PANAWAGAN NA TUMESTIGO: Ang Imbestigasyon sa War-on-Drugs ni Duterte sa ICC

Sa gitna ng kumukulong kontrobersiya at mga naglalabasan na balita, muling nagbigay ng panawagan si Atty. Kristina Conti sa publiko: ang mga indibidwal na may alam o nakasaksi sa mga nangyari sa panahon ng kampanya laban sa droga ni dating Pangulong Rodrigo Duterte ay inaanyayahan na makipagtulungan sa International Criminal Court (ICC). Ang mensaheng ito ay hindi basta-basta; ito ay nagbabadya ng mas malalim na imbestigasyon, mas matinding pagsusuri, at posibleng legal na aksyon na maaaring magbago ng pananaw ng mundo sa Pilipinas.

Sa bawat salitang binigkas ni Atty. Conti, ramdam ang bigat ng panawagan. “Kung may alam ka, panahon mo na upang magsalita. Huwag hayaang malimutan o mapako ang katotohanan sa dilim ng nakaraan,” wika niya. Ito ay tila hampas sa konsensya ng bawat Pilipinong nakakita o nakaranas ng war-on-drugs, na maaaring nagdala ng takot, lungkot, o kahit galit sa puso ng marami.

Ang imbestigasyon ng ICC ay nakatuon sa mga alegasyon ng extrajudicial killings, human rights violations, at sistematikong karahasan na diumano’y nangyari sa ilalim ng administrasyon ni Duterte mula 2016 hanggang 2022. Milyun-milyong Pilipino ang apektado, at libu-libo ang naiulat na biktima. Ngunit sa kabila ng dami ng dokumentado, ang ICC ay nangangailangan ng karagdagang testimonya mula sa mga nakasaksi o may directang impormasyon upang mas mapalakas ang kaso.

Isa sa pinaka-kapansin-pansin sa panawagan ni Atty. Conti ay ang immediate call-to-action: hindi na dapat mag-atubiling magsalita, dahil bawat araw na lumilipas ay nagiging hadlang sa paghahanap ng katotohanan. Ang mensahe ay malinaw: ang mga testigo, maging sila man ay dating pulis, opisyal ng gobyerno, barangay officials, o simpleng mamamayan, ay may obligasyon sa lipunan na tulungan ang katarungan.

Ang war-on-drugs ni Duterte ay laging pinupuna ng iba’t ibang grupo—mula sa lokal na media hanggang sa international human rights organizations. Ngunit ngayon, sa ilalim ng ICC, ang imbestigasyon ay hindi lamang pagsusuri ng datos at report. Ito ay isang masusing legal na proseso na maaaring humantong sa mga pormal na kaso laban sa mga pinuno at opisyal na may kinalaman sa mga alegasyon ng paglabag sa karapatang pantao.

Ang tension sa pagitan ng nakaraan at hinaharap ay halatang halata. Para sa mga biktima at kanilang pamilya, ang ICC ay tila isang huling pag-asa upang makamit ang hustisya. Para sa mga kritiko ni Duterte, ito ay pagkakataon upang mabigyang-linaw ang mga alegasyon na matagal nang pinag-uusapan sa social media, news, at mga debate sa politika. Sa kabilang banda, ang mga tagasuporta ng dating Pangulo ay nagbabala tungkol sa political persecution, na sinasabing ginagamit ang ICC bilang instrumento laban sa kanilang idolo.

Ngunit, sa gitna ng lahat ng kontrobersiya, hindi maikakaila ang halaga ng testimonya. Ang bawat saksi ay maaaring magbukas ng pinto sa bagong impormasyon: mga dokumento, video footage, audio recordings, o simpleng salaysay na maaaring magpatunay ng pagkakaroon o kawalan ng human rights violations. Ang ICC ay hindi lamang naghahanap ng sensational stories; naghahanap ito ng matibay at konkreto na ebidensya.

Dito pumapasok ang mahalagang papel ni Atty. Conti. Bilang abogado at tagapayo sa ICC, ang kanyang panawagan ay may legal at moral weight. Hindi ito basta pahayag na puwedeng balewalain. Ang kanyang mensahe ay malinaw: ang kabiguan ng isang testigo na magsalita ay maaaring magpahina sa kaso, at sa kabilang banda, ang katapangan ng bawat saksi ay maaaring magbukas ng daan sa katarungan na matagal nang hinihintay ng sambayanang Pilipino.

Isa pang aspeto ng imbestigasyon ay ang masalimuot na proseso ng pagtukoy ng testigo. Ang ICC ay kailangang tiyakin ang kaligtasan ng bawat nagbibigay ng testimonya, kaya’t may mahigpit na proseso para sa proteksyon. Lahat ng impormasyon ay i-confidential at protektado, kaya’t hindi dapat matakot ang sinuman. Ito ay isang hakbang upang masiguro na ang katotohanan ay lalabas nang walang panghihimasok o banta.

Ang epekto ng panawagang ito ay hindi lamang sa lebel ng batas. Ito rin ay may sikolohikal at sosyal na epekto. Ang mga dating biktima ng war-on-drugs, mga naulila, at mga apektadong komunidad ay maaaring makaramdam ng pag-asa. Ang bawat testimonya ay maaaring magsilbing pagkilala sa kanilang hinanakit at trahedya, at magsilbing gabay para sa mas makataong patakaran sa hinaharap.

Sa kabilang banda, ang panawagan ay nagdudulot rin ng matinding debate sa politika. Ang mga kritiko ng administrasyon ni Duterte ay nagsasabing ang ICC ay huling linya ng hustisya sa kabila ng pagkabigo ng lokal na korte. Samantalang ang mga tagasuporta ng dating Pangulo ay nagtatanggol, nagsasabing ito ay pag-atake sa soberanya ng bansa. Ngunit, sa kabila ng lahat ng argumento, nananatiling international legal standard ang ICC, na may kapangyarihan na imbestigahan ang seryosong paglabag sa karapatang pantao.

Hindi rin maikakaila ang elemento ng sensationalism sa media. Ang bawat pahayag, tweet, at video ay nagiging viral, na nagpapataas ng tensyon sa publiko. Ngunit sa kabila ng ingay, ang pangunahing layunin ay makamit ang hustisya, at hindi lamang ang pumukaw ng pansin. Ang panawagan ni Atty. Conti ay malinaw: ang katotohanan ay dapat lumabas, anuman ang epekto nito sa politika o media.

Habang nagpapatuloy ang imbestigasyon, ang ICC ay nagtatakda ng mga deadline at proseso upang mapadali ang pagkuha ng testimonya. Ang bawat testigo ay may responsibilidad na magbigay ng totoo at kumpletong salaysay, sapagkat bawat detalye ay maaaring magbago ng daloy ng kaso. Ang importansya ng testimonya ay hindi puwedeng maliitin: ito ang pinakamakapangyarihang sandata sa paghahanap ng katarungan.

Sa huli, ang panawagan na tumestigo ay hindi lamang legal na aksyon. Ito ay isang moral na hamon sa bawat Pilipino na nakakita, nakaranas, o may alam sa war-on-drugs. Ito ay isang paalala na ang katarungan ay hindi basta-basta nakukuha, ngunit ito ay nakasalalay sa tapang at integridad ng bawat testigo. Ang bawat testimonya ay hakbang patungo sa pag-amin ng katotohanan at paghilom ng sugat ng lipunan.

Ang laban na ito ay higit pa sa politika; ito ay laban ng katotohanan laban sa panlilinlang, hustisya laban sa takot, at katarungan laban sa nakalimot na lipunan. Sa bawat testigo na magbibigay ng salaysay, sa bawat dokumento na maisusumite, at sa bawat legal na hakbang na isasagawa, mas lalo nating nauunawaan na ang proseso ng ICC ay hindi biro. Ito ay seryoso, mabigat, at puno ng tensyon—isang tunay na laban ng lipunan laban sa kawalan ng katarungan.

Ang panawagan ni Atty. Kristina Conti ay malinaw at hindi matitinag: kung may alam ka, magsalita ka na. Ang iyong testimonya ay maaaring magdala ng hustisya sa mga biktima, magpabago ng kasaysayan, at maglatag ng landas patungo sa isang lipunang mas makatarungan. Ito ay hindi lamang legal na obligasyon, kundi moral na tungkulin sa bawat Pilipino na naniniwala sa katotohanan at hustisya.

Sa kasalukuyan, habang patuloy ang imbestigasyon ng ICC, ang buong mundo ay nakatingin sa Pilipinas, naghihintay ng testimonya, ebidensya, at katotohanan. Ang bawat hakbang ay may epekto hindi lamang sa politika, kundi sa kapalaran ng mga biktima at ng ating bansa. Ang panawagan na tumestigo ay isang malakas na paalala: sa dulo ng lahat, ang katapangan ng isang tao ay maaaring magdala ng liwanag sa dilim ng nakaraan, at magsilbing gabay sa mas makatarungan na hinaharap.