“Krisis sa Langis: Pataas, Pasok, at Pag-asa sa Gitna ng Presyo ng Petrolyo”

Sa bawat litro ng gasolina at diesel na ating binibili, ramdam ang bigat ng buhay sa ordinaryong Pilipino. Para sa ilan, ito ay simpleng pagtaas ng presyo; para sa karamihan, ito ay krisis na. Hindi pa man opisyal na nagdeklara ng state of emergency ang Malakanyang, ramdam na ng mga minimum wage earners, delivery riders, tricycle drivers, at mga nawalan ng trabaho ang epekto ng tuloy-tuloy na pagtaas ng presyo ng petrolyo. Ang kanilang bulsa ay hindi na makasabay sa presyo ng mga pangunahing bilihin sa pamilihan. Para sa kanila, krisis na, kahit pa sa mata ng ilan sa gobyerno ay “wala pang krisis sa supply.”

Ang sitwasyon ay masalimuot. Sa supply side, may sapat pa ring langis sa merkado, ayon sa Department of Energy. Ngunit sa kakayahan ng mamamayan na makabili—lalo na ang mahigit kalahati ng populasyon na walang ipon—ang kakulangan ay hindi sa tangke ng kumpanya, kundi sa bulsa ng tao. Kahit na may paparating na fuel subsidy na limang libong piso para sa tricycle drivers, TNVs, delivery riders, at MC taxi drivers, mabilis itong nauubos at kulang para sa pangmatagalang solusyon. Ang isang linggo lamang ng ayuda ay parang basang papel sa ulan—maikli, pansamantala, at hindi sapat upang maibsan ang pang-araw-araw na hirap.

Ang pamahalaan, sa kasalukuyan, ay nakatali sa Oil Deregulation Law—isang batas na naglalayong hayaan ang kumpetisyon sa pribadong sektor, ngunit nagreresulta sa pagiging spectator lamang ng gobyerno sa pagtaas at pagbaba ng presyo. Tuwing tumataas ang presyo sa world market, sabay-sabay itong tinataasan ng mga kumpanya; tuwing bumababa, mabagal ang kanilang pagtugon. Ito ay malinaw na kabiguan ng kasalukuyang sistema—isang batas na tila nagpapahintulot sa mga malalaking kumpanya na kumita nang malaki habang ang mamamayan ay napipilitang magtiis.

Ang kasalukuyang pagtaas ng presyo ay higit pa sa Php10 kada litro sa gasolina at Php5 sa diesel at kerosene. Ang bawat dagdag na piso ay may direktang epekto sa pamumuhay: mas mahal na pamasahe, mas mataas na presyo ng pagkain, mas kaunting kinikita para sa pang-araw-araw na pangangailangan. Ang windfall ng gobyerno mula sa VAT sa tumataas na presyo ay hindi nakakatulong sa mga ordinaryong Pilipino; sa halip, nagpapakita ito ng kabalintunaan: kumikita ang estado habang nagdurusa ang nakararami.

Marami ang nagtatanong: Bakit hindi agad kumikilos ang Malakanyang? Bakit ang hinihinging emergency powers ay hindi pa naipapatupad? Ayon sa ilang sanggunian, ang mga dokumento ay hindi pa nakakarating sa opisina ng Pangulo—isang senyales ng pagkaantala na nagdudulot ng pag-aalala. Sa oras na matanggap at pirmahan ang nasabing emergency powers, inaasahan ng publiko ang agarang aksyon: tanggalin ang excise tax, repasuhin ang VAT, at suriin ang Oil Deregulation Law upang maging tunay na regulatory power ang gobyerno, hindi lamang observer.

Sa kabilang banda, ang Department of Energy ay itinuturing ng marami na masyadong passive. Ang kanilang mandato ay limitado: subaybayan lamang ang presyo at kumpirmahin ang batayan ng pagtaas. Ngunit paano nila matitiyak ang transparency sa isang multi-level na industriya? Mula sa pag-aangkat ng krudo, shipping, refining, distribution, hanggang sa pagbebenta sa gasolinahan, maraming lebel ang hindi nakikita ng publiko. Ang financial statements ng kumpanya ay nagpapakita lamang ng gross sales at net income, habang ang totoong kita at benepisyo ay nananatiling lihim. Sa ilang pagkakataon, higit sa Php200 bilyon ang kinita ng kumpanya, ngunit Php6 bilyon lamang ang naiulat bilang taxable income. Ang disparity na ito ay nagpapakita ng kahinaan ng kasalukuyang regulasyon at pangangailangan ng mas aktibong oversight.

Ang kakulangan ng strategic reserve ay isa pang malaking problema. Samantalang ang Japan ay may mahigit 500 araw na supply ng petrolyo, ang Pilipinas ay umaasa lamang sa 30–50 araw na supply na nasa kamay ng pribadong sektor. Walang kasiguruhan kung totoo ang sinasabi ng mga kumpanya, lalo na kung sa susunod na buwan ay bawasan o itigil ng bansang supplier tulad ng China ang export upang unahin ang kanilang sariling bansa. Kung hindi matutugunan ang ganitong scenario, ang krisis ay hindi na pansamantala, kundi malawakang sakuna sa pamumuhay ng mamamayan.

Ano ang gusto nating makita mula sa pamahalaan? Una, ang kasiguruhan na may matatag na tindig at kapangyarihan sa pagtutok sa presyo. Hindi puwede na pamilyar lang ang gobyerno, nakikinig sa merkado, at nanonood habang nagdurusa ang mga Pilipino. Kailangang may aktibong regulasyon, pagsusuri ng kontrata, at real-time monitoring ng supply. Pangalawa, ang kasiguruhan na ang mga ayuda ay sapat, maabot sa tamang tao, at hindi pansamantala lamang. Pangatlo, ang reporma sa batas na nagpapahintulot sa mga pribadong kumpanya na malayang magtakda ng presyo—ito ay dapat mapalitan o ma-review upang maging patas at protektado ang interes ng mamamayan.

Ang krisis sa langis ay hindi lamang tungkol sa presyo; ito ay tungkol sa integridad, transparency, at kakayahan ng pamahalaan na magbigay proteksyon sa mamamayan. Habang may sapat na supply sa merkado, hindi ito kapalit ng kakayahan ng mamamayan na makabili. Ang pang-araw-araw na buhay ng mga ordinaryong Pilipino—ang kanilang pamasahe, pagkain, at panggastos—ay nasa panganib.

Ang tanong na nananatili: Magiging proactive ba ang gobyerno, o mananatili lamang itong spectator sa pagtaas ng presyo? Ang bawat litro ng gasolina ay hindi lamang pera; ito ay simbolo ng kakayahan ng pamahalaan na pangalagaan ang mamamayan. Hanggang sa susunod na linggo, buwan, o taon, ang kilos ng gobyerno ay magtatakda kung ang krisis sa langis ay tunay na maipapasa o patuloy na mararamdaman ng mga Pilipino—sa bawat sakay ng jeep, tricycle, o delivery, sa bawat hapag-kainan ng pamilyang nawalan ng kita.

Sa ganitong konteksto, malinaw: ang krisis ay hindi lamang sa presyo, kundi sa kakayahan ng pamahalaan na kumilos. At sa gitna ng mataas na presyo, kawalan ng transparency, at limitadong supply, nananatili ang tanong: Sino ang tunay na magbibigay proteksyon at lunas sa mamamayang Pilipino?