“SIYA AY SINUNGALING”: ANG PASABOG NA PAGDIDINIG, MGA NUMERONG HINDI MAIIMBENTO, AT ANG MISTERYO SA LIKOD NG BILYONG PISONG FLOOD CONTROL SCAM

“You’re telling this committee that Mr. Bernardo is a liar?”
“Opo, Mr. Chair.”

Isang sagot. Isang sandali. At isang linya na parang kutsilyong humiwa sa katahimikan ng bulwagan. Sa harap ng Senado, sa gitna ng imbestigasyon na yumanig sa buong bansa, tahasang binigkas ang salitang “sinungaling.” Walang paligoy-ligoy. Walang pag-aatubili. Ngunit habang binibitawan ang akusasyon, mas lalo lamang lumalim ang misteryo: sino ang nagsasabi ng totoo, at sino ang nagtatago sa likod ng kasinungalingan?

Ang pagdinig ay tila isang pelikulang walang cut. Bawat tanong ay mabigat. Bawat sagot ay may implikasyon. Sa gitna ng banggaan ng mga affidavit, testimonya, at denial, isang pangalan ang paulit-ulit na binabanggit—Usec. Yosek Bernardo. Siya ang sentro ng akusasyon. Siya ang nagsumite ng affidavit. At siya rin ang tinuturo ng ilan bilang isang taong “nag-iimbento.”

Ngunit dito pumasok ang tanong na nagpatigil sa lahat:
“Paano mag-iimbento ng numero si Yosek Bernardo? Mahirap ’yon.”

Isang simpleng pahayag, ngunit parang bomba. Dahil ang numerong tinutukoy—₱2.85 bilyon—ay hindi basta haka-haka. Ito raw ay eksaktong tumutugma sa General Appropriations Act at sa Special Allotment Release Order (SARO) para sa unprogrammed appropriations. Hindi bilog. Hindi tantiya. Eksakto.

Kung imbento lamang ito, bakit tugma sa dokumento ng gobyerno?
Kung kasinungalingan, bakit may papel?
Kung palabas lamang, bakit may trail?

Dito nagsimulang mabiyak ang depensa ng mga nagde-deny.

Isa-isang tumayo ang mga opisyal at dating opisyal. Isa-isang nagsabi ng “I deny.” Wala raw katotohanan ang mga paratang. Wala raw delivery. Wala raw komunikasyon. Wala raw koneksyon sa Executive Secretary. Ngunit sa bawat pagtanggi, may bumabalik na tanong: bakit kayo ang pinangalanan?

Isang dating opisyal ang nagsabing siya ay “palaisipan” kung bakit siya nasangkot. Wala raw away. Wala raw alitan. Wala raw dahilan. Ngunit sa mundo ng imbestigasyon, ang kawalan ng malinaw na motibo ay hindi nangangahulugang kawalan ng katotohanan. Minsan, ang dahilan ay mas malalim—at mas tahimik.

Sa affidavit ni Bernardo, malinaw ang detalye:
– May meeting noong 2024
– May listahan ng proyekto
– May 15% commitment—ang tinatawag na “kinsehan”
– May delivery sa Magallanes, Makati
– May engineer na taga-abot
– May mga contractor na nag-advance ng pera

Hindi ito basta kuwento. Ito ay salaysay na may petsa, lugar, halaga, at pangalan.

At nang tanungin ang engineer na umano’y nagde-deliver, isang mabigat na pag-amin ang binitiwan:
“Opo, ako po ang nagdadala… pero sa utos po.”

Hindi raw niya alam kung kanino napupunta ang pera. Hindi raw siya ang kausap ng mga opisyal. Siya raw ay taga-hatid lamang. Ngunit sa batas ng lohika, ang tanong ay nananatili: kung walang tatanggap, bakit may nagdadala?

Mas lalong umigting ang tensyon nang pag-usapan ang ghost projects at substandard projects. Ayon sa datos, may 416 na proyektong iniimbestigahan, at 14 kontrata na inirerekomendang kasuhan bilang ghost projects. Ibig sabihin, may pondong inilabas—ngunit walang proyektong nakita.

Ngunit mas nakakakilabot ang susunod na rebelasyon:
Hindi raw kasingdali tukuyin ang substandard projects, dahil kailangang hukayin, tibagin, at suriin ang materyales. At dito pumasok ang mas malaking tanong: ilang proyekto ang hindi ghost, pero grabe ang korapsyon?

May halimbawa. Sa Batangas, imbes na 15 metro ang lalim ng istruktura, 4 metro lamang ang nakita. May proyekto. May larawan. Ngunit ang kalidad—isang tahimik na pandaraya.

At habang binubuksan ang mga detalye, lumitaw ang isang masalimuot na sistema:
– Mga contractor na nag-a-advance ng daan-daang milyon
– Mga proyektong hindi natuloy dahil sa pagsabog ng iskandalo
– Mga utang na sinisingil
– Mga text message sa mga mambabatas
– Mga pangakong napako

Sa gitna ng lahat ng ito, may ilan pang nag-invoke ng sub judice rule upang umiwas sa pagsagot. Ngunit mariing pinaalalahanan ng Senado: hindi ito hadlang sa imbestigasyon sa aid of legislation. Hindi sapat ang magsampa ng kaso upang takasan ang tanong ng bayan.

At bumalik muli ang sentral na banggaan:
Tatlo ang nag-deny. Isa ang nanindigan.

Tatlong nagsabing si Bernardo ay sinungaling.
Ngunit si Bernardo—sa kabila ng lahat—ay nanindigan:
“Nakalagay po sa affidavit ko ito, at tatayuan ko po ito.”

Walang binawi. Walang in-edit. Walang inurungan.

Sa mga ganitong sandali, ang katotohanan ay hindi agad sumisigaw. Minsan, ito’y nagtatago sa pagitan ng mga numero. Sa mga delivery na hindi umano alam ang patutunguhan. Sa mga proyektong may pondo ngunit walang kongkreto. Sa mga dokumentong tahimik ngunit eksakto.

At sa dulo ng pagdinig, isang mabigat na tanong ang iniwan sa tainga ng sambayanan:
Kung kasinungalingan ang lahat ng ito—bakit tugma ang mga numero?

Hanggang ngayon, walang malinaw na sagot. Ngunit isang bagay ang sigurado: ang pagdinig na ito ay hindi simpleng palitan ng salita. Ito ay banggaan ng katotohanan at pagtatakip, ng affidavit at denial, ng numero at palusot.

At sa bawat “Opo, Mr. Chair”, mas lalong umiigting ang sigaw ng publiko:
Ilabas ang totoo. Panagutin ang may sala. At huwag hayaang malunod sa baha ng kasinungalingan ang bayan.