WALA NANG PALIGOY-LIGOY: ANG WEST PHILIPPINE SEA, ANG MGA COORDINATES, AT ANG BANGGAAN NG KATOTOHANAN AT DISINFORMASYON

Wala nang maraming paligoy-ligoy pa. Diretso tayo sa punto. Sa panahong ang bawat salita ng isang lider ay may bigat na kayang magpaalab ng damdamin ng bayan, isang pahayag ang umalingawngaw at nagdulot ng kalituhan, galit, at pangamba. Ang usapin: ang West Philippine Sea. Ang tanong: may malinaw ba tayong coordinates o wala? At sa gitna ng nag-aapoy na diskurso, dalawang pangalan ang nagbanggaan—Marcoleta at dating Senador Francis Tolentino.

Maraming kuro-kuro. May nagsasabing may bahid ng pagtataksil. May nagsasabing may katotohanan. Kaya dito, mga kabunyog at mga kababayan, diretso tayo. Ano ba talaga ang nangyayari?

Sa mga nagdaang araw, paulit-ulit na narinig ang pahayag ni Marcoleta—isang abogado, isang senador ng Republika—na tila ba nagdududa sa mismong pundasyon ng ating soberanya. Sabi niya, paano raw natin maipagtatanggol ang West Philippine Sea kung hindi malinaw ang coordinates nito? Paano raw lalaban ang Pilipinas kung hindi nito alam hanggang saan ang sakop ng kanyang teritoryo? Sa unang dinig, tila lohikal. Ngunit sa masusing pagsusuri, may something na hindi tugma.

Dito na pumasok ang matinding paglilinaw ng dating Senador Francis Tolentino, ang mismong may-akda ng Philippine Maritime Zones Act (PMZA). Hindi ito basta reaksyon. Isa itong direktang sagot—matigas, malinaw, at walang paligoy-ligoy. Ayon kay Tolentino, hindi totoo na wala tayong malinaw na coordinates. Misinformation daw ang ganitong pahayag. At hindi lamang opinyon ang kanyang sandata—kundi batas, dokumento, at internasyonal na rekord.

Balikan natin ang kasaysayan. Noong 2009, ipinasa ang Republic Act 9522, mas kilala bilang Baseline Law. Dito malinaw na itinakda ang mga base points ng Pilipinas—mula sa pinakahilagang punto sa Batanes hanggang sa pinakatimog sa Tawi-Tawi. Sampung base points ang nagsilbing pundasyon ng ating maritime claims. Hindi haka-haka. Hindi imbento. Isa itong batas na kinilala sa loob at labas ng bansa.

Ngunit hindi doon nagtapos. Pinalakas pa ito ng Philippine Maritime Zones Act, na naglatag nang detalyado ng saklaw ng territorial sea, contiguous zone, exclusive economic zone, at continental shelf ng Pilipinas. At ang pinakaimportante—ang mga coordinates na ito ay dineposito sa Secretary-General ng United Nations at kinilala. Ibig sabihin, may mapa. May tala. May opisyal na rekord sa pandaigdigang komunidad.

Kaya nang sabihin ni Marcoleta na tila wala tayong malinaw na demarcation, mabilis at matalim ang sagot ni Tolentino: hindi totoo iyan. Kung may nagsasabing wala tayong coordinates, iyon daw ay panlilinlang. Isang disinformation na may potensyal na sirain ang tindig ng bansa sa harap ng mundo.

At dito lalong umiinit ang usapan. Dahil kung malinaw na may batas, may mapa, at may pagkilalang internasyonal—bakit may mga pahayag na tila binubura ang lahat ng ito? Bakit inuulit ang linyang “hindi malinaw,” gayong malinaw na malinaw na sa papel at sa batas?

Hindi ito simpleng debate ng mga salita. Ito ay laban ng mga naratibo. Sa isang panig, ang paninindigang ang Pilipinas ay may malinaw na karapatan, suportado ng UNCLOS at ng 2016 Arbitral Ruling na pabor sa atin. Sa kabilang panig, ang pag-aalinlangan na tila nagbibigay puwang sa mga umaangkin ng hindi kanila.

Ayon kay Tolentino, ang PMZA ay hindi basta lokal na batas. Ito ay nakaharmonize sa UNCLOS, isang kasunduang nilagdaan ng maraming bansa, kabilang ang Pilipinas. Hindi tayo maaaring gumawa ng batas na salungat dito—kaya ang PMZA ay sadyang idinisenyo upang umayon sa pandaigdigang pamantayan. Dagdag pa rito, isinama rin sa balangkas ang diwa ng 2016 arbitral ruling, na naglinaw na walang legal na basehan ang malawakang pag-angkin ng ibang bansa sa loob ng ating exclusive economic zone.

Kaya ang tanong ngayon: sino ang dapat paniwalaan ng bayan? Ang senador na nagsasabing hindi malinaw? O ang dating senador na may hawak na batas, dokumento, at pagkilalang internasyonal?

Sa mata ng maraming mamamayan, malinaw ang sagot. Hindi ito usapin ng personal na opinyon. Ito ay usapin ng katotohanan laban sa kalituhan. At sa ganitong sensitibong isyu—kung saan nakataya ang soberanya, yamang-dagat, at dangal ng bansa—walang puwang ang maling impormasyon.

Hindi rin maiwasang magtanong ang publiko: ano ang epekto ng ganitong mga pahayag? Kapag inuulit na hindi malinaw ang ating teritoryo, hindi ba’t pinahihina nito ang ating posisyon sa harap ng mga banyagang umaangkin? Hindi ba’t nagiging bala ito ng mga nais baluktutin ang katotohanan?

Tahimik man o maingay, ang ganitong diskurso ay may malalim na implikasyon. Sa bawat salitang binibitawan ng isang lider, may kaakibat na pananagutan. At sa usapin ng West Philippine Sea, ang pananagutang iyon ay hindi lamang sa kasalukuyan, kundi sa mga susunod na henerasyon.

Sa ngayon, wala pang malinaw na sagot mula kay Marcoleta sa direktang pagtutuwid ni Tolentino. Ang bayan ay naghihintay. Naghihintay ng paliwanag. Naghihintay ng paglilinaw. Dahil ang katahimikan, sa ganitong usapin, ay nagsasalita rin.

Mga kabunyog, mga kababayan, ang laban para sa West Philippine Sea ay hindi lamang laban sa labas. Ito rin ay laban sa loob—laban sa kalituhan, laban sa disinformation, laban sa mga salitang kayang magpahina ng ating paninindigan. Sa huli, iisa ang malinaw: may batas, may mapa, may coordinates, at may pagkilalang internasyonal ang Pilipinas.

At kung may magsasabing wala, tungkulin nating itanong, siyasatin, at ituwid. Dahil kapag buklod ang bayan—Luzon, Visayas, Mindanao—iisa ang pananaw. Sa bagong Pilipinas, ang katotohanan ang isisigaw.

Bunyog. Bunyog. Bunyog.