₱375 MILYON NA BINULGAR: DISALLOWED NG COA—KATOTOHANAN O MAS MALALIM NA LIHIM NA PINAGTATAKPAN?

Isang nakakagulat, nakakabigla, at hindi maikakailang mabigat na usapin ang yumanig sa larangan ng politika at pamamahala sa bansa matapos lumutang ang desisyon ng Commission on Audit (COA) na i-disallow ang kabuuang ₱375 milyong confidential funds na ginastos umano ng Office of the Vice President. Hindi na ito usapin ng simpleng administratibong pagkukulang—ito ay kwento ng mga desisyong kinukwestyon, mga dokumentong kulang, at mga paliwanag na tila mas lalong nagpapalalim sa misteryo kaysa nagbibigay-linaw.

Diretso tayo sa punto: kapag sinabing “disallowed” ang isang pondo, hindi ito basta maliit na isyu. Ang ibig sabihin nito, ayon sa audit standards, ang paggastos ay maaaring may bahid ng iregularidad—maaaring hindi ito sumunod sa tamang proseso, maaaring kulang ang dokumento, o mas malala, maaaring hindi talaga ito dapat ginastos sa ganoong paraan. Hindi ito agad nangangahulugang may krimen, pero malinaw na may mali. At sa kasong ito, hindi lang basta mali—tila sistematikong paglabag sa umiiral na mga patakaran.

Ayon sa Notice of Disallowance na may petsang Marso 31, 2026, malinaw ang naging resulta ng pagsusuri: ang ₱375 milyon ay hindi katanggap-tanggap na paggastos. Ang pondong ito, na hinati sa tatlong tseke na tig-₱125 milyon, ay sinuri batay sa liquidation reports at supporting documents. Ngunit sa halip na magbigay ng katiyakan, ang mga dokumentong ito ay nagbukas ng mas maraming tanong.

Isa sa pinakamabigat na punto ng paglabag ay ang paggamit umano ng pondo para sa reimbursement. Sa ilalim ng umiiral na patakaran, malinaw: ang confidential funds ay hindi maaaring gamitin upang bayaran ang mga nagastos na bago pa man matanggap ang cash advance. Ngunit ito mismo ang lumitaw sa audit—may mga disbursements na may petsang mas maaga kaysa sa mismong pag-release ng pondo. Ibig sabihin, ginamit ang pera para bayaran ang mga nakaraang gastos. Isang direktang paglabag.

Hindi dito natatapos ang kwento. Lumabas din na ang pondo ay ipinasa sa isang indibidwal na hindi itinuturing na “accountable officer.” Sa sistemang pampamahalaan, mahalaga ang konsepto ng accountability—may mga taong itinalaga lamang upang humawak ng pondo, at sila lamang ang may awtoridad na gawin ito. Ngunit sa kasong ito, ang pera ay napunta sa kamay ng isang opisyal na wala sa listahang iyon. Bakit? Ano ang basehan? At bakit pinayagan?

Mas lalo pang umiinit ang usapin nang suriin ang ₱62 milyong inilaan umano bilang “rewards” sa mga informant. Sa papel, tila bahagi ito ng operasyon ng intelligence. Ngunit sa audit, lumabas na kulang o halos walang ebidensyang magpapatunay na naging matagumpay ang mga operasyong ito. Walang malinaw na resulta, walang detalyadong ulat—puro sertipikasyon na hindi sapat upang patunayan ang bisa ng paggastos. Sa madaling salita, may pera na lumabas, pero walang konkretong patunay kung saan ito napunta at kung ano ang naging bunga.

At kung iisipin mong doon na nagtatapos ang problema, nagkakamali ka. Isa pang ₱199 milyon ang ginastos umano para sa supplies, medical aid, at food provisions. Ngunit ang sumusuportang dokumento? Hindi resibo. Hindi invoice. Kundi simpleng acknowledgment receipts lamang. Sa mata ng audit, ito ay napakalaking red flag. Sa ganitong kalaking halaga, inaasahan ang kumpletong dokumentasyon—hindi simpleng pirma na nagsasabing “natanggap na.”

Dito na pumapasok ang mas malalim na tanong: kung walang sapat na ebidensya, saan talaga napunta ang pera? Hindi direktang sinasabi ng audit na may korapsyon, ngunit ang kakulangan ng dokumento ay nagbibigay ng puwang sa hinala. At sa mundo ng pampublikong pondo, ang kawalan ng malinaw na paliwanag ay halos kasingbigat na ng pagkakasala.

Sa gitna ng lahat ng ito, may mga nagsasabing ito ay isang isyung pinapalaki lamang. May mga depensa na nagsasabing walang direktang ebidensya ng maling gawain. Ngunit ang tanong: kailangan pa ba ng direktang pag-amin kung ang mga dokumento mismo ang nagsasalita? Kung ang mismong audit report ay nagsasabing may paglabag sa patakaran, hindi ba sapat iyon upang magduda?

Hindi rin maikakaila ang timing ng lahat. Ang mga impormasyong ito ay lumutang kasabay ng mga pagdinig sa Kongreso, kung saan mas lalong nabusisi ang paggamit ng confidential funds. Ang mga detalyeng ibinahagi roon ay isinama sa pagsusuri ng audit—ibig sabihin, hindi ito basta internal review lamang. Ito ay sinuri sa mas malawak na konteksto ng pampublikong pananagutan.

Sa huli, ang isyung ito ay hindi lamang tungkol sa ₱375 milyon. Ito ay tungkol sa tiwala ng publiko. Ang bawat sentimo ng pondo ng bayan ay may katumbas na responsibilidad. Kapag ito ay ginamit nang walang malinaw na basehan, ang nasasaktan ay hindi lamang ang sistema kundi ang mismong mamamayan.

Maraming kuro-kuro. May nagsasabing ito ay malinaw na ebidensya ng katiwalian. May iba namang naniniwalang ito ay simpleng pagkakamali sa proseso. Ngunit sa puntong ito, isang bagay ang malinaw: may mga tanong na kailangang sagutin. At hangga’t hindi ito nasasagot, mananatiling bukas ang usapin—isang sugat sa tiwala ng publiko na patuloy na magdudulot ng pagdududa.

Diretso sa punto: ang disallowance ay hindi biro. Ito ay babala. Isang senyales na may kailangang itama, may kailangang ipaliwanag, at may kailangang panagutan. At sa gitna ng lahat ng ingay, isang tanong ang nananatili—ito ba ay simpleng iregularidad, o simula pa lamang ng mas malalim na pagbubunyag?