Krisis, China, at ang Laban para sa Enerhiya: Ang Kwento ng South China Sea

Magandang araw, mga kababayan. Ako po si Christian Esgera, at ngayong linggo, hatid ko sa inyo ang isa sa pinaka-sensasyonal at masalimuot na isyu sa ating bansa—ang posibilidad ng joint exploration ng Pilipinas at China sa langis at gas sa West Philippine Sea, o mas kilala bilang South China Sea.

Sa isang banda, simple lang ang tunog: “Cooperate, magkasundo sa enerhiya.” Ngunit sa likod ng mga salita, naroroon ang komplikadong politika, batas, soberanya, at ang mga lihim na plano ng pinakamakapangyarihang bansa sa Asya. Ang tanong ngayon: Tama ba ang makipag-joint exploration sa China sa oras na ito?

Noong administrasyon ni dating Pangulong Duterte, nagkaroon ng memorandum of understanding (MOU) sa pagitan ng Pilipinas at China. Ang layunin, ayon sa mga negotiator, ay ang China ay mag-participate bilang service contractor lamang. Sa ilalim ng Philippine law, ang langis at gas ay pag-aari ng Pilipinas. Ang China ay makakakuha lamang ng kita bilang contractor, katulad ng ginagawa ng Shell o Chevron.

Sa umpisa, pumayag ang China. May mga kaibigan pa ang Pilipinas sa Vietnam at Malaysia na interesado rin sa ganitong scheme. Ibig sabihin, maaaring magkaroon ng regional settlement: kinikilala ang pagmamay-ari ng bansa, ngunit makakilahok ang China bilang contractor. Maganda, simple, at legal.

Ngunit sa huling minuto, nagbago ang plano ng China. Nais nilang alisin ang dalawang pangunahing probisyon: una, na ang langis at gas ay pag-aari ng Pilipinas, at pangalawa, na ang kontrata ay pamamahalaan ng Philippine law. Kung papayagan ito, hindi na sila contractor lamang; nagiging co-owner na sila ng ating resources. At doon nagsimula ang problema.

Ayon kay Secretary Teddy Boy Loxin, hindi puwedeng pumayag dito dahil magiging unconstitutional ito. Ito rin ang rason kung bakit pinabagsak ng Supreme Court ang Joint Marine Seismic Undertaking (JMSU) sa ilalim ng dating administrasyon, kung saan sinubukan ng China at Vietnam na magkaroon ng joint development. Ang ating konstitusyon ay malinaw: ang Exclusive Economic Zone (EEZ) ng Pilipinas ay para sa Filipino citizens lamang.

Ngunit bakit puwede ang Shell at Chevron, at hindi ang China? Simple lang: sila ay pumapayag na ang langis at gas ay pag-aari ng Pilipinas. China, sa kabilang banda, gustong igiit na ang 40% ng oil at gas ay kanila. Kung papayagan natin iyon, mawawala ang soberanya ng bansa at ang kontrol sa ating likas na yaman.

Sa kasalukuyan, may malaking tensyon sa pagitan ng politika at krisis sa enerhiya. Ang China, ayon sa ulat, ay nakadepende ng 40% ng kanilang langis mula sa Iran. Dahil sa krisis sa Gitnang Silangan, mas mahina ang posisyon nila ngayon. Baka isipin natin na ito ang tamang leverage upang makipag-cooperate sa kanila. Ngunit may problema: ang oil at gas na makukuha sa isang joint exploration ay 3–5 taon pa bago natin maramdaman. Samantala, may krisis sa kasalukuyan, at hindi ito nasusolusyunan ng mga papalapit na kontrata.

Ipinapakita ng nakaraan na puwede nating ipatupad ang cooperation agreement, katulad ng ginawa natin sa Shell at Chevron. Walang problema kung sila ay service contractors, dahil kinikilala nila ang pagmamay-ari ng Pilipinas. Ngunit kung i-insist ng China ang pagtanggal ng mga probisyon, hindi na ito simpleng cooperation. Nagiging joint ownership na, at hindi natin puwedeng payagan iyon.

Dati, noong administrasyon ni Duterte, napakalapit na sa pag-usad ng MOU. Ngunit sa huling minuto, umatras ang China at nagbago ng terms. Ayon kay Secretary Loxin, “We got as far as it is constitutionally possible to go. One step forward from where we stood on the edge of the abyss is a drop into constitutional crisis.” Isang dramatikong paglalarawan na naglalarawan ng delikadong kalagayan ng diplomasiya at batas.

Bakit bigla nagbago ang isip ng China? Maraming hypotheses. Maaaring pinlano nila ito upang magkaroon ng leverage sa huling minuto. Maaaring nagbago lang ang kanilang priorities. O baka naman ang kanilang hangarin ay makuha ang 40% ng oil at gas sa South China Sea—isang napakalaking bahagi na magpapalakas sa kanilang kontrol sa rehiyon, at magpapalayo sa Western oil companies tulad ng Shell at Chevron.

Sa kabila ng tensyon, malinaw ang aral: sa ilalim ng Philippine law at konstitusyon, hindi puwedeng ibigay ang pagmamay-ari ng langis at gas sa ibang bansa. Ang EEZ ay pag-aari ng Pilipinas. Ang pagpayag sa China na maging co-owner ay isang direktang paglabag sa soberanya ng bansa.

Puwede pa bang gawin ito ngayon? Oo, puwede pa rin, ngunit may kondisyon: ang China ay dapat pumayag bilang service contractor, kinikilala ang pagmamay-ari ng Pilipinas, at walang pagbabago sa probisyon ng batas. Dito, puwede nating gamitin ang leverage: mas kailangan nila tayo ngayon dahil sa problema sa Iran. Ngunit hindi natin puwedeng sakripisyo ang soberanya sa kapalit ng mga future benefits.

Kung titingnan ang ibang bansa, puwede ring gawin ito sa iba. Malaysia at Indonesia ay nakapag-survey at nakapag-drill ng kanilang gas, kahit na banta ang China. Ginamit nila ang political will, suporta ng kanilang hukbo, at presensya ng mga kaalyadong barkong pandigma. Sinasabi nila: national survival is more important than threats.

Ang Pilipinas, sa kabilang banda, tila nag-aalangan. Isang warning lang mula sa China, agad na sumusunod. Ngunit ang political will ay mahalaga: kung may lakas ng loob, puwede nating ipatupad ang exploration, kasama ang US Navy bilang proteksyon. Ngunit dapat malinaw: ang China ay hindi dapat maging security guard natin. Dapat malinaw ang terms at boundaries.

Sa huli, ang isyu ay higit pa sa langis at gas. Ito ay laban para sa soberanya, kontrol sa sariling yaman, at kakayahan ng bansa na ipagtanggol ang interes ng mamamayan. Hindi puwedeng makipag-compromise sa prinsipyo para sa kapakinabangan ng ilang taon. Ang tamang landas: cooperation, hindi surrender. Cooperation, hindi joint ownership. Cooperation, hindi kompromiso sa konstitusyon.

Ang tanong ngayon sa publiko: handa na ba tayo bilang bansa na ipagtanggol ang ating likas na yaman? Handang harapin ang China, kasama ang batas at political will? O muling magpapaapekto sa malalaking banyagang interes at pabayaan ang soberanya? Ang sagot ay nasa kamay ng gobyerno, ngunit ang mamamayan ang dapat magbantay at magpaalala: ang langis at gas ay atin, at ang soberanya ay hindi dapat ipagpalit.

Ako po si Christian Esgera, at laging tandaan: FX FIRST—Facts and eXposure muna bago ang lahat. Sa gitna ng diplomatikong intriga, krisis sa enerhiya, at tensyon sa South China Sea, manatili tayong mulat, handa, at matapang para sa ating bansa.