“HULING HATOL NG KATAAS-TAASANG HUKUMAN”
Impeachment kay VP Sara Duterte, Tuluyang Ibinasura: Isang Desisyong Yumanig sa Pulitika, Batas, at Kinabukasan ng Republika

Isang makasaysayan at kontrobersyal na pasya ang tuluyang ibinaba ng Kataas-taasang Hukuman—isang pasyang hindi lamang nagtakda ng hangganan sa kapangyarihan ng Kongreso, kundi muling nagpaalala kung sino ang tunay na bantay ng Saligang Batas. Sa isang unanimous vote ng lahat ng mahistradong lumahok, ibinasura nang may finality ng Supreme Court ang Motion for Reconsideration ng House of Representatives, na layong baligtarin ang desisyong inilabas noong Hulyo 25, 2025 kaugnay ng impeachment laban kay Bise Presidente Sara Z. Duterte.

Isang malinaw na mensahe ang binitawan ng Hukuman: tapos na ang usapin. Wala nang babalikan. Wala nang palugit.

Ang Desisyong Pumutol sa Hininga ng Pulitika

Sa naturang resolusyon, pinagtibay ng Korte Suprema na ang ikaapat na impeachment complaint na ipinadala sa Senado noong Pebrero 5, 2025 ay labag sa Konstitusyon, sapagkat malinaw na nilabag nito ang Article XI, Section 3, Subsection 5—ang tinatawag na one-year bar rule. Ibig sabihin, hindi na maaaring magsampa muli ng impeachment laban sa isang opisyal kung may naunang inisyatiba sa loob ng parehong taon.

Hindi lumahok si Associate Justice Alfredo Benjamin Caguioa, habang naka-leave naman si Associate Justice Maria Filomena Singh. Gayunman, malinaw ang resulta: unanimous ang pasya ng mga lumahok—at ito ay may bigat na parang martilyong bumagsak sa pundasyon ng pulitika.

Isang Imbestigasyon sa “Session Days”: Ano ang Tunay na Ibig Sabihin?

Isa sa mga pinakamainit na puntong nilinaw ng Hukuman ay ang kahulugan ng “session days.” Ayon sa Korte, ang unang tatlong impeachment complaints laban kay VP Duterte ay hindi naisama sa order of business sa loob ng itinakdang 10 session days, gaya ng hinihingi ng Konstitusyon.

Ngunit ano nga ba ang session days?

Nilinaw ng Korte na ang “session days” ay hindi katumbas ng legislative session days, kundi mga araw sa kalendaryo kung kailan aktwal na nagkaroon ng plenary session ang Kamara. Dahil dito, lumabas na nabigo ang Kamara na sundin ang sariling obligasyon sa ilalim ng Saligang Batas—isang pagkukulang na hindi maaaring balewalain.

Kailan Ba Itinuturing na “Initiated” ang Impeachment?

Dito mas lalong naging teknikal—at mas lalong naging mabigat—ang desisyon ng Korte.

Pinagtibay at pinalawak ng Hukuman ang doktrina sa Gutierrez vs. House of Representatives, at ipinaliwanag na ang impeachment sa ilalim ng unang mode (Article XI, Section 3[2]) ay itinuturing na initiated kapag:

Ang isang maayos na verified at endorsed complaint ay nairefer sa Committee on Justice; o

Nabigong maisama sa order of business sa loob ng 10 session days; o

Nabigong maipadala ang articles of impeachment sa Senado bago mag-adjourn ang Kongreso.

Ang lahat ng ito, ayon sa Korte, ay kailangang mangyari sa loob ng termino ng Kongreso. Kung hindi—wala nang bisa.

Dalawang Mukha ng Impeachment: Mabagal at Mabilis

Sa isang makapangyarihang paglilinaw, ipinaliwanag ng Hukuman ang fundamental difference ng dalawang paraan ng impeachment:

Unang Mode – Mabagal, masusi, dumaraan sa Committee on Justice, may pagdinig, may deliberasyon. Ito ang institusyonal na proseso.

Ikalawang Mode – Direkta, mabilis, at agad na nagsisimula kapag may isang-katlong pirma ng lahat ng miyembro ng Kamara.

Ngunit kahit sa ikalawang mode, nilinaw ng Korte na maaaring irefer pa rin sa Committee on Justice ang reklamo—hindi upang pigilan, kundi upang tiyakin ang due process, beripikasyon ng pirma, at kompletong ebidensya.

Due Process: May Karapatan Kahit sa Impeachment

Isa sa pinakamahalagang bahagi ng desisyon ay ang matapang na pahayag ng Hukuman:
Ang due process ay hindi nawawala kahit sa impeachment.

Ayon sa Korte, ang due process clause ay hindi dapat basahin nang makitid. Ito ay sumasaklaw sa katarungan, pagiging makatuwiran, at kawalan ng arbitrariness—mga haliging hindi maaaring isantabi kahit sa isang prosesong politikal tulad ng impeachment.

Bagama’t ang “full-blown trial” ay sa Senado nagaganap, may minimum standards pa ring kailangang sundin sa Kamara—lalo na sa transparency at pagkakaloob ng ebidensya sa lahat ng mambabatas.

Operative Fact Doctrine: Hindi Lahat ng Mali ay Maaaring Ipagpaliban

Mariing itinanggi ng Korte ang paggamit ng operative fact doctrine sa kasong ito. Ayon sa Hukuman, hindi maaaring gamitin ang doktrinang ito upang bigyang-katwiran ang isang hayagang unconstitutional na hakbang, lalo na kung ang mismong humihiling ay ang partido ring responsable sa paglabag.

Isang matalim na paalala ito: ang Konstitusyon ay hindi nababaluktot para sa kaginhawaan ng pulitika.

“Final and Immediately Executory”

At dito tuluyang bumagsak ang kurtina.

Ayon sa Korte Suprema, ang resolusyon ay immediately executory, epektibo sa sandaling maipadala sa mga partido sa pamamagitan ng electronic service. Wala nang tatanggapin pang pleadings. Wala nang reconsideration. Wala nang atrasan.

Isang tanong mula sa media ang tumatak:
“Final na po ba talaga?”
Ang sagot: Oo. Final na final.

Isang Desisyong Lampas sa Isang Pangalan

Hindi lamang ito tungkol kay VP Sara Duterte. Hindi lamang ito tungkol sa House of Representatives. Ito ay tungkol sa balanse ng kapangyarihan, sa kahulugan ng due process, at sa hangganan ng pulitikal na galaw sa ilalim ng batas.

Sa gitna ng sigawan ng opinyon, ingay ng politika, at tensyon ng kapangyarihan, tumindig ang Kataas-taasang Hukuman bilang huling muog ng Konstitusyon.

Pangwakas: Ang Katahimikan Pagkatapos ng Lindol

Matapos ang desisyong ito, tila huminto sandali ang oras. Ang Kamara ay napilitang umatras. Ang impeachment ay tuluyang isinara. At ang bayan ay muling pinaalalahanan: may mga laban na hindi maaaring ipilit, lalo na kung ang kalaban ay ang mismong Saligang Batas.

Ito ay isang desisyong mananatili sa kasaysayan—hindi lamang bilang legal na precedent, kundi bilang paalala na sa isang demokratikong republika, ang batas ang huling salita, hindi ang galit, hindi ang bilang, at hindi ang kapritso ng kapangyarihan.