“Kickback at Korapsyon sa Mataas na Antas: Isang Pambansang Isyu na Dapat Tutukan”

Sa isang nakababahalang pahayag na lumutang sa harap ng Senado, muling bumalot sa ating bansa ang usapin ng katiwalian sa pinakamataas na antas ng pamahalaan. Ang pangalan ni Secretary Manny Bonoan, kalakip ng mga detalye ng milyong-milyong pisong kickback sa ilalim ng kanyang pamumuno, ay muling pinag-uusapan sa isang nakaka-frustrate na hearing. Isang kapirasong dokumento, na inilahad ni David nif Bernardo, ang nagbunyag ng mga detalye na tila isang pelikula ng intriga at pandaraya.

Ayon sa nasabing affidavit, simula pa noong 2022, iniutos umano ni Secretary Bonoan na magsumite ng listahan ng mga proyekto para sa posibleng inclusion sa National Expenditure Program (NEP). Ang halagang aabot sa bilyong piso ay itinakda para sa mga proyekto ng DPWH para sa fiscal years 2023, 2024, at 2025. Sa bawat proyekto, may tinatayang 10% hanggang 15% na halaga ang ibinibigay bilang “commitment” o kickback. Nakapagtataka na mula sa kabuuang transaksyon, humigit-kumulang Php2.25 bilyon ang naitalang halaga na napunta sa ilalim ng kontrobersiyal na pamumuno ng naturang opisyal.

Ang mga numerong ito, para sa ordinaryong mamamayan, ay hindi lamang simpleng pahayag ng katiwalian. Ito ay larawan ng sistematikong pandaraya, kung saan ang pondo ng bayan ay nauuwi sa bulsa ng iilan. Ang mga proyekto sa Bulacan, Davao del Norte, at Davao Oriental, na dapat ay naglilingkod sa kapakanan ng mamamayan, ay tila nagmistulang “ghost projects” – proyektong naroroon lamang sa papel at hindi sa aktwal na implementasyon.

Sa bawat pahina ng affidavit, malinaw ang pattern ng pangyayari: may utos mula sa pinuno, may listahan ng proyekto, may porsyentong kinukuha, at may natitirang bahagi na pinaghahati-hatian ng mga opisyal sa ilalim ng pamumuno ni Secretary Bonoan. Ang detalye ay naglalabas ng isang malinaw na senyales: hindi ito simpleng pagkakamali o isolated na insidente, kundi isang mahabang chain ng katiwalian.

Ang senado, sa kabila ng denial ng nasabing opisyal, ay hindi nagpatinag. “Walang kwenta ho iyan,” ani isa sa mga senador, na naglalahad ng kanyang matinding pagkadismaya sa tila kawalan ng kaalaman o pagkilos ng kalihim sa kabila ng nakalap na ebidensya. “Lahat ng kasamahan niyo alam ang 2025 kickback na nangyari, kayo lang hindi nakakaalam.” Ang pahayag na ito ay naglalarawan ng frustrasyon ng mamamayang Pilipino—isang damdaming pumipigil sa atin na umasa sa integridad ng ating mga pinuno.

Mula sa mga hearing, lumitaw ang detalyadong breakdown ng mga proyekto: Php450 milyon para sa 2023, Php150 milyon para sa 2024, at Php900 milyon para sa 2025. Ang kabuuang halaga ng mga proyekto na kinabibilangan ni Secretary Bonoan, ayon sa affidavit, ay hindi bababa sa Php5 bilyon bawat taon. Sa bawat transaksyon, may average na 15% na commitment, at 75% ng halagang iyon ay ibinabalik kay Bernardo, habang ang natitirang bahagi ay hinahati sa pagitan ni Bonoan at ni Secretary Cathy Cabral.

Hindi maikakaila ang emosyonal na bigat ng mga pahayag. Ang Senado, sa harap ng publiko, ay nagiging tanggapan ng paglalantad ng katiwalian, isang eksena ng drama at tensyon na parang kinuha mula sa pelikula. Ang bawat salitang binibigkas ay tila dagok sa damdaming kolektibo ng bawat Pilipino: galit, pagkadismaya, at pangungulila sa hustisya.

Sa kabila ng denial ni Secretary Bonoan, malinaw ang pattern: may mga ghost projects, may kickback, at may mga proyekto na hindi naipapatupad. Ang mahahalagang tanong ay: paano pinabayaan ito sa ilalim ng kanyang liderato? Paano pinapayagan ang sistematikong pag-aabuso sa pondo ng bayan? At higit sa lahat, sino ang mananagot sa mga naganap na katiwalian?

Ang hearing ay hindi lamang simpleng pagtatanong. Isa itong dramatikong labanan ng mga ebidensya laban sa panlilinlang. Ang senado, sa pamamagitan ng Blue Ribbon Committee, ay nagsisilbing mata at tenga ng mamamayan. Ang bawat tanong, bawat dokumento, bawat detalye ng affidavit ay tila nagbubukas ng pinto ng misteryo at pandaraya.

Isa pang aspeto na nabigyang-diin sa hearing ay ang pag-iimbestiga ng chain of command. Bagaman may claim ang kalihim na “general oversight” lamang ang kanyang hawak, malinaw sa mga senador na ang oversight ay hindi sapat. Kung ang mga ghost projects ay patuloy na nagaganap sa ilalim ng kanyang pamumuno, ang oversight ay nagiging walang halaga. Ang salitang “control” ay dapat ay kumpleto—mula sa pinakamataas na antas hanggang sa pinakapangunahing kawani.

Ang isyung ito ay higit pa sa simpleng political drama. Ito ay krisis ng tiwala. Ang publiko, na may karapatan at responsibilidad na mamonitor ang pondo at proyekto ng gobyerno, ay nadidismaya sa kakulangan ng transparency. Ang hearing ay nagsisilbing paalala: ang katiwalian sa mataas na antas ay may direktang epekto sa ordinaryong Pilipino. Ang pondong dapat ay pambili ng paaralan, ospital, at imprastruktura ay nauuwi sa bulsa ng iilan.

Sa emosyonal na bahagi ng hearing, malinaw ang frustration ng mga mambabatas at mamamayan. Ang pahayag: “talagang frustrated rin kasama ko yung mga ibang mga kababayan natin, napakasama ng loob sa mga nangyayari,” ay sumasalamin sa damdaming kolektibo ng bansa. Ang galit at pagkadismaya ay hindi lamang personal; ito ay damdamin ng buong lipunan na nananabik sa hustisya.

Hindi rin matatawaran ang dramatikong epekto sa moral ng gobyerno. Kapag ang mga mataas na opisyal ay pinapakita na maaaring makaligtas sa katiwalian sa pamamagitan ng denial o paggamit ng teknikalidad, nawawala ang tiwala sa sistema. Ang pag-asa ng mamamayan sa integridad ng pamahalaan ay unti-unting natatabunan ng kawalan ng pananagutan.

Ang lesson na dapat makuha sa ganitong sensational na ulat ay malinaw: kailangang may transparency at accountability sa lahat ng antas. Ang bawat proyekto, bawat pisong inilaan ng gobyerno, ay dapat ma-track, ma-monitor, at maipakita sa publiko. Ang mga ghost projects at kickback schemes ay hindi lamang krimen sa batas; ito rin ay krimen laban sa tiwala ng sambayanan.

Sa huli, ang hearing ay hindi lamang dramatikong pangyayari sa Senado. Ito ay paalala sa bawat Pilipino na ang pakikilahok at pagbabantay sa pamahalaan ay mahalaga. Ang katotohanan, gaano man kasakit o kapangit, ay dapat ilantad. Ang mga ghost projects at kickback ay simbolo ng patuloy na laban ng mamamayan para sa hustisya at integridad.

Ang mga ulat ng milyong-milyong pisong kickback, ang pag-amin sa pagkakaroon ng mga ghost projects, at ang emosyonal na pagtuligsa sa maling pamamahala ay nagpapaalala sa atin na ang tunay na laban ng bansa ay hindi lamang sa krimen, kundi sa katiwalian at kawalan ng pananagutan sa pinakamatataas na antas. Ang Senado, bilang boses ng mamamayan, ay nagiging liwanag sa gitna ng kadiliman, naghahatid ng mensahe na ang hustisya at transparency ay hindi puwedeng ipagwalang-bahala.

Ang pag-echo ng frustrasyon, galit, at pagkadismaya ay hindi lamang para sa pansariling damdamin. Ito ay sumasalamin sa puso ng bawat Pilipino na nananabik sa isang pamahalaang tapat, maayos, at may malasakit sa bayan. Ang kasaysayan ay mananatiling saksi sa mga ganitong hearing, at ang mamamayan ay patuloy na magiging bantay sa lahat ng yugto ng pamahalaan.