“CONFIDENTIAL FUNDS HEARING: MAINIT NA PALITAN NG TANONG AT SAGOT, UMINIT ANG DISKUSYON SA KONGRESO HABANG BINUKSAN ANG ISYU NG DOKUMENTO AT PAGGAMIT NG PONDO”

Isang matinding sesyon ng pagdinig sa Kongreso ang muling naging sentro ng atensyon ng publiko matapos ang mahaba at masusing interpelasyon sa dating opisyal ng Department of Education na si Attorney Michael Poa, kaugnay ng umano’y paggamit ng confidential funds sa ilalim ng pamumuno ng Office of the Vice President at DepEd. Sa loob ng hearing na ito, hindi lamang simpleng tanungan ang naganap—ito ay naging masalimuot na paghahanap ng linaw, dokumentasyon, at pananagutan sa gitna ng mga alegasyon na patuloy na bumabagabag sa isyu ng pondo ng bayan.

Sa simula pa lamang ng pagdinig, malinaw na ang direksyon ng mga tanong ay nakatuon sa mga dating pahayag ni Attorney Poa, kabilang ang kanyang testimonya sa mga naunang hearing kung saan nabanggit ang umano’y pagtanggap ng mga envelope na may cash amounts mula sa mga opisyal na transaksyon. Ngunit sa kasalukuyang pagdinig, mas naging detalyado ang pagtutok sa timeline, posisyon, at aktuwal na kaalaman ng testigo sa operasyon ng confidential funds—isang pondo na ayon sa mga umiiral na alituntunin ay may mataas na antas ng pagiging sensitibo at limitadong dokumentasyon.

Isa sa mga sentrong punto ng pagdinig ay ang pagkakaiba ng kanyang mga tungkulin sa iba’t ibang panahon: bilang spokesperson, bilang chief of staff, at kalaunan bilang OIC ng finance at head of procuring entity. Sa bawat yugto, sinuri ng komite kung may direktang kaalaman ba siya sa paggamit ng confidential funds o kung siya ay bahagi lamang ng administrative at documentation process. Dito nagsimula ang masalimuot na linya ng pagtatanong—kung ang kanyang mga sinumite bang sagot sa COA audit observation memo ay batay sa personal na kaalaman o sa mga dokumentong ipinasa lamang sa kanya.

Habang umiinit ang diskusyon, binuksan din ng komite ang ilang bahagi ng COA findings, kabilang ang mga umano’y kakulangan sa supporting documents at ang mga isyung inilabas sa audit observation memo. Sa mga dokumentong ito, tinukoy ang ilang gastusin na kinuwestyon kung kabilang ba talaga sa allowable expenses ng confidential funds base sa joint circular. Dito ipinaliwanag ng dating opisyal na ang mga sagot na isinumite ay batay sa mga dokumento at certifications mula sa mga ahensya, na aniya’y ipinasa sa kanya bilang bahagi ng pagsunod sa audit requirements.

Ngunit hindi doon nagtapos ang pagtatanong. Isa sa mga pinaka-pinagtuunan ng pansin ay ang isyu ng reimbursement at ang interpretasyon nito sa loob ng ahensya. Ayon kay Poa, may mga pagkakataong siya ay naglalabas muna ng sariling pera para sa ilang aktibidad, na kalaunan ay ibinabalik sa kanya bilang reimbursement. Bilang halimbawa, binanggit niya ang isang insidente ng outreach activity kung saan personal umano niyang ginamit ang sariling pondo upang tugunan ang pangangailangan sa isang event na may kinalaman sa ahensya. Para sa ilang mambabatas, ito ay kailangang masusing linawin kung ito ba ay hiwalay sa confidential funds o bahagi ng operational expenses.

Sa gitna ng pagdinig, lumitaw din ang mas sensitibong bahagi ng usapan—ang tanong kung may direktang kaalaman ba ang testigo sa aktuwal na paggamit ng confidential funds sa ground operations. Sa isang mahalagang pahayag, inamin ni Poa na wala siyang personal na kaalaman sa operational disbursement ng pondo at na ang kanyang papel ay nakatuon lamang sa documentation bilang tugon sa COA requirements. Ang pahayag na ito ang naging isa sa pinaka-umani ng reaksyon mula sa mga kasapi ng komite, dahil dito umikot ang tanong kung sapat ba ang documentation lamang bilang batayan ng pagsagot sa audit findings.

Habang patuloy ang interpelasyon, isang isyu rin ang lumitaw hinggil sa mga certifications mula sa iba’t ibang military units at partner agencies na ginamit bilang suporta sa mga sinumiteng ulat. Ang mga dokumentong ito ay nagsasaad ng implementasyon ng iba’t ibang programa, ngunit kinuwestyon kung direktang kaugnay nga ba ito ng confidential fund utilization o bahagi lamang ng ibang programa ng ahensya. Sa puntong ito, nagkaroon ng teknikal na paliwanag mula sa panig ng testigo na ang mga naturang dokumento ay nakuha bilang bahagi ng compliance sa hinihinging records ng COA.

Isa sa pinaka-mainit na bahagi ng pagdinig ay nang kuwestyunin ang kredibilidad ng mga sagot na ibinigay sa COA at kung ito ba ay batay sa aktuwal na kaalaman o simpleng pagsunod lamang sa mga dokumentong ipinasa ng iba’t ibang opisina. Dito lumabas ang matinding palitan ng interpretasyon: ang panig ng komite ay nagtanong kung paano maisusulong ang transparency kung ang isang opisyal na pumipirma sa mga dokumento ay umaamin na wala siyang direktang kaalaman sa aktuwal na paggastos ng confidential funds.

Sa kabilang banda, ipinaliwanag ng testigo na ang sistema ng ahensya ay nakaasa sa chain of custody ng dokumento, kung saan ang impormasyon ay dumadaan sa iba’t ibang opisina bago makarating sa kanya bilang final signatory sa ilang bahagi ng proseso. Gayunman, hindi nito tuluyang napawi ang mga tanong ng ilang mambabatas, na patuloy na nagsuri kung may pagkakaiba ba ang “administrative responsibility” sa “operational accountability.”

Sa dulo ng mahaba at mainit na pagdinig, muling ipinaalala ng komite na ang layunin ng imbestigasyon ay hindi lamang para sa pagbusisi sa mga dokumento, kundi para sa paghahanap ng katotohanan kung paano talaga ginamit ang pondo ng bayan. Ang usapin ng confidential funds ay nananatiling sensitibo dahil sa limitadong transparency nito, kaya’t ang bawat pahayag, bawat dokumento, at bawat admission ay nagiging mahalagang bahagi ng mas malaking puzzle na sinusubukang buuin ng Kongreso.

Habang umuusbong ang mas malalim na diskusyon, nananatili ang isang malaking tanong sa isipan ng publiko: sapat ba ang dokumentasyon upang ipaliwanag ang paggamit ng confidential funds, o kinakailangan ba ng mas direktang accountability mula sa mga opisyal na may hawak nito?

Sa huli, ang pagdinig na ito ay hindi lamang tungkol sa isang tao o isang ahensya. Ito ay sumasalamin sa mas malawak na usapin ng tiwala ng publiko sa mga institusyon, at sa patuloy na hamon ng gobyerno na balansehin ang pagiging lihim ng ilang pondo at ang karapatan ng taumbayan sa impormasyon. Habang hinihintay ang susunod na mga hearing, nananatiling bukas ang imbestigasyon—at mas lalo pang umiinit ang interes ng publiko sa mga susunod na rebelasyon.