Ang Anino ng Kabastusan at Patriyarkiya: Isang Pagsisiyasat sa Lipunang Pilipino

Sa likod ng mga nakangiting mukha sa mga social media post at pahayag sa radyo, may lumalabas na madilim na katotohanan: ang kabastusan at misogyny, tila ba normal na bahagi ng ating lipunan. Isang pangyayari, kung saan ang mga nakapaligid sa isang prominenteng lider ay tumatawa sa malisyosong biro at kabastusan, ay nagbukas ng debate na mas malalim kaysa sa simpleng pampulitikang intriga.

“Nangyari rin ito noong panahon ni Duterte,” wika ng isang eksperto sa gender studies, “kung saan ang mga ‘rage jokes’ ay pinagtatawanan ng mga babae na nakapaligid sa kanya.” Nakakatawa para sa ilan, nakakasindak para sa iba. Ang tinatawag ng mga eksperto bilang patriarchal bargain ay nagpapaliwanag sa kakaibang kalakaran: nakikinabang ang mga babae sa pamamagitan ng pakikisalamuha sa mga lalaking may kapangyarihan. Maaring ito’y sosyal, ekonomiko, o pampolitika. Ngunit sa ilalim ng matamis na pakinabang ay nakatago ang malalim na internalized misogyny, isang uri ng paniniwala na normal at katanggap-tanggap ang kabastusan laban sa kababaihan.

Sa bawat pagtawa sa malisyosong biro, sa bawat pag-justify sa kabastusan, lumilitaw ang tanong: alam ba ng mga kababaihan na sila’y nasasangkot sa isang sistema ng panlilinlang, o simpleng nakasanayan na lamang nila ang ganitong kalakaran? Ayon sa mga eksperto, kadalasan hindi ito ganap na kamalayan. Ang misogyny ay nakatanim sa kultura, sa nakikita sa paligid—mula sa pamilya, sa kaibigan, sa pamayanang politikal. Normal na lang ito para sa ilan, at mahirap labanan dahil ang bawat pagtutol ay tinatawag na ‘sensitive’ o ‘overreacting.’

Ngunit higit pa rito, ang ganitong sistema ay may malalim na epekto sa lipunan at pulitika. Kapag ang mga kababaihan, kahit nakararanas ng pang-aabuso, ay tumatanggap o nakikinabang sa patriyarkal na sistema, lumilitaw ang perpetuation ng abuso. Ang kabastusan at misogyny ay nagiging normal, at ang tunay na isyu—ang pagkontrol ng kapangyarihan, ang paggamit ng kababaihan bilang pampalubag-loob sa status quo—ay natatabunan.

Isa sa mga malinaw na halimbawa ay ang debate sa publikong pahayag kung paano dapat magdamit ang mga kababaihan. Isang abogado ang nagpatunay ng argumento na ang bikini ay ‘nakaakit’ at dapat limitahan, habang ang shorts ay hindi. Ang ganitong pahayag ay klasikong victim-blaming—ang responsibilidad ay ibinabalik sa biktima, hindi sa perpetrator. Sa totoo lang, ang karamihan ng mga sexual assault at rape incidents ay isinagawa ng kakilala ng biktima; hindi dahil sa kung ano ang suot ng babae. Ang pangunahing problema ay ang pag-uugali ng mga lalaking perpetrator, hindi ang damit ng kababaihan.

Sa Pilipinas, may eksibisyon na nagpakita ng totoong suot ng kababaihan sa mga insidente ng sexual assault: pajamas, hijab, opisina, o pang-araw-araw na damit. Ang mensahe ay malinaw: hindi ito tungkol sa kung paano nagdadamit ang biktima, kundi sa responsibilidad ng lipunan na turuan ang mga lalaki na huwag manakit. Ngunit sa halip na ipakita ang tunay na problema, ang debate ay nauwi sa pamumuna sa kababaihan—isang malinaw na senyales ng internalized misogyny at patriyarkal bargain.

Ang ganitong kaisipan ay hindi lamang nakakaapekto sa lipunang Pilipino; ito ay pumapasok sa pulitika. Kapag ang mga kababaihan sa paligid ng makapangyarihang lider ay tumatawa sa kabastusan, lumalakas ang mensahe ng dominasyon: ang kababaihan ay inaasahan lamang na sumunod, maging entertaining, at maging kaaliwan. Sa ganitong paraan, ang patriarchal system ay nagpapatuloy, at ang boses ng kababaihan ay natatabunan ng tawanan at pakinabang.

Ngunit ang tanong ay: paano ito mapapalitan? Ayon sa mga feminist scholars, ang solusyon ay relentless advocacy—hindi pagtawa, hindi pagtanggap, kundi pagtindig laban sa normalized misogyny. Dapat malinaw na ang sexual harassment at kabastusan ay hindi biro; ito ay paglabag sa karapatang pantao. Ang lipunan ay kailangang maedukasyon at magkaroon ng mas mataas na antas ng kamalayan. Ang kababaihan ay dapat turuan na huwag lamang ‘lunukin’ ang patriyarkal bargain, kundi labanan ito sa bawat pagkakataon.

Ang kahirapan ng pagbabagong ito ay nakaugat sa kultura at kasaysayan. Sa bawat henerasyon, ang misogyny ay naipapasa, at ang kababaihan ay natututo na ito ay normal. Ang mga biro sa pulitika, tulad ng nakaraang panahon ni Duterte, ay nagiging viral at lumalala sa social media, kaya’t ang patriyarkal bargain ay nagiging praktikal na “survival strategy” sa modernong lipunan. Ngunit sa parehong oras, ito rin ay nagpapatibay ng maling pananaw na ang kababaihan ay responsable sa kilos ng mga lalaki.

Ang epekto nito sa pulitika ay halata: sa mga public proceedings, sa mga impeachment trials, sa debate sa media, ang kabastusan ay nagiging distraction. Ang tunay na isyu—tulad ng accountability ng lider o mga anomalya sa gobyerno—ay natatabunan ng kabastusan at jokes. Ang misogynistic remarks ay nagiging catalyst para sa diversion, na nagbibigay ng pansamantalang kaluwagan sa mga powerful figures, habang ang publiko ay naiiwan sa kalituhan.

Ang ganitong mekanismo ay tinatawag na poverty of imagination—kapag ang lider ay wala nang ibang ideya kundi ulitin ang kabastusan at jokes para makakuha ng atensyon. Sa bawat bagong interview, sa bawat bagong radio station, lumalakas at humahaba ang epekto. Ang patriyarkal system ay napapalakas sa pamamagitan ng simpleng pagpapatawa at kabastusan, at sa kakulangan ng kritikal na pagsusuri, nagiging ‘default mode’ ang misogyny.

Ngunit may liwanag sa kabila ng dilim. Ang edukasyon, gender awareness, at relentless advocacy ay maaaring makabawas sa epekto ng patriarchal bargain. Ang lipunan ay kailangang maipaliwanag na ang kabastusan ay hindi biro, at ang responsibilidad ay nasa perpetrator, hindi sa biktima. Dapat ituro sa kabataan, lalake man o babae, ang tamang pananaw sa gender equality, respeto, at karapatang pantao.

Sa huli, ang anino ng kabastusan at patriyarkiya ay patuloy na bumabalot sa lipunan. Ngunit sa matibay na pagtindig, sa edukasyon, at sa relentless na pagtutok sa tama, may pag-asa na mabuwag ang normalized misogyny. Ang patriyarkal bargain ay maaaring maging aral at hamon—hindi dahilan para tumawa sa kabastusan, kundi dahilan para kumilos at baguhin ang lipunan.

Ang sanaysay na ito ay paalala: huwag hayaang malunod sa patriyarkiya ang katarungan at respeto sa kababaihan. Huwag hayaang ang mga biro, kabastusan, at malisyosong remarks ay maging hadlang sa tunay na reporma at pag-unlad ng lipunan. Ang laban ay hindi lamang sa pulitika, kundi sa puso, isip, at kultura ng bawat Pilipino.