pangangailangan na dapat ay kasama sa isang basic na dignidad.

Sabi nila, 21% lang ang nakatanggap. Ngunit base sa mga direktang report mula sa mga transport workers, hindi ito totoo. Sa kabuuang membership ng mga grupo, 8% lamang ang nakakuha ng ayuda. Oo, tama ang narinig ninyo—walang kahit isa sa 60 na drivers sa ilang ruta ang nakatanggap, sa kabila ng kanilang mahabang sakripisyo sa araw-araw na pamamasada.

Ang mga ito ay hindi haka-haka, kaibigan. Ito ay dokumentado, may ebidensya, may mga larawan, may listahan, at may testimonya. Sila mismo ang nagsabi sa hearing: ang sistema ay doble, kumplikado, at nagiging hadlang sa mga karapat-dapat na tumanggap. Ang listahan ay nagmumula sa LTFRB, sa DOTR, sa DSWD, at sa LGU—lahat nagkakaiba, walang koordinasyon, kaya ang mamamayan ay napapahamak.

Isang driver ang nagsabi sa session hall: “Mayroon na po ba rito na kayang pasanin ang losses na Php1,500 kada araw?” Wala. Ang tanging nakakapagsakripisyo, ayon sa kanya, ay “mamang tuper” lamang. Ang bawat araw na hindi nakakatanggap, bawat litro ng fuel na hindi matugunan, ay direktang nawawalan sila ng kita. Ang Php1,500 bawat araw, sa kabuuan ng buwan, ay umaabot sa 45 hanggang 50 libong piso na nawawala sa kanila—pera na puwede sanang pantustos sa pamilya, pagkain, at simpleng pamumuhay.

Marami ang nagtatanong: bakit ganito ang sistema? Bakit kailangan pang pumila ng maghapon, sa ilalim ng araw, gutom, at uhaw? Bakit hindi i-automate, bakit hindi bigyan ng fuel card o fleet card na diretso sa driver o operator? Kung may card, hindi na nila kailangan pang magtangka sa init, hindi na mawawala ang kita dahil sa oras na naubos sa pila, at ang tulong ay tunay na mapapakinabangan sa kargahan ng gasolina, hindi mawawala sa ibang gastusin.

Ang sistema noon, sa panahon ng COVID, ay may pantawid pasada card—diretsong cash o GCash. Ngunit nang mawala ito, bumalik sa kaharian ng pila at pasanin ang mga manibela. Maraming drivers ang nagpatotoo: “Pinapila po kami buong araw, sayang ang oras naming magnegosyo at magtrabaho. Bakit hindi na lang natin i-automate?”

Hindi lamang ito usapin ng ayuda. Ito ay usapin ng dignidad at karapatan ng bawat manggagawa sa transport sector. Sa average, 30 liters ng gasolina bawat araw, sa presyo na tumaas mula Php55 hanggang mahigit Php100 kada litro, nawawalan ang operator ng 1,500 hanggang 1,600 piso kada araw. Ang tanong: saan at kanino nila babawiin ang nawawalang kita?

Sa Senado, itinanghal ang kawalang-koordination ng mga ahensya. Ang DSWD, DOTR, LTFRB, at LGU ay lahat nagbibigay ng tulong ngunit magkakaiba ang proseso, magkakaiba ang pondo, at walang malinaw na sistema. Kaya ang resulta: ang pantawid pasada ay nagiging palaisipan, at ang mamamayan—lalo na ang transport workers—ay nagiging biktima ng kaguluhan.

Isa pang problema: hindi malinaw kung saan nanggaling ang pondo. Ang tanong: Php2.5 bilyon ba mula sa DOTR o mula sa DSWD? Bakit ang iba ay nakatanggap at ang iba ay hindi? Sa hearing, maraming testimonya ang lumabas na nagpapakita ng kalituhan: doble ang proseso, kailangan ng ORCR, kailangan ng picture kasama ang driver’s license, at minsan, kailangan pang bumoto sa presinto. Ang tanong: ito ba ay tunay na ayuda, o isang bureaucratic circus na nagpapahirap sa tao?

Ang kasaysayan ng pantawid pasada ay malinaw: ilang dekada na ang fuel subsidy at card system ay epektibo. Direktang nagagamit sa pangkarga ng fuel, hindi nawawala, at hindi nagdudulot ng away sa pila. Ngunit sa kasalukuyan, ang sistema ay bumalik sa panahong kahalintulad ng pamimili sa limos, kung saan kailangan mo pang ibaba ang bintana, ipakita ang dokumento, at humingi ng pabor.

Hindi lang ito simpleng kwento ng ayuda. Ito ay krusada ng transport workers laban sa kawalang-katarungan. Ito ay kwento ng init ng araw, gutom, uhaw, at pagkawala ng kita. Ito ay kwento ng sistemang hindi makatao at hindi organisado, na sa kabila ng pandemya at krisis sa ekonomiya, ay pinapahirapan ang pinakaunang naapektuhan: ang transport workers na nagbubuhat ng ekonomiya sa kanilang mga balikat araw-araw.

Ang hearing ay naging saksi sa emosyon, sa frustration, at sa determinasyon ng mga manibela. Ang tanong ng bawat isa: paano namin makukuha ang nararapat sa amin? Paano namin babawiin ang nawalan kami sa bawat araw na pumila, sa bawat araw na nawalan kami ng kita? Ang sagot ay simple: isang malinaw, automated, at centralized na sistema na may fuel card, diretsong tulong sa tamang tao, at malinaw na listahan.

Sa huli, ang pantawid pasada ay hindi lamang programa. Ito ay testamento ng sistema, ng gobyerno, at ng ating lipunan. Kapag ang ayuda ay nagiging komplikado at nagdudulot ng kawalang-katarungan, ang epekto ay ramdam sa bawat Pilipino, sa bawat manibela, sa bawat pamilya na umaasa sa araw-araw na kita.

Ang tanong sa lahat ng nakikinig, sa lahat ng may kapangyarihan: hanggang kailan patutuloy ang ganitong sistema? Hanggang kailan maipapasa ang bigat sa balikat ng mga ordinaryong tao? Hanggang kailan maghihirap ang manibela sa init ng araw, gutom, at uhaw, habang ang pondo at tulong ay naliligaw sa kaguluhan ng ahensya?

Ang kasaysayan ng pantawid pasada, ang testimonya ng transport workers, at ang data na lumabas sa Senado ay malinaw: panahon na para sa pagbabago, panahon na para sa automation, panahon na para sa fuel card system, panahon na para ang tulong ay makarating sa dapat na tao. Hindi lamang para sa COVID response, kundi para sa kinabukasan ng bawat Pilipino na umaasa sa bawat pampasada na bumubuhat ng ekonomiya araw-araw.

Kaya sa pagtatapos ng hearing, isang malinaw na mensahe ang naiwan: ang pantawid pasada ay dapat maging modelo ng karapatang pantao, epektibo, at direkta. Ang gobyerno, sa pamamagitan ng DSWD, DOTR, LTFRB, at LGU, ay may tungkulin na ayusin ang sistema, i-automate ang proseso, at ibigay ang tulong sa bawat driver na nawalan ng kita, nawalan ng dignidad, at nagtiis sa init, gutom, at uhaw.

Ito ang kwento ng pantawid pasada—isang kwento ng sakripisyo, kawalang-katarungan, at pag-asa. Sa bawat pile ng tao sa ilalim ng araw, sa bawat driver na nagbabantay sa pila, at sa bawat operator na nawalan ng Php1,500 kada araw, naroon ang pulso ng katotohanan: ang ayuda ay hindi dapat maging hadlang sa buhay, kundi tulong na tunay na makatao.

Sa wakas, ang tanong ay malinaw: handa ba ang gobyerno na pakinggan, ayusin, at baguhin ang sistema? Ang mga manibela ay naghihintay, at ang bansa ay nakamasid—ang pantawid pasada ay higit pa sa tulong, ito ay sukatan ng hustisya at malasakit sa mamamayan.