SUPREMA, IMPEACHMENT, AT ANG MAINIT NA DEBATE SA KONSTITUSYON: “HAYAAN ANG KONGRESO,” SABI NI RETIRED JUSTICE ASCONA—MGA LEGAL NA AWTORIDAD NAGBABALA SA POSIBLENG PAGGUHO NG TIWALA SA PROSESO

Diretso sa punto, walang paligoy-ligoy—ito ang sentro ng mainit na diskusyon ngayon sa legal at political circles sa bansa: dapat bang pakialaman ng Korte Suprema ang impeachment proceedings, o hayaan itong gumulong ayon sa malinaw na itinatakda ng Konstitusyon? Sa gitna ng nagkakainit na usapin, isang matalim na opinyon mula kay Retired Associate Justice Adolf Ascona ang umalingawngaw sa publiko—huwag makialam ang Korte Suprema hangga’t walang malinaw na “grave abuse of discretion.” Sa kanyang pananaw, ang labis na interbensyon ng hudikatura sa proseso ng impeachment ay maaaring magdulot ng mas malalim na problema: ang pagguho ng tiwala ng taumbayan sa mismong mekanismo ng pananagutan ng mga opisyal ng gobyerno.

Ayon kay Ascona, ang impeachment ay hindi isang ordinaryong legal na kaso na basta-basta ipinapasok sa ilalim ng judicial review. Ito ay isang political-constitutional process na malinaw na nakatalaga sa Kongreso—ang House of Representatives para sa pagsisimula ng reklamo, at ang Senado bilang impeachment court para sa paglilitis. Sa ganitong balangkas, iginiit niya na ang Korte Suprema ay dapat umiwas sa pagpasok sa proseso hangga’t hindi pa malinaw na may matinding pag-abuso sa kapangyarihan na nakakapinsala na sa “fabric of the nation.”

Ang kanyang pahayag ay hindi nag-iisa. Sa hanay ng mga legal scholar, kabilang si Professor Tamasi ng UP College of Law, lumitaw ang parehong babala: kapag paulit-ulit na pinipigil o binabaligtad ng Korte Suprema ang proseso ng impeachment, unti-unting nawawalan ng saysay ang mismong konsepto nito sa Konstitusyon. Sa kanyang paliwanag, ang impeachment ay hindi lamang legal na mekanismo kundi isang demokratikong instrumento ng pananagutan—isang paraan upang papanagutin ang mga matataas na opisyal tulad ng Pangulo, Bise Presidente, mga Mahistrado ng Korte Suprema, Ombudsman, at iba pang constitutional officers.

Ngunit sa likod ng mga prinsipyo at legal na argumento, umiinit ang diskusyon dahil sa kasalukuyang mga petisyon na isinampa kaugnay ng impeachment proceedings. Ayon sa mga ulat, may ilang grupo at indibidwal—kabilang ang kampo ni Sarah at ilang supporters—na nagsampa ng magkakahiwalay na petisyon sa Korte Suprema, kabilang ang mga petisyon for certiorari at intervention, na naglalayong pigilan o kwestyunin ang proseso sa Kamara. Ang sunod-sunod na hakbang na ito ang lalong nagbukas ng debate: hanggang saan ba ang kapangyarihan ng hudikatura sa isang prosesong malinaw na nakasaad sa Konstitusyon?

Noong Pebrero pa lamang, may nauna nang hakbang ang Korte Suprema na nagdeklara ng ilang aspeto ng naunang impeachment attempt bilang unconstitutional, dahilan upang maantala ang proseso at muling magsampa ng bagong reklamo. Para sa ilang eksperto, ito ang naging precedent na ngayon ay ginagamit bilang batayan ng panibagong legal challenge. Ngunit para sa iba, ito mismo ang dahilan kung bakit mas nagiging sensitibo ang kasalukuyang sitwasyon—dahil ang bawat interbensyon ay may potensyal na magbago ng direksyon ng constitutional process.

Sa gitna ng debate, malinaw ang punto ni Justice Ascona: ang impeachment ay “exclusive power” ng Kongreso. Ang House of Representatives ang may tungkulin mag-initiate, habang ang Senado ang may kapangyarihang magpasya kung may pananagutan ang isang opisyal. Sa ganitong istruktura, kung ang Korte Suprema ay masyadong maagang papasok sa proseso nang walang matinding batayan ng grave abuse, maaari itong magmukhang pagbalewala sa prinsipyo ng separation of powers.

Ngunit hindi rin maikakaila na may bahagi ng Konstitusyon na nagbibigay ng kapangyarihan sa Korte Suprema na mag-review sa mga kaso ng grave abuse of discretion. Dito pumapasok ang komplikasyon: kailan ba masasabing “grave” ang isang abuse? At kailan ito simpleng disagreement lamang sa proseso ng lehislatura?

Ayon sa ilang constitutional analysts, ito ang pinaka-delikadong bahagi ng usapin. Kapag lumabis ang judicial intervention, maaaring mawala ang independence ng impeachment process. Ngunit kapag naman hindi ito inaksyunan kahit may malinaw na paglabag, maaaring abusuhin ng mga nasa kapangyarihan ang proseso ng Kongreso.

Sa kasalukuyang sitwasyon, iginiit ni Ascona na wala pang sapat na batayan para sabihing may grave abuse of discretion sa impeachment proceedings. Sa kanyang pananaw, ang mga galaw pa lamang ng House ay bahagi ng normal na proseso ng pagdinig at hindi pa umaabot sa antas ng malinaw na paglabag sa Konstitusyon. Kaya’t para sa kanya, ang tamang hakbang ng Korte Suprema ay maghintay, magmasid, at huwag muna makialam.

Ang babalang ito ay sinang-ayunan din ng ilang political observers na nagsasabing ang sobrang judicialization ng impeachment ay maaaring magdulot ng “constitutional paralysis”—isang sitwasyon kung saan walang institusyon ang tunay na makakagalaw dahil lahat ay hinaharang o nire-review ng isa’t isa. Sa ganitong kalagayan, ayon sa kanila, ang pinakaunang biktima ay ang tiwala ng publiko sa gobyerno.

Sa kabilang banda, may ilang grupo naman na naniniwala na ang Korte Suprema ay dapat palaging handang pumasok kapag may nakikitang iregularidad, lalo na kung ang impeachment ay posibleng magamit bilang political weapon. Para sa kanila, ang judicial review ay hindi lamang karapatan kundi obligasyon ng hudikatura upang tiyakin na walang pang-aabuso sa proseso.

Ngunit nananatili ang matigas na posisyon ni Ascona at ng ilang legal scholars: ang impeachment ay political question sa pinaka-core nito, at ang hudikatura ay dapat manatili sa gilid maliban na lamang kung may malinaw at hindi maikakailang paglabag sa Konstitusyon. Kung hindi, anila, mawawala ang esensya ng impeachment bilang mekanismo ng pananagutan.

Sa kasalukuyan, habang patuloy ang pagdinig, mga petisyon, at legal maneuvering, mas lalong umiinit ang diskurso sa pagitan ng mga institusyon. Ang tanong ngayon ng taumbayan: sino ang tunay na magtatakda ng hangganan—ang Kongreso ba na may hawak ng impeachment power, o ang Korte Suprema na tagapagbantay ng Konstitusyon?

Sa huli, isang bagay ang malinaw sa gitna ng ingay at debate: ang impeachment ay hindi lamang laban ng mga politiko o abogado. Ito ay salamin ng demokrasya—isang sistemang kailangang balansihin ang kapangyarihan, pananagutan, at tiwala ng publiko. At sa bawat hakbang ng mga institusyon, nakatutok ang mata ng bayan, naghihintay kung ang proseso ba ay mananatiling tapat sa diwa ng Konstitusyon o malulunod sa ingay ng pulitika at legal na bangayan.

At gaya ng paulit-ulit na paalala ng mga beteranong hukom at propesor ng batas—ang pinakadelikadong sandali ng demokrasya ay hindi ang alitan ng mga institusyon, kundi ang oras na mawalan na ng tiwala ang mamamayan sa kanila.