PASIG RIVER ESPLANADE: ANG NAANTALANG PAGBUBUKAS, ANG MGA LIHIM SA LIKOD NG PINTURA, AT ANG PAG-ASA SA TABING-ILOG

Sa bawat balitang may salitang rescheduled, laging may kasamang tanong. Bakit naantala? Ano ang kailangang ayusin? At higit sa lahat, ano ang naghihintay sa dulo ng paghihintay? Ganito ang naging damdamin ng marami nang inanunsyo na ang pagbubukas ng Pasig River Esplanade ay muling itinakda—hindi ngayon, kundi sa loob ng sampung araw pa, sa Martes, Enero 27. Isang simpleng anunsyo sa papel, ngunit sa puso ng lungsod, ito’y naging kuwento ng pangako, pagsusuri, at pag-asa.

Sa gitna ng lahat ng ito, isang imahe ang tumatak: ang pagbisita ni First Lady Liza Araneta-Marcos sa mismong lugar. Sa mga larawang ibinahagi noong Sabado, Enero 17, malinaw ang mensahe—may nangyayaring seryoso sa likod ng mga bakod. Mga manggagawang abala sa pagpipintura ng walkway, mga stalls na inaayos, at isang espasyong unti-unting binubuo upang maging karapat-dapat sa mata ng publiko. Hindi ito basta kosmetikong retoke; ito’y tila masusing paghahanda para sa isang pagbabalik.

“We’re almost there — but we need a little more time to get it right,” sabi ng First Lady, may kasamang emojis ng kagamitan at puting puso. Sa unang tingin, simple at kalmado ang pahayag. Ngunit sa likod ng mga salitang iyon, may mas malalim na kuwento: ang bigat ng inaasahan, ang responsibilidad ng tamang paghahatid, at ang panganib ng pagmamadali sa isang proyektong simbolo ng pagbabago.

Ang Pasig River Esplanade ay hindi karaniwang pasyalan. Ito ay nakatindig sa tabi ng ilog na minsang tinuring na patay—isang ilog na naging saksi sa kasaysayan ng lungsod, sa pag-usbong ng kalakalan, at sa paglala ng polusyon. Kaya’t bawat hakbang sa esplanade ay tila hakbang din sa muling pagbuhay ng alaala at pag-asa. Ang pansamantalang pagsasara ng Pasig River Esplanade Bazaar noong Enero 5 para sa site enhancements ay naging mitsa ng espekulasyon: may problema ba? May kakulangan ba sa plano? O sadyang nais lamang tiyakin na kapag binuksan, ito’y buo, maayos, at ligtas?

Dito pumapasok ang elemento ng imbestigasyon. Ayon sa mga nakakita mismo sa lugar, hindi lang pintura ang inaatupag. May mga detalyeng inaayos—daloy ng tao, seguridad, ilaw, at ang kabuuang karanasan ng bibisita. Sa isang lungsod na mabilis humusga, ang maling hakbang ay maaaring magbunga ng batikos. Kaya marahil, ang desisyon na ipagpaliban ang pagbubukas ay hindi tanda ng kahinaan, kundi patunay ng pag-iingat.

Ngunit hindi maikakaila ang emosyon. Para sa mga vendor na umaasang muling bubuksan ang kanilang stalls, ang sampung araw ay parang isang buwan. Para sa mga pamilyang nagplano ng lakad, ito’y munting pagkadismaya. At para sa mga urban planner at environmental advocates, ito’y isang kritikal na sandali—magiging halimbawa ba ang esplanade ng tamang rehabilitasyon, o isa na namang proyekto na maganda lamang sa litrato?

Ang presensya ng First Lady ay nagbigay ng ibang bigat sa usapin. Hindi ito karaniwang inspeksyon; ito’y simbolikong pagbabantay. Sa pulitika at pamamahala, ang pagpunta sa lugar ay mensahe: may nananagot, may tumitingin, at may gustong masiguro na tama ang direksiyon. Sa bawat pinturang inilalapat, tila may tanong na sumasabay: sapat na ba ito para sa mga mamamayan?

Sa likod ng mga bakod ng esplanade, may isa pang kuwento—ang kuwento ng Pasig River mismo. Sa mga nagdaang dekada, paulit-ulit nang pinangakuan ang ilog ng rehabilitasyon. May mga programang nagsimula at natigil, may mga pangarap na nalunod sa realidad. Kaya’t ang esplanade ay higit pa sa pasyalan; ito’y pagsubok kung kaya bang panindigan ng pamahalaan ang pangakong pagbabago.

Ang rescheduling ng pagbubukas ay nagbukas din ng diskurso tungkol sa quality over speed. Sa isang panahong sanay ang publiko sa agarang resulta, ang desisyong maghintay ay tila kontra-agos. Ngunit may karunungan sa paghinto. Ang “we need a little more time to get it right” ay maaaring basahin bilang pag-amin na ang tama ay mas mahalaga kaysa sa mabilis.

Habang papalapit ang Enero 27, tumitindi ang pananabik. Ano ang itsura ng esplanade sa pagbubukas? Magiging maaliwalas ba ang walkway? Makikita ba ang maayos na daloy ng mga tao at kaligtasan ng lahat? At higit sa lahat, mararamdaman ba ng mga Pilipino na ito’y para sa kanila—hindi lamang proyekto, kundi pampublikong espasyong may kaluluwa?

May mga bulong-bulungan na ang enhancements ay hindi lamang pisikal. May sinasabing mas mahigpit na patakaran sa basura, mas malinaw na regulasyon sa mga stalls, at mas maayos na koordinasyon sa lokal na pamahalaan. Kung totoo man, ito’y hakbang patungo sa pangmatagalang solusyon—isang esplanade na hindi agad luluma matapos ang unang buwan ng kasikatan.

Sa huli, ang kuwento ng Pasig River Esplanade ay kuwento ng paghihintay at paniniwala. Paniniwala na ang isang ilog ay maaaring maging sentro ng buhay, hindi lamang daluyan ng tubig. Paniniwala na ang pampublikong espasyo ay maaaring magbuklod, magpahinga, at magpagaling. At paniniwala na minsan, ang kaunting delay ay kapalit ng mas maayos na bukas.

Kapag dumating ang araw ng pagbubukas, hindi lamang pintuan ang bubukas—kundi ang pag-asa ng isang lungsod na matagal nang naghahanap ng hininga sa tabi ng ilog. At sa sandaling iyon, ang tanong ay hindi na kung bakit naantala, kundi kung handa na ba tayong pahalagahan ang ibinukas sa atin.

Dahil sa bawat hakbang sa esplanade, may kasaysayang binabalikan at kinabukasang binubuo. At sa pagitan ng pintura at pangako, naroon ang isang paalala: ang tamang oras ay kasinghalaga ng tamang gawa.