ICC at ang mga Kasabwat: Pagsisiwalat sa Kasaysayan ng War on Drugs

Sa isang nakakabiglang rebelasyon, inilabas ng International Criminal Court ang dokumentong naglalaman ng detalyadong kaso laban kay dating Pangulong Rodrigo Duterte sa tinaguriang crimes against humanity. Sa 16-pahinang ulat, ipinakita ang umano’y sistematikong plano upang patayin ang mga pinaniniwalaang drug suspects mula 2011 hanggang 2019. Ngunit ang pinaka-nakakabigla: hindi lamang ang dating pangulo ang nakatutok sa imbestigasyon. Tinukoy ang mga co-perpetrators o kasabwat, kabilang sina Ronald de la Rosa, Bong Go, at ilang dating hepe ng PNP, na integral sa operasyon ng war on drugs.

Sa dokumento, detalyado kung paano binuo ni Duterte ang polisiya, nag-utos sa mga hepe, at nangako ng immunity sa mga papatay sa mga pinaniniwalaang kriminal. Ang prosekusyon ng ICC ay nagdagdag pa ng dalawang bagong ebidensya, na nagpapakita ng lalim at lawak ng operasyon. Ang mga tatlong pangunahing pangalan—Duterte, Bato, at Bong Go—ay itinuturing na integral sa pagpapatupad ng naturang programa: si Digong ang nag-set ng policy, si Bato ang nag-implementa sa pamamagitan ng PNP, at si Bong Go ang nag-asikaso ng pondo bilang pay master.

Ayon sa mga analyst at dating opisyal tulad ni Antonio Trillanes, ang mga warrants ay maaaring lumabas sa unang bahagi ng 2026. Ang isyu ay hindi lamang legal, kundi panlipunan at pulitikal. Kung mangyari ito, dalawang upuan sa Senado ang maaaring mabakante—isang potensyal na krisis sa konstitusyon. Ang mga pangalan ay hindi basta-basta, kundi mga senador na nanalo sa milyun-milyong boto, popular sa masa, kaya’t ang kanilang posibleng arestuhan ay magbubukas ng malalim na usapin sa pamahalaan.

Sa isang misteryosong dokumento na nakita ni analyst Richard Hayarian, may indikasyon na hindi isa lamang senador ang maapektuhan kundi posibleng isa pa. Bagaman hindi malinaw ang buong detalye, nagbigay ito ng tensyon sa mga political observers. Ipinapakita nito na ang operasyon ng ICC ay mas malawak kaysa sa iniisip ng publiko, at may redacted names pa na pwedeng idugtong sa listahan ng mga kasabwat.

Marami ang nagtatanong: Bakit nadadamay sina Bato, Bong Go, at dating PNP Chief Albayalde sa kaso? Ayon sa mga abogado ng ICC, hindi kumpleto ang hustisya kung ang dating pangulo lamang ang mapaparusahan. Ang prinsipyo ng accountability ay dapat sumaklaw sa lahat ng integral sa operasyon. Kung si Duterte ang utak, si Bato ang implementor, si Bong Go ang tagapamahala ng pondo, at si Albayalde ang kasabwat sa field, sino ang mananagot sa libo-libong nasawi? Ang tanong ay hindi haka-haka—ito ay nakabatay sa dokumento ng ICC at testimonya ng mga opisyales.

Ang operational security sa loob ng ICC ay higpit, ngunit tila may leak na pumaimbulog sa media, na nagpapakita ng timeline at potensyal na listahan ng mga arestado. Ayon kay Trillanes, “Simple lang ang rason. Una, ang dating pangulo ang nag-utos. Si Bato ang nagpatupad. Si Bong Go ang nag-askaso ng pera. Si Albayalde ay bahagi ng operasyon.” Sa madaling salita, ang sistema ay malinaw: utos, implementasyon, at execution.

Ang posibilidad ng sabay-sabay na arestuhan ng tatlong prominenteng opisyal ay magdudulot ng shock sa Senado, sa pamahalaan, at sa publiko. Sa loob ng limang segundo ng pagtingin sa dokumento, kitang-kita ni Herian ang mga pirma, logo, at pangalan na hindi peke. Ito ay isang senyales na ang ICC ay seryoso sa kanilang imbestigasyon at hindi basta-basta naglalabas ng arrest warrants.

Ang epekto nito sa politika ng bansa ay malaki. Ang mga personalidad na dating hawak ang pinakamataas na kapangyarihan sa PNP at Malakanyang ay maaaring mapanagot sa isang international court. Ito ay isang paalala na ang kapangyarihan sa mundo ay hindi proteksyon laban sa hustisya. Tulad ng sinabi sa Bibliya, “The adversaries of the Lord shall be broken to pieces” (1 Samuel 2:10). Ang hustisya ay hindi lamang sa lupa, kundi sa mata ng Diyos—isang mensahe sa lahat ng lider at mamamayan.

Ngunit kasabay ng mabigat na balita ay ang mensahe ng pag-asa. Sa kabila ng takot at tensyon, mayroong kapatawaran at pagkakataon para sa pagbabagong-buhay. Ang ICC ay nagbabantay, at ang hustisya ay dumarating sa tamang oras. Ang mga Pilipino ay pinapaalalahanan na ang pananagutan ay may hangganan, at ang batas ay dapat pantay para sa lahat—mula sa karaniwang mamamayan hanggang sa pinakamataas na opisyal.

Hindi rin dapat kalimutan na ang proseso ng ICC ay legal at maingat. Hindi basta-basta ini-issue ang warrants; may mataas na threshold ng ebidensya. Ito ang dahilan kung bakit ang dokumento at testimonya ay detalyado, at ang mga pangalan ay pinili batay sa integridad ng ebidensya. Ang target ay hindi arbitraryo; ito ay ayon sa batas at prinsipyo ng certainty of conviction.

Ang kasaysayan ng war on drugs sa Pilipinas ay puno ng kontrobersiya, ngunit sa harap ng ICC, isang bagong kabanata ang nagsimula. Ang mga tanong na matagal nang bumabalot sa bansa—sino ang mananagot sa libo-libong namatay, sino ang tunay na nagbibigay utos, at sino ang kasabwat sa implementasyon—ay unti-unting nagkakaroon ng sagot. Ang mga dokumentong inilabas ng ICC ay nagsisilbing liwanag sa kadiliman ng nakaraan.

Sa huli, ang rebelasyon ay hindi lamang balita; ito ay paalala sa lahat ng lider at mamamayan. Ang accountability ay hindi biro. Ang kapangyarihan at pera ay hindi proteksyon laban sa hustisya. Ang mga desisyon na ginawa sa nakaraan ay sinusuri ngayon sa mata ng international law. Para sa mga nasangkot, panahon na upang harapin ang katotohanan. Para sa mga Pilipino, panahon na upang maging mapanuri at muling ipaglaban ang hustisya at karapatang pantao.

Sa gitna ng kontrobersya at tensyon, may aral na dapat tandaan: ang tunay na hustisya ay nagmumula sa patas na proseso at sa pananagutan ng bawat isa. Ang International Criminal Court ay nagsilbing instrumento upang siguraduhin na walang sinuman ang nakatataas sa batas. Ang pangalan ni Duterte, sina Bato, Bong Go, at Albayalde ay patunay na sa huli, ang hustisya ay dumarating, at ang katotohanan ay hindi matitinag.

Ang kwento ng ICC at war on drugs ay nagpapaalala sa lahat: ang mga aksyon natin ngayon ay may epekto sa hinaharap, at ang kapangyarihan ay may kasamang responsibilidad. Ang dokumento ng ICC ay hindi lamang legal na papel—it is a mirror to history, isang paalala na ang katotohanan ay hinding-hindi mawawala, at ang hustisya ay darating sa tamang panahon.