ICC at ang mga Pangalan sa Radar: Ang Misteryo sa Likod ng War on Drugs

Sa gitna ng mga kontrobersiya at usapin sa politika, muling nagkaroon ng bagyong katanungan ang buong bansa. Dalawang incumbent senators, sina Bato Dela Rosa at Bong Go, ay biglang lumutang sa entablado ng pandaigdigang hustisya. Ang tanong: Maaari ba nilang gamitin ang Senado bilang proteksyon laban sa International Criminal Court (ICC)? At mas mahalaga, ano ang kahulugan ng paglabas ng kanilang pangalan bilang mga “coperpetrators” sa dokumento ng ICC?

Ang lumabas na dokumento ay bahagi ng proseso ng ICC sa kaso ng crimes against humanity na kaugnay ng tinaguriang “war on drugs” sa panahon ng administrasyon ni dating Pangulong Duterte. Sa pamamagitan ng dokumentong ito, lumitaw ang pangalan ng walong tinaguriang “coperpetrators,” kasama sina Bato at Bong. Ayon sa mga eksperto, ang paglabas ng pangalan ay hindi pa nangangahulugang warrant of arrest ang awtomatikong ilalabas laban sa kanila. Sa halip, ito ay senyales na nasa radar na ng ICC ang mga nasabing indibidwal at maaaring magsimula na ang proseso ng imbestigasyon.

Ang terminong coperpetrator ay may partikular na kahulugan sa mata ng batas. Hindi ito katumbas ng pagiging accessory o accomplish; sa dokumento ng ICC, ang coperpetrator ay kabilang sa hierarchy o estruktura ng pagpapatupad ng war on drugs. Ibig sabihin, ang mga ito ay nasa sentrong bahagi ng operasyon at desisyon. Samantalang ang isang accomplish ay maaaring maliit na bahagi lamang ng operasyon, ang coperpetrator ay may direktang kinalaman sa implementasyon ng mga patakaran at aksyon na nagdulot ng human rights violations.

Marami ang nagtatanong kung maaari bang gamitin ng mga senators ang Senado bilang safe haven upang maiwasan ang ICC. Ngunit ayon sa mga legal experts, ibang-iba ang international arrest warrant kumpara sa domestic court warrant. Kahit pa humiwalay ang Pilipinas sa Rome Statute, may obligasyon pa rin ang bansa na mag-cooperate sa ICC sa mga kasong may jurisdiction nito. Ang mga red notice na ilalabas sa pamamagitan ng Interpol ay legal na papeles na may bisa, at hindi maaaring basta-basta kontrahin sa loob ng bansa. Sa simpleng salita, ang Senado o anumang domestic protection ay hindi garantisadong makakapigil sa ICC kung mayroong issuance ng warrant of arrest.

Sa kabila ng mga legal na paliwanag, hindi maikakaila ang emosyonal at political na tensyon na bumabalot sa isyung ito. Ang dalawang incumbent senators ay nasa gitna ng isang hamon na may malalim na implikasyon—hindi lamang sa kanilang personal na kalayaan kundi pati na rin sa imahe ng Senado bilang institusyon. Nagkaroon ng focus sa Senado upang pag-usapan kung paano haharapin ang posibilidad ng warrants. Ngunit, ayon sa mga eksperto, ang proseso sa ICC ay may sariling timeline at pamantayan. Ang pagkalagay ng pangalan sa dokumento ay senyales lamang ng posibleng susunod na hakbang, hindi pa ito katapusan ng kaso.

Isa pa sa mga mahahalagang punto ay ang konteksto ng war on drugs sa Pilipinas. Maraming biktima, karamihan mahihirap, ang hindi nakamit ang hustisya sa domestic courts. Kaya nga ang ICC ay nilikha upang punan ang puwang ng international justice. Ang pangalan ng mga coperpetrators sa dokumento ay paunang indikasyon na ang ICC ay nagsisimulang tingnan ang buong hierarchy, at posibleng susunod na ay mag-request para sa issuance ng arrest warrants. Ngunit ito ay dadaan pa sa pagsusuri ng pre-trial chamber, kung saan titingnan kung sapat at tapat ang ebidensya.

Sa mga pangyayaring ito, malinaw na ang paglabas ng pangalan ay may malalim na epekto sa political landscape. Hindi lamang ito legal na usapin kundi pati sa perception ng publiko at sa relasyon ng Senado at administrasyon sa international community. Ang mga tao ay nag-iisip, nagbubuo ng mga haka-haka, at marami ang nagtatanong kung paano ito makakaapekto sa hinaharap ng politika sa bansa. Ang mga senadores na na-mention ay kailangang pag-isipan ang kanilang legal at political na hakbang, at mas mahalaga, paano nila maipapaliwanag ang kanilang posisyon sa publiko.

Sa huli, ang kaso ay isang paalala sa kahalagahan ng transparency, accountability, at respeto sa batas. Ang ICC ay hindi lamang instrumento ng pandaigdigang hustisya; ito rin ay simbolo ng pananagutan sa mga aksyon na nakakaapekto sa buhay ng milyon-milyong Pilipino. Sa war on drugs, libu-libong buhay ang naapektuhan, at ang proseso ng ICC ay nagbibigay ng pagkakataon para sa hustisya na hindi nakukuha sa domestic courts.

Ang usapin tungkol sa mga senators bilang coperpetrators ay hindi simpleng political maneuver. Ito ay usaping legal, moral, at sosyal. Ang bawat hakbang ay sinusuri ng mga eksperto, ng publiko, at ng international community. Ang paglabas ng kanilang pangalan ay isang paunang babala—isang signal na ang international eyes ay nakatuon sa mga nangyari, at walang sinuman ang ligtas sa scrutiny ng hustisya.

Ang aral sa lahat ng ito ay malinaw: ang pananagutan ay hindi nawawala sa pagitan ng domestic at international law. Kahit sino man ang sangkot sa hierarchy ng war on drugs—mula sa pinakamataas hanggang sa pinakamababa—ay may pananagutan sa aksyon nila. Ang ICC ay nagsisilbing reminder na ang karapatang pantao ay higit pa sa politika, kapangyarihan, o titulo.

Sa bagong Pilipinas, ang hamon ay hindi lamang sa mga nasasangkot kundi sa bawat mamamayan na nagnanais ng hustisya. Ang transparency, investigative reporting, at legal na proseso ay kailangan upang mapanatili ang tiwala ng publiko sa mga institusyon. Sa ganitong paraan, kahit pa may malalaking personalidad o incumbent senators na sangkot, ang katotohanan at hustisya ay maaaring magtagumpay.

Ang misteryo ng ICC at ng pangalan ng mga coperpetrators ay patuloy na bumabalot sa bansa. Sa bawat araw na lumilipas, ang proseso ay unti-unting bumubuo ng larawan ng pananagutan. Ang tanong sa bawat Pilipino ay: paano natin susuklian ang hamon ng hustisya sa panahon ng kontrobersiya at kapangyarihan? Ang sagot ay nasa pagtutok, pagsusuri, at paninindigan para sa tama at makatarungan.

Sa pagtatapos, ang kwento ng ICC at ng war on drugs ay hindi lamang kwento ng batas at politika. Ito rin ay kwento ng moralidad, accountability, at ang kahalagahan ng pagpapatupad ng hustisya kahit sa pinakamataas na antas. Ang mga pangalan ng coperpetrators, kasama ang mga incumbent senators, ay simbolo ng paunang hakbang sa isang proseso na maglalantad ng katotohanan at magbibigay-daan sa hustisya para sa mga biktima. Ang buong mundo, at ang Pilipinas, ay nakabantay—at sa huli, ang hustisya ay inaasahan na mananaig.