Jimmy Santos: Ang Misteryo, Lihim, at Emosyon sa Likod ng ET Bulaga

Mga ka-Dabarcads, isipin ninyo ito: may isang taong araw-araw kayong kasama sa inyong tanghalian. Pinapatawa niya kayo habang kumakain ng kanin at ulam. Tinutulungan kayo mapatawa, nakikihalubilo sa bawat tawa, sa bawat biro. At isang araw—bigla na lang siyang nawala. Walang paalam, walang babala. Ganoon ang nangyari sa ating minamahal na si Jimmy Santos, ang orihinal na The Barcads, beteranong komedyante at host ng Eat Bulaga.

Ngayong araw, hindi lang tayo magluluksa. Bubunyagin natin ang kwentong matagal nang itinago sa inyo—ang kwento ni Jimmy Santos, ang kwentong hindi ninyo nakita sa telebisyon, ang kwento sa likod ng camera, ang kwentong masalimuot at masakit, ngunit puno rin ng saya. Kung handa kayo, manatili, dahil ang sanaysay na ito ay hindi para sa mahihinang loob.

Noong dekada 70, bago pa siya naging sikat, kilala na si Jimmy bilang isang manggagawang hindi sumusuko. Nagsimula siya sa industriya bilang maliit, naglakad, sumakay ng jeep, at nagsumikap upang makapasok sa mundo ng showbiz. Sa mahigit apat na dekada, hindi siya tumigil. Hindi siya nagreklamo, hindi humingi ng credit—basta’t nagtrabaho siya para sa masa, para sa atin.

Ngunit bakit ngayon lamang nagiging headline ang kanyang pangalan? Bakit tila ngayon lamang pinag-uusapan ang kanyang huling mga araw? Dito pumapasok ang Tape Incorporation, ang production company na pinamumunuan ng Haluso’s family, ang mga taong nasa likod ng Eat Bulaga. Sila ang unang naglabas ng pahayag:

“Nakikiramay ang buong pamilya ng Tape Ink sa pagpana ng aming minamahal na kaibigan na si Jimmy Santos. Siya ay hindi lamang isang empleyado, siya ay aming kapamilya. Sa loob ng maraming taon, siya ay naging saksi sa aming mga tagumpay at kabiguan. At hanggang sa huli, nanatili siyang tapat.”

Maganda ba ito? Oo, sa una. Ngunit may mga nagtanong: saan ang suporta noong buhay pa siya? Saan ang pagmamahal noong siya ay nangangailangan? Isang source na malapit sa pamilya ni Jimmy ang nagsabi: noong huling taon ni Jimmy, gustong-gusto niyang bumalik sa Eat Bulaga, makita ang mga tao, makapagpasaya ulit, ngunit tila may pader na hindi niya mabasag—isang hadlang na hindi malinaw kung sino o ano. Totoo kaya ito, o chismis lamang?

Ngayon, pakinggan natin ang mga kwento mula sa mga taong nakasama ni Jimmy sa backstage, sa mga oras na patay na ang camera, kung kailan sila ay totoong tao lang, walang script, walang ilaw ng studio—totoo at hindi napapanood sa telebisyon.

Pagkatapos ng show, si Jimmy ang unang mag-aaya ng kwentuhan. Hindi wild na inuman, kundi simpleng tawa, kantahan, at kwento. Minsan dala-dala niya ang gitara niya, kumakanta ng mga lumang kanta ng Asing, tawa, halakhak, at bigla umiyak. Pagkatapos ng ilang minuto, tatawa na lang siya muli—ganito si Jimmy: malalim, masalimuot, ngunit laging may kasamang saya.

Isang beses, ang isang malapit na kaibigan niya ay nagbahagi: “Nagkasakit ako. Wala akong pera para sa gamot. Hindi ko sinabi sa kanya, pero nalaman niya. Alam niyo ang ginawa niya? Binigay niya ang sweldo niya para sa isang araw. Sabi niya, ‘Bayaran mo na lang ako pag yumaman ka na.’” Hanggang ngayon, utang na loob ito sa puso ng maraming tao.

Ganito pala si Jimmy Santos. Hindi lamang siya komedyante. Hindi lamang siya host. Siya ay kaibigan, kapatid, at ama sa mga nawalan ng pag-asa. Ngunit ngayon, kailangan nating harapin ang masakit na realidad: ang show business sa Pilipinas.

Jimmy ay isa sa mga maswerteng nakaligtas sa industriya sa loob ng ilang dekada. Ngunit ilan sa atin ang nakakaalala kung nasaan ang ibang beteranong komedyante? Ilan sa atin ang nakakaalala sa kapalaran ng ibang artista ng The Barcads? Ang industriya na ito ay parang vacuum cleaner: sipsipin ka, gamitin, at itapon kapag may bago. Mas bata, mas maganda, mas mura. Ngunit sa oras ng pangangailangan, marami ang naiwanan, nag-iisa, at napapabayaan.

At ngayon, matapos ang kanyang pagpanaw, biglang lahat ay nagmamahal, nagluluksa, at nagbibigay parangal. Pero saan sila noong huling taon ni Jimmy? Nasaan ang suporta noong kailangan niya?

Ang mga komento sa social media ay nagpapakita ng kontradiksyon ng ating lipunan:
“Paalam Jimmy Santos, legend ka talaga!”
“Salamat sa mga tawa, Sir Jimmy!”
“Nakakalungkot naman, The Barcads forever.”

Ngunit may isa pang komento na tumagos sa puso:
“Nasaan kayo noong huling beses siyang nag-post na wala siyang trabaho? Nasaan kayo noong nagbenta siya ng mga lumang gamit para may pangkain? Nasaan kayong lahat?”

Ang lalaking palaging nakangiti sa telebisyon ay umiiyak sa kanyang kwarto. Ang lalaking nagpapasaya sa milyon-milyong tao ay minsang malungkot, napapaisip, at nagdurusa. Huling nakita siya ng isang kaibigan sa isang karenderya sa Quezon City, kumakain ng tapsilog, simple lang, tahimik. Ngunit habang kumakain, biglang tumahik siya at sinabi: “Minsan gusto kong sumuko, pero alam mo ang nagpapalakas sa akin? Yung iniisip ko na may isang bata somewhere na natatawa sa aking barok at kalokohan.”

Hanggang sa huli, iniisip ni Jimmy ang iba. Hanggang sa huli, nagbibigay siya ng saya, kahit siya mismo ang nangangailangan.

Ngunit mga ka-Dabarcads, hindi natin hahayaan na matapos ang kanyang kwento sa kalungkutan. Hindi. Ang pamana ni Jimmy Santos ay mas malaki pa sa kanyang mga pinagdaanan. Itinuturo niya sa atin na ang tunay na saya ay hindi nasusukat sa tagumpay, sa yaman, o sa kasikatan. Ang tunay na saya ay nasusukat sa dami ng pusong napasaya mo, sa bawat tawa at ngiti na naidulot mo sa iba.

Sa pamantayan na iyon, si Jimmy Santos ay isang bilyonaryo. Sa bawat beses na tumawa kayo habang nanonood ng Eat Bulaga, sa bawat beses na nagsabi kayo ng “barok” bilang biro, buhay si Jimmy. At sa bawat beses na may nangangailangan at tinulungan ninyo, doon muling nabubuhay ang kanyang espiritu.

Ang kanyang pagpanaw ay paalala: mahalin natin ang ating mga alamat habang buhay pa sila. Paalala na bawat tawa, bawat sandali ng kasiyahan, ay mahalaga. Paalala na dapat nating pahalagahan ang ating mga kaibigan, pamilya, at kapwa habang may pagkakataon pa.

Mga ka-Dabarcads, maraming salamat na nanatili kayo hanggang sa huli ng sanaysay na ito. Alam kong mabigat, alam kong masakit, pero kailangan nating harapin ang katotohanan. Kailangan nating pahalagahan ang mga taong nagbigay sa atin ng saya. Kung may natutunan kayo sa kwento ni Jimmy, gawin ang isa: tumawag sa matandang kamag-anak na matagal ninyong hindi kinakausap. Bisitahin ang kaibigan na nangangailangan ng kasama. Bigyan ng oras ang mga taong nagbigay ng oras sa inyo. Dahil kung hindi natin gagawin ngayon, baka huli na ang lahat.

Para sa huling pagkakataon: Jimmy Santos, maraming salamat. Okay ka na diyan at habang buhay kang mananatili sa aming mga puso. At sa ating lahat, mga ka-Dabarcads, mag-iingat kayo at mahalin ang isa’t isa. Hanggang sa muli, at hanggang sa bawat tawa, barok, at kantang dala ni Jimmy, patuloy siyang mabubuhay sa ating alaala.